Avrupa troykasının SPV vaatleri

Nükleer Anlaşma, uluslararası barış ve güvenliğin korunması adına çok önemli bir anlaşma sayılıyor. Ancak ABD, mayıs 2018'de Nükleer Anlaşma'dan tek taraflı ve yasadışı olarak çekilerek, bu anlaşmayı çökme tehlikesiyle karşı karşıya bıraktı.

Ancak Avrupalılar, ABD'nin Nükleer Anlaşma'dan çekilmesinden sonra İran'ın ekonomik menfaatlerinin temin edilmesi vaadiyle bu anlaşmayı koruyacaklarını deklare ettiler. Bu nedenle Avrupa Birliği, Engelleme Yasası'nın yeniden uygulanması ve Özel Mali Mekanizma (SPV) gibi tedbirlerle, İran ile ticareti sürdürme peşinde oldular. 

AB aylar önce ABD'nin İran'a karşı yaptırımlarına karşı, Özel Mali Mekanizmayı kurma niyetinde olduğunu açıkladı. Avrupa, mali ödemeler ve İran ile ekonomik işbirliğini sürdürmek için SPV'yi yürürlüğe koyacağını defalarca açıklamıştır. Ancak Brüksel şimdiye kadar bu vaatlerini yerine getirmiş değil. 

Bu durum, Tahran'ın  tepkisine yol açmış ve Tahran yetkilileri bu bağlamda uyarıda bulunmuşlardır. Nitekim İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Ali Ekber Salihi pazar günü yaptığı açıklamada; "Çok geç olmadan Avrupalıların, aylar önce verdikleri sözlerini yerine getirmelerini temenni ediyoruz. Avrupalılar vaatlerini yerine getirmezse, gelecekteki gelişmeler ve girişimler, ne İran için, ne Avrupalılar için ne de Nükleer Anlaşma'nın diğer üyeleri için hoş olmayabilir." ifadelerini kullandı.

Tahran'dan gelen bu ciddi uyarı, İran'ın Avrupa'nın yerine getirilmeyen vaatlerini bekleyip durmayacağını ve Tahran'ın SPV'nin uygulanması ile ilgili sabrının bir sınırı olduğunu ortaya koydu. Tahran defalarca nükleer anlaşmanın korunmasının 4+1 grubu üyelerinin ABD'nin İran'a karşı yeniden uyguladığı yaptırımlarının olumsuz etkilerini hafifletmek için etkin ve ciddi çabalarına bağlı olduğunu, bu bağlamda etkin bir girişim yapılmaması halinde, İran'ın Nükleer Anlaşma'da kalıp, yükümlülüklerini yerine getirmesinin bir anlam ve mantığı olmayacağını ve İran'ın menfaatleri doğrultusunda olmayacağını vurgulamıştır.

Bu mesele, Avrupalılar'ın harekete geçmesine yol açtı. Bu doğrultuda, Almanya,Fransa ve İngiltere temsilcileri pazartesi günü AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini ile Brüksel'de bir araya geldiler.

Toplantının ardından Almanya Dışişleri Bakanı yaptığı açıklamada, Avrupa Troykası ve AB arasında İran ile ticaret için Özel Mali Mekanizma konusundaki istişarelerin sürdüğünü ve bu mekanizmanın yakında tescil edileceğini belirtti.

Alman yetkili, AB'nin amacının ABD tarafından yaptırıma uğramayan "ticari münasebetlerin" sürmesinin temin edilmesi olduğunu kaydetti.

Almanya Dışişleri Bakanı, Almanya'nın son aylarda İngiltere, Fransa ve diğer Avrupalı ortaklarıyla önemli ölçüde SPV'nin sonuçlanması için işbirliği yaptığını vurguladı. AB de, SPV'den amacın ABD'nin İran'a karşı tek taraflı yaptırımlarını aşmak ve Tahran ile ticareti kolaylaştırmak olduğunu ileri sürmüştür.

Bununla birlikte Avrupalı ülkeler, nükleer ile ilgili olmayan İran'ın füze programı ve de Avrupa'da terör eylemleri iddiasıyla Tahran'a yönelik yeni yaptırımlar uygulamaya çalışıyor. 

Ancak AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Mogherini, Nükleer Anlaşma çökmesin diye, bu yaptırımların uygulanmasını SPV'nın tescilinden sonrasına ertelemiştir.

AB, füze programının geliştirilmesi ve de İran'ı terörizmle suçlama konularında pratikte ABD'nin izinde gidiyor olsa da, Brüksel, Avrupa'nın güvenliği dahil uluslararası barış ve güvenliğin korunmasının nükleer anlaşmanın sürmesiyle ilintili olduğunu bilmesi ve dikkate alması gerekiyor. 

AB gerçekten bu önemli uluslararası anlaşmanın sürmesini istiyorsa, belli takvime göre, SPV dahil kendi tedbirlerinin hayata geçirilmesi için somut ve ciddi atımlar atması gerekiyor.