Modudi: İran'a yaptırımdaki ürünler de INSTEX şartlarına eklenmeli

İran Ticareti Kalkındırma Kurumu sorumlusu Muhammed Rıza Modudi, Avrupa'nın İran'la mali işlerindeki mekanizması olarak bilinen INSTEX'le ilgili yaptığı açıklamada, bu kanalın sırf gıda ve ilaç ürünlerini kapsadığını bildirmesinin, nükleer anlaşmaya aykırı olduğunu zira İran'ın nükleer anlaşmada bir ihlal yapmadığını söyledi.

Tesnim haber ajansına göre, Muhammed Rıza Modudi, açıklamasında Avrupa'nın üç ülkesinin İran'la yeni mali mekanizmayı gerçekleştirecek olmalarının Avrupa'nın nükleer anlaşma karşısındaki taahhütlerine bağlılığını göstereceğini söyledi.

Daha önce de İran'ın İngiltere büyükelçisi Hamid Rıza Beidinejad yaptığı açıklamada, Avrupa'nın İran'a mali kanalı uygulamada her hangi bir şart dayatma hakkının olmadığını zira İran'ın nükleer anlaşmaya bağlı kaldığını ve bizzat Avrupa'nın taahhütlerini geciktirdiğini söyledi.

INSTEX olarak bilinen Avrupa'nın yeni mali mekanizma sistemi, Avrupa Birliği ile İran arasında ticari   (gıda, ilaç ve tıbbi malzeme) faaliyetlerden doğan parasal tutarın transferinde kullanılacak.

İran ile 5+1 ülkeleri (ABD, Çin, Rusya, İngiltere, Fransa ve Almanya) arasında imzalanan ve Ocak 2016’da yürürlüğe giren Kapsamlı Ortak Eylem Planı (KOEP) anlaşmasıyla, Birleşmiş Milletler’in yanı sıra ABD ve AB tarafından nükleer faaliyetleri gerekçe gösterilerek İran’a uygulanan yaptırımlar kaldırılmıştı. Ancak ABD’nin bu anlaşmadan 8 Mayıs 2018’de tek taraflı olarak çekilmesiyle, nükleer anlaşmada İran’a taahhüt edilen ekonomik katkı büyük anlamda çökmüştü. Rusya ve Çin’i bir kenara koyacak olursak, ABD’nin çekilmesi sonrasında tüm gözler Almanya, İngiltere ve Fransa'ya çevrilmiş ve bu ülkelerin nasıl bir rota izleyeceğine yönelmişti.

Alınan bilgilere göre, İngilizler INSTEX sisteminin danışma kurulunda yer alıyorlar. İran’ın AB ülkelerine satacağı (başta petrokimya olmak üzere) ürünlerden doğacak para INSTEX sistemine İran lehine alacak olarak yazılacak ve AB şirketlerinin İran’a sattıkları (ve ABD yaptırımları kapsamında olmayan ürünler) için tahakkuk eden ödemeler INSTEX üzerinden AB firmalarına yapılacak. İlk gelen bilgilere göre, kısa dönemde INSTEX kapsamında yapılacak ödemeler sadece gıda, ilaç ve tıbbi malzeme ticaretinden doğan paranın transferini kapsıyor; ancak uzun dönemde bunun genişletilebileceği de söyleniyor.

INSTEX mekanizmasına ABD karşı çıkıyor. Bazı uzmanlara göre AB'nin 3 ülkesi  bu mekanizmanın devreye girmesiyle ABD’yi karşısına almış oldu./