Avrupa’nın İran Karşısındaki Tutarsızlığı

İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, ” Avrupa Bercam Nükleer Anlaşması çerçevesindeki yükümlülüklerini tamamen yerine getirmemiştir. “ açıklamasında bulundu.

İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani Çarşamba akşamı İslam İnkılabı zaferinin 40’ıncı yıldönümü bağlamında Tahran’daki yabancı ülkelerin temsilcileri ve büyükelçilerini ağırlamasında şöyle bir konuya vurgu yaptı:” Amerika’nın ihlallerine rağmen ve Avrupa’nın Bercam Nükleer Anlaşması çerçevesindeki yükümlülüklerini yerine getirmesindeki ihmalkarlıklara rağmen İran İslam Cumhuriyeti bu anlaşmadan doğan yükümlülüklerini yerine getirmiştir. Bu da İran milleti için, ahlaki ve siyasi taahhütlerin önem taşıdığını gösteriyor.

Amerika Başkanı Donald Trump’ın 8 Mayıs 2018’de Bercam Nükleer Anlaşması’nden çekilip İran aleyhine yeni yaptırımlar uygulamasının ardından Avrupalılar İran’ın bu yaptırımlardan doğan sıkıntıları ve zararlarını karşılayacaklarını ve azaltacaklarını taahhüt ettiler.

Avrupalıların bu taahhüdünün gerçekleştirilmesi Amerika’nın baskıları ve Avrupalıların bağımsız olmamasından dolayı 9 ay kadar zaman aldı. Nihayetinde Avrupa Troykası 31 Ocak 2019’da İran ile ekonomik işbirliğinin devam ettirilmesi için İNSTEX adlı özel mali mekanizmasının uygulamasını ortaya koydu. Bu özel mali mekanizma İran’ın Bercam Nükleer Anlaşmasından kaynaklanan Avrupa ile İran arasındaki ticari, bankacılık ve ekonomik işbirliği alanındaki haklarını korumak için hazırlanmıştır. Tabii İNSTEX ilk adımda İran’ın tüm ekonomik faaliyetlerini kapsamamakadır. Başlangıç için gıda ürünleri ve ilaçlar bu kapsamda ele alınacaktır.

Avrupa’nın bu geç kalan adımı Avrupa’nın Bercam Nükleer Anlaşmasındaki taahhütleri doğrultusunda yapılmasına rağmen ancak İran hükümetinin tüm beklentilerini de karşılamamıştır. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nun bir çok raporuna göre İran Bercam Nükleer Anlaşmasından doğan tüm sorumluluklarına bağlı kalmıştır. Avrupalıların da bu konuda İran gibi yükümlülüklerini tam bir şekilde yerine getirip ahlaki davranması beklenirdi.

Avrupalıların  bu ihmalkarlığı  onların Amerika’ya olan bağlılıklarından kaynaklanıyor. İNSTEX’in tamamlanmış bir şekilde değil de az kapsamlı bir şekilde tanıtılması ise Avrupalıların Amerika gölgesinde kaldıklarını açıkça gözler önüne sermektedir.

Arupa Birliğinin geçen Pazartesi günü yayımladığı bildiride Bercam Nükleer Anlaşması siyaseten desteklenmiş olmasına rağmen İran İslam Cumhuriyeti’ne karşı Avrupa’nın Amerika ile aynı yönde hareket etmesi Avrupa’nın da Amerika’ya bağlı olduğunu kesin bir şekilde ortaya koydu.

İran İslam Cumhuriyetinin etkin bölgesel varlığı ve füze programı Bercam Nükleer Anlaşması ile bir ilgisi yoktur. Ancak Avrupa, Amerika’nın bu uluslararası anlaşmadan çekilmesinin bedellerinin tamamını ödeyemediğinden Bercam Nükleer Anlaşması dışında kalan hususlarda Amerika’ya ayak uydurmak mecburiyetindedir.

İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı  Salı günü Avrupa Birliği tutumlarına tepki olarak,  Avrupa’da terör eylemlerinin gerçekleştirilmesi ve tasarlanması ile ilgili ithamları temelsiz niteleyip şöyle bir konuya vurgu yaptı:” İran İslam Cumhuriyeti, terör eylemlerinin en büyük kurbanı ve DEAŞ gibi terör örgütleri ile mücadelede öncü olan bir ülke olarak Avrupa Birliğinden gerçekçi bir yaklaşım ve çifte standartlı tutumlardan uzak durmasını beklemektedir. “

İran İslam Cumhuriyeri Dışişleri Bakanlığı İran’ın savunma alanındaki faaliyetlerinin caydırıcı mahiyeti taşıdığını vurgulayarak şunları kaydetti:” İran İslam Cumhuriyeti bu alanda hiçbir ülke ile müzakere yapmayacaktır. “

Avrupa’nın İran aleyhine temelsiz iddiaların ortaya atıldığı bir sırada Bercam Nükleer Anlaşmasını sadece siyasi açıdan desteklemesi Avrupa ve İran arasındaki ilişkilerin devam ettirilmesi için güvenli bir temel sayılmaz.  Halihazırda ise İran, Avrupa’nın Bercam Nükleer Anlaşması çerçevesinde İNSTEX’i nasıl uygulayacağının şeklinin belirlenmesini beklemektedir.

İran İslam Cumhuriyeti'nin Avrupa’nın Bercam Nükleer Anlaşmasından doğan yükümlülüklerini yerine getirmedeki ihmalkarlığı ve yetersiz kalması karşısında birçok seçeneği vardır. Avrupalılarıın bu uluslararası anlaşma kapsamında yer almayan istekleri yaptırma doğrultusunda İran’a baskıları ise bir sonuca varamayacaktır.