Avrupa’nın İran’ın Bercam kararına tepkisi üzerine

Amerika Başkanı Donald Trump 8 Mayıs 2018’de Bercam nükleer anlaşmasından çekildikten sonra İran İslam Cumhuriyeti başta AB troykasını oluşturan Almanya, Britanya ve Fransa ve AB üyeleri olmak üzere 4+1 grubuna üye ülkelerden Amerika’nın nükleer yaptırımları yeniden dayatmasının tesirini hafifletmek üzere yükümlülüklerini yerine getirmelerini bekledi.

Ancak Trump’ın bu hareketi üzerinden geçen bir yılda bazı göstermelik hareketlerden ve sözlerden başka, Avrupa tarafından hiç bir somut adım atılmadı.

Amerika’nın Bercam karşıtı attığı adıma ve Avrupa’nın pasif tutumuna gösterilen tepkide Cumhurbaşkanı Ruhani İran İslam Cumhuriyeti Bercam çerçevesinde bazı yükümlülüklerini askıya aldığını ilan etti.

Cumhurbaşkanı Ruhani, Bercam nükleer anlaşmasına üye olan beş ülkeye yazdığı mektupta müzakere masasına gelmeleri için 60 gün süreleri olduğunu ve müzakere masasında bu beş ülke ile sonuca ulaştıkları ve İran’ın özellikle petrol ve bankacılık alanları başta olmak üzere çeşitli alanlarda temel çıkarları temin edildiği takdirde eski şartlara geri döneceklerini, fakat 60 günün sonunda herhangi bir sonuca ulaşamadıkları takdirde iki kararı daha yerine getireceklerini karşı tarafa bildirmek istediğini ifade etti. Cumhurbaşkanı Ruhani iki yeni karar hakkında da şöyle dedi:

İran Bercam nükleer anlaşması çerçevesinde zenginleştirmeyi yüzde 3.67 düzeyinde tutmayı kabul etmişti, ancak şimdi bunu yapmayacağız, yani artık İran için hiç bir kısıtlama gündemde değil. Arak ağır su reaktörü hakkında da 60 günlük sürenin sonunda Bercam’dan önceki programı uygulamaya devem etme ve bu reaktörü tamamlama konusunda karar alacağız.

İran’ın Bercam nükleer anlaşması çerçevesinde ve bu anlaşmaya uygun ve haklı olarak aldığı karar ise AB üyeleri ve AB troykasının tepkisine yol açtı. Avrupa Birliği Dış Politika Sorumlusu Federica Mogherini ve Almanya, Fransa ve Britanya Dışişleri Bakanları geçen Perşembe günü İran’ın bazı yükümlülüklerini askıya alma kararına tepki gösterdi.

Avrupa birliği (AB) İran milli güvenlik yüksek konseyi (İMGYK)’nin Bercam nükleer anlaşması konusunda tanıdığı 60 günlük süreyi reddetti.

AB bir bildiri yayımlayarak, İran İslam Cumhuriyeti’nin Bercam nükleer anlaşması ile ilgili her türlü ültimatomunu reddettikleri açıkladı.

İran yönetiminin Avrupa’ya Bercam anlaşmasında üstlendiği bankacılık ve petrol alanlarındaki yükümlülüklerini yerine getirmek üzere tanıdığı 60 günlük süreye tepki gösteren AB, böyle bir süreyi kabul etmeyeceklerini kaydetti.

Avrupa Birliği Dış Politika Sorumlusu Federica Mogherini de Tahran’ın yazdığı mektubu büyük bir kaygı ile karşıladıklarını belirterek İran’dan Bercam anlaşmasındaki tüm yükümlülüklerine eskisi gibi bağlı kalmasını istediklerini ifade etti.

Oysa aynı zümre Amerika Bercam’dan çekildiğinde sadece bu karardan esef duyduklarını açıklamıştı. Aslında AB kendince İran’a karşı kesin tepki verdiğini düşünüyor. Ancak esas soru şu ki neden AB, Bercam’ı asıl ihlal eden Amerika’ya benzer bir tepkiyi vermedi?

Bundan başka Mogherini ve Avrupa troykası son bir yılda İran’a verdikleri sözleri yerine getirip getirmediklerine bakmaları gerekir. bugün Avrupa’nın INSTEX adında açtığı mali kanal hala hayata geçirilmedi. Belki de bu yüzden İran Avrupalı taraflarda Bercam’ı koruma iradesi olduğundan kuşkuya düştüğü için Bercam’daki bazı yükümlülüklerini askıya alma kararı aldı.

Perşembe günü twitter hesabından Avrupa’nın talebine tepki gösteren Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, AB bildirisi neden Bercam nükleer anlaşmasında bu aşamaya gelindiğini açıkça ortaya koyduğunu yazdı. Zarif, Amerika bir yıldır zorbalık yaptığını, Avrupa’yı ve başka ülkeleri tehdit ettiğini, ancak Avrupa sadece esef duymakla yetindiğini kaydetti.

Zarif ayrıca, Avrupa İran’dan tek yanlı olarak Bercam nükleer anlaşmasına bağlı kalmasını istemek yerine başta iktisadi ilişkilerin normalleştirilmesi olmak üzere anlaşmada üstlendikleri yükümlülükleri yerine getirmeleri gerektiğini vurguladı.