İran'dan Avrupalıların yükümlülüklerini yerine getirmemesine karşı yeni adım

İran, nükleer anlaşmanın 36. maddesi uyarınca, zenginleştirilmiş uranyumda 300 kg sınırını aştı.

İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Mohammad Cevad Zarifi İran’ın zenginleştirilmiş Uranyum miktarının 300 kg’i geçtiğini duyurdu.
Dışişleri Bakanı Zairf  dün yaptığı açıklamada AB’nin INSTEX’i operasyonel hale getirilmesinin Avrupa’nın taahhütlerini yerine getirmek için ön eylem olduğunu belirterek, Ortak Komisyon Toplantısı sonrası da Avrupalıların yaptıklarının yetersiz olduğunu ve İran’ın da daha önce ilan ettiği programı doğrultusunda hareket edeceğini söyledi.
INSTEX’i uygulamak için Amerika’nın Avrupa’ya ambargo uygulaması durumunda ne olacağına dair soruyu yanıtlayan Zarif, bu sorunun Avrupalıların sorunu olduğunu kendilerinin bu sorunu çözmeleri gerektiğini belirtti.
Zarif, Avrupalıların Amerika’nın nükleer anlaşmadan çekildiğinde 11 konuda taahhütte bulunduklarını, INSTEX’in onlardan hiç biri olmadığını, söz konusu taahhütlerin uygulanması için bir ön çalışma olduğunu söyledi.
Zarif ayrıca İran’ın, Avrupa'nın girişimleri sonuçlarına bakarak kararını vereceğini de sözlerine ekledi.
İran'ın zenginleştirilmiş uranyum rezervini arttırma kararı, nükleer anlaşma maddeleri çerçevesinde alınan bir karardır ve nükleer anlaşmanın ihlali sayılmaz.
İran'ın Viyana'daki Daimi Temsilcisi Büyükelçi Kazım Garibabadi pazartesi günü yaptığı açıklamada, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın İran'ın nükleer anlaşmaya bağlılığını 15 raporunda onayladığına işaretle, İran'ın nükleer anlaşmanın 26 ve 36. maddeleri uyarınca kendi haklarının gerçekleşmesi doğrultusunda adım attığını belirterek, İran'ın 8 Mayıs'tan itibaren nükleer anlaşma yükümlülüklerini hafifletmeye başladığını ifade etti.
ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesi ve de Avrupalıların nükleer yükümlülüklerini yerine getirmemesine tepki gösteren İran, bazı nükleer yükümlülüklerini hafifleterek, nükleer anlaşma uyarınca askıya alınan bazı nükleer faaliyetlerine yeniden başladı.
Gelinen noktada İran'ın ağır su ve zenginleştirilmiş uranyum rezervine başlaması, nükleer anlaşma tarafları için önemli mesaj taşıyor. Bazılar mevcut durumda Tahran'ın eli kolu bağlı olduğuna inanıyorlar. Oysa bu girişim, İran'ın yapabileceği geniş çaplı girişimlerin sadece bir kısmı sayılıyor.
Uluslararası gelişmeleri takip eden uzmanlardan Sabah Zengene bu bağlamda şöyle diyor: "İran nükleer anlaşma çerçevesinde hareket ettiği sürece, anlaşmanın kapasite ve imkanlarından yararlanma hakkına sahiptir."
Nükleer anlaşma çerçevesinde İran'da tutulabilen zenginleştirilmiş uranyum miktarı 300 kilogramdır ve zenginleştirilmiş uranyum fazlasını diğer ülkelere ihraç etmesi gerekiyor. Ancak ABD, yaptırımlarıyla nükleer anlaşmayı çıkmaza sürüklemeye çalışıyor. 
Bu senaryoda iki hedef tahmin edilebilir:
Birincisi; İran'ı zenginleştirme faaliyetini tamamen durdurmaya zorlamaktır ki bu hedef önceden akamete uğramıştır. Ancak ikinci hedef ise, İran'ın nükleer anlaşmayı çiğnediğine dair yeni iddialar uydurmaya ilişkin yaklaşımdır. Oysa İran, nükleer anlaşmanın maddeleri çerçevesinde hareket ediyor.
Dışişleri Bakan Yardımcısı Seyyid Abbas Irakçi şöyle diyor: Nükleer anlaşma uyarınca ağır suyun 130 tondan fazlasını ve zenginleştirilmiş uranyumun 300 kg'dan fazlasını ya dönüştürmeliyiz ya da satmalıyız; Ancak ABD kimsenin İran'dan satın alma hakkına sahip olmadığını söylemiştir, çünkü bu üretimin durdurulmasını istiyor, burada da nükleer anlaşmaya bağlı olduğumuz için eğer satamazsak üretimi durdurmalıyız. Yeni adımımızda üretim ve satıştaki belirlenen sınıra uymuyoruz ve onu depolamak istiyoruz. Rezervin stratejik değeri, sınırsız şekilde ülkede bulunmasıdır."
Bugün, Avrupalılara verilen 60 günlük süreden sadece sayılı günler kalırken İran'ın zenginleştirilmiş uranyum rezervinin 300 kg sınırını geçtiğini duyurması, nükleer anlaşmada kalan taraflar için ciddi uyarı niteliğindedir. 
ABD'nin nükleer anlaşmadan 8 mayıs 2018'de çekilmesinden ve 36. maddenin İran tarafından uygulanmasından sonra, Avrupalılar çeşitli 11 taahhütte bulundular, ancak INSTEX bunlardan hiçbir değil, sözkonu taahhütlerin uygulanması için bir hazırlık niteliğindedir./