Tahran – Bakü ilişkilerinin geliştirilmesi

İran ekonomi ve maliye bakanı Ferhad Dejpasand dün Azerbaycan Cumhuriyeti Ekonomi bakanı Şahin Mustafayev ile Tahran’da görüşmesinin ardından muhabirlere yaptığı açıklamada, “son altı ayda İran ve Azerbaycan Cumhuriyeti ticaret hacminin 2018 yılı aynı döneme kıyasla iki katına çıktığını” belirtti.

Dejpasand iki ülkenin enerji, bankacılık ve gümrükler alanında ortak görüşe sahip olduklarına işaretle, “bu konunun bir anlaşma protokolü çerçevesinde düzenleneceğini, böylece Soçi’de İran, Rusya ve Azerbaycan Cumhuriyetinin ortak oturumunda gündeme geleceğini” belirtti.
Tahran ve Bakü arasındaki ilişkiler, iki ülkenin sahip olduğu kapasiteleri dikkate alarak ikili ve bölgesel işbirliği doğrultusunda 3 stratejik açıdan önem taşıyor.
İlk önemli stratejik açı, İran ve bölge ülkeleri arasındaki ilişkilerin güçlenmesidir, zira bölgesel yakınsamanın şeklillenmesinde önem taşıyor. Bu ilişkilerin gelişmesi, özellikle de Amerika’nın İran ve bölge ülkeleri arasında ilişkiler ve yakınsamanın gelişmesini engellemeye çalıştığı bir dönemde önem taşıyor.
Azerbaycan Cumhuriyeti ekonomi bakanı Şahin Mustafayev’in Tahran’daki sözleri de bu konuyu kanıtlar niteliktedir. Azeri yetkili Tahran ve Bakü arasındaki ilişkilerin yüksek düzeyde ve güvene dayalı olduğuna işaretle, “İran bölgenin önemli ülkelerindendir ve İran ile Azerbaycan cumhuriyeti ilişkilerinin gelişmesi, bölgenin istikrar ve güvenliğine yardımcı olacaktır” dedi.
İki ülke ilişkilerinin önemli ikinci boyutu ise, iki ülkenin bölgesel ekonomi yakınsama çerçevesinde hedef belirlemeleridir.
Fakat İran ve Azerbaycan Cumhuriyeti arasındaki ilişkileri önemli kılan üçüncü boyut ise iki ülkenin, kuzey güney koridorunun bağlantı halkası olarak Hazar Denizi ve Kafkasya bölgesindeki seçkin konumudur; bu ise iki ülkenin rolünü stratejik düzeye kadar yükseltmiştir. 
Kafkasya bölge meseleleri uzmanı sn. Afşar Süleymani kuzey-güney koridoru hakkında şöyle diyor:
Hem İran ve hem Azerbaycan Cumhuriyeti jeopolitik ve jeo-stratejik kapasitelere sahiptirler ve birbirinin yanında çok iyi bir konum oluşturabilir ve yeni işbirliklerin şekillenmesine sebep olabilirler.
Hali hazırda İran ve Azerbaycan Cumhuriyeti arasında önemli projeler ve planlar gerçekleşmektedir. Bu projelerden biri stratejik öneme sahip olan Reşt-Astara demir yoludur. Bu demir hattını inşası ile Rusya, Azerbaycan Cumhuriyeti ve İran birbirine bağlanıyor ve İran da Gürcistan üzerinden Karadeniz’e ulaşabilir. 
Azerbaycan Cumhuriyeti cumhurbakanı İlham Aliyev temmuz 2018’de Kazakistan’ın Aktao kentinde Hazar Denizi kıyıdaş ülkeler zirve toplantısında İran cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ile görüşmede, “başta Reşet – Astara demir yolu olmak üzere ikili anlaşmalar ve projelerin hızlıca tamamlanmasını takip edeceklerini ve kimsenin iki kardeş ülke ilişkilerini zedeleyemeyeceğini” belirtti.
Kuzey-güney ve güney-batı raylı sistem koridorunun bir bölümü olan Astara-Astara projesinin 8,5 km’lik bölümü Azerbaycan Cumhuriyetinde ve 1,5 km’si de İran topraklarında inşa edilmiştir. 
İran’ın uluslararası taşımacılık ağının gelişmesi ile birlikte geniş raylı sistem ve kara yolları ağındaki seçkin konumu, komşu ülkelerin ortaklığı ile taşımacılığı geliştirmek için İran’ın olumlu yönlerindendir.
İslam inkılabı rehberi Ayetullah seyit Ali Hamenei, kasım 2017’de Azerbaycan Cumhuriyeti cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Tahran’da görüşmede, iki ülke arasındaki derin bağlara ve işbirliklerin geliştirilmesi zaruretine işaretle, “İran ve Azerbaycan Cumhuriyeti çifte irade ve motivasyonla çeşitli alanlarda işbirliği ve ilişkilerini geliştirmeleri gerekir” dedi.
Azerbaycan Cumhuriyeti ekonomi bakanı Şahin Mustafayev’in Tahran temaslarında ticaret, ortak yatırım, bankacılık ve gümrük işlemleri ile bu alanda sağlanacak olan anlaşmaları bu bağlamda değerlendirmek gerekir./