ABD'nin İran karşıtı yeni yaptırımları

8 Mayıs 2018 tarihinde Amerika tek taraflı olarak nükleer anlaşmadan çekilmesinden sonra İran aleyhinde nükleer yaptırımları uygulamaya başladı. Söz konusu yaptırımlar, 2231 sayılı BM Güvenlik Konseyi'nin kararnamesinin ihlaline neden olmuştur.Gerçi Washington, İran'ın nükleer işbirliği gibi bazı muafiyetleri içeren belirli istisnalara uymak zorundadır ancak İran aleyhinde yeni yaptırımlar uygulamaya devam ediyor.

ABD dış işleri bakanlığı bir bildiri yayımlayarak İran ile barışçıl nükleer  işbirliğine ilişkin muafiyetlerin yenilenmesine işaret ederek, Tahran karşıtı yeni yaptırımların altını çizdi. Muafiyetlerin uzatılması için son tarih gelecek hafta Salı günü sona erecekti, ancak ABD dış işleri Bakanı Mike Pompeo bunu 90 gün daha uzattı. ABD dış işleri bakanlığı sözcüsü yaptığı açıklamada , muafiyetlerin uzatılmasının amacının "İran'ın nükleer kısıtlamalarını genişletmek" olduğunu söyledi. Söz konusu yetkilinin açıklamasında şu ifadeler yer almıştır:    " Bu karar İran'ın sivil nükleer programı üzerindeki denetimin korunmasına yardımcı olacak, nükleer yayılma tehlikelerini azaltır, İran'ın nükleer bir silah üretmek için gereken "ayrılma zamanını" azaltma yeteneğini kısıtlıyor ve İran hükumeti'nin hassas yayılma amaçlı sitelerini yeniden inşa etmesini engelliyor."

Trump yönetiminin bu girişimi hayırseverlik yüzünden değil, zorlama nedeniyle gündeme gelmektedir; çünkü İran'la barışçıl nükleer işbirliği Nükleer anlaşmasının şartlarından biridir. Trump yönetimi 2018 yılının mayıs ayında Nükleer anlaşmadan çıkmasına rağmen İran ile diğer üyeler arasında nükleer işbirliklerini yaptırım listesinden muaf tuttu. Amerika'nın amacı İran'ın Uraniyum zenginleştirmesini sınırlı bir seviyede tutması ve onu arttırmamasından emin olmaktı. Böylece Washington bir kaç ay önce bu muafiyetlerden bazılarını örneğin İran'a ağır su ve düşük zenginleştirilmiş uranyum alımı için yaptırım muafiyetini kaldırıldı. Amerika'nın bu yaptığı Kapsamlı Ortak Eylem Planı Nükleer anlaşma ve BM güvenlik Koseyi'nin 2231 sayılı kararnamesindeki maddeleri aksine olup diğer ülkelerin İran ile nükleer işbirliğini engellemek Trump yönetiminin sadece onun zorba isteklerine dayanmaktadır. Tahran ise buna tepki olarak bu iki ürünün stokları için artık nükleer anlaşmada belirlenen düzeylere bağlı kalmayacağını bildirdi.

ABD'nin bu hareketi ile eş zamanlı olarak bu ülke dış işleri bakanlığı Pompeo'nun İran aleyhinde yeni yaptırım uygulamak için iki kararını gündeme taşıdığını bildirdi. Birincisi İran'ın inşaat sektörünün dolaylı veya doğrudan İslam İnkılabı Devrim muhafızlar ordusunun kontrolü altında olduğunu bildirmek ikincisi ise Pompeo'nun iddiasına göre İran'ın füze, askeri ve nükleer programlarında kullanılan 4 stratejik maddeyi tanıtmaktır.

Amerika dış işleri bakanlığı sözcüsünün bildirisinde ABD hükumetinin ticaretini yaptırıma uğratmak istediği söz konusu 4 maddeye değinilmemiştir. ABD dış işleri bakanlığı bildirisinde şu ifadeler yer alıyor: "Bu kararlarla ABD, İran'ın Devrim Muhafızları, inşaat ve genişleme planları için stratejik materyaller edinmesini önleme konusunda ek bir yetkiye sahip olacak." ABD Hazine bakanlığı ise bu yaptırımlar hakkında henüz bir açıklama yapmamıştır.

Trump yönetimi, inşaat sektörüne yaptırım uygulayarak ve İran’ın sanayi için dört kilit maddeye erişimini engelleyerek, Tahran’ı daha fazla baskı altına alacağına inanıyor. Bununla birlikte, İran'ın hem iç kapasitesini artırarak hem de nükleer anlaşmadaki araçları kullanarak bu yaptırımlara verdiği yanıt, ABD potansiyellerini bozup aynı zamanda  İran'ın politik ve ekonomik hareketliliğini de artırabilir. İran İslam Cumhuriyeti defalarca vurguladığı gibi ABD'nin onun isteklerine boyun eğmek amacıyla yaptığı baskılar karşısında teslim olmayacaktır ve Nükleer anlaşmanın Avrupalı tarafların gecikmesini de dikkate alarak şimdiye kadar Nükleer anlaşma çerçevesinde nükleer taahhütlerini azaltma doğrultusunda 3 başarılı adım atmış bulunuyor ki  dördüncü adımını da 6 Kasım'da atacağı öngörülüyor.