İran'ın 4.adımı ; Fordo'da %5 uranyum zenginleştirmesi

İran İslam Cumhuriyeti cumhurbaşkanı dördüncü adımda KOEP nükleer anlaşma taahhütlerini hafifletme çerçevesinde Atom Enerjisi Kurumuna Fordo Nükleer tesislerinde santrifüjlere gaz enjeksiyon çalışmalarının başlama direktifini verdi.

Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani 6 Kasım 2019 tarihinde İran'ın üçüncü 2 aylık süresinin son bulmasıyla Avrupalı taraflara KOEP Nükleer anlaşmasındaki kendi taahhütlerini uygulamamalarından dolayı iki ay için dördüncü adımın atılması direktifini verdi.

İran'ın dördüncü adımı iki açıdan çok önem taşıyor; İlkin KOEP Nükleer anlaşma uyarınca 1044 adet satrifüj makineleri Fordo Nükleer tesislerinde araştırma işlemleri için çalışıyordu ancak bu makinelere gaz enjeksiyonu yapılmıyordu. İran cumhurbaşkanının talimatı ile 6 Kasım çarşamba gününden itibaren Fordo tesislerinde KOEP anlaşmasına bağlı kalmanın doğruluğunu kanıtlayan tek meşru kaynak olarak bilinen Uluslararası Atom Enerjisi kurumunun gözetiminde 1044 satrifüj makinesine gaz enjeksiyonu işlemleri başladı.

İkincisi ise, dördüncü adımın atılmasıyla eş zamanlı olarak Fordo Nükleer tesislerinde Uranyum zenginleştirme oranı %5'e varmış oldu. Ancak İran bu zenginleştirme işini %20'ye kadar yükseltebilir ancak şimdilik bu uygulamaya ihtiyacı yoktur. KOEP nükleer anlaşmasına göre İran'da uranyum zenginleştirme oranı %3,67 seviyesinde gerçekleşecekti.

Bu bağlamda İran Atom Enerjisi kurumu başkanı Ali Ekber Salihi şöyle bir açıklama yaptı: " İran dördüncü adım çerçevesinde uranyumu %5' e kadar Fordo Nükleer tesislerinde zenginleştirecektir ve gerektiği takdirde %20'ye kadar bu zenginleştirmeyi sürdürebilir ancak şimdilik ona gerek duymuyor."

İran hükumeti adım adım KOEP anlaşmasındaki taahhütlerini azaltma yolunda ilerliyor ve eğer Avrupalı ülkeler kendi taahhütlerini yerine getirirse dördüncü adım da önceki 3 adımlar gibi geri dönüşümlüdür.

Amerika'nın 8 Mayıs 2018 tarihinde KOEP nükleer anlaşmasından çekilmesi ardından Avrupalı ülkeler de kendi taahhütlerini yerine getirmediler ve eylemde KOEP'teki maddelerin hiç biri uygulanmadı. Bu durumun devam etmesi ve Avrupalıların Amerika'nın Nükleer anlaşmadan çıkma masraflarını karşılamadaki acizliği nedeniyle İran İslam Cumhuriyeti KOEP Nükleer anlaşmasını 26 ve 36. bentlerine istinaden çok taraflı bir anlaşmada taahhütlerin uygulanmasına denge geri dönsün diye bir takım kararları ön planda tutmuştur

İran'ın ABD'nin ekonomik terörizmi ve Batılı ülkelerin ahde vefasızlığına verdiği yanıt İran'ın tepkisinin farklı olacağını gösterdi. Daha önemlisi ABD'nin azami baskısı İran'ı siyasi ve ekonomik alanda etkisi altına alamadı ve İran'ın barışçıl Nükleer teknolojisinin gelişmesinde bir engel oluşturamadı. Netenz zenginleştirme sitesinde IR6 isimli yeni nesil santrifüjlerin tanıtılması Amerika'nın azami baskı politikasının yenilgiye uğradığının göstergesidir.

Uluslararası konular üzerinde çalışan uzmanlardan Mehdi Fezaili bu bağlamda şöyle diyor: İran İslam Cumhuriyeti ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi'nin nükleer yükümlülüklerini hafifletme doğrultusunda aldığı karar, çok doğru, makul ve nükleer anlaşma çerçevesinde olan bir karardır"

İran'ın aşamalı olarak gerçekleştirdiği uyarıcı girişimleri, Avrupalı tarafların tepkisine neden olmuştur. AB pazartesi günü, İran'ın 6. nesil santrifüjler zincirini çalıştırmaya başlatmasına gösterdiği tepkide, Tahran'dan misilleme adımlarından vazgeçmesini istedi.Avrupa Komisyonu tarafından yapılan açıklamanın bir kısmında şöyle deniliyor: Biz, İran'a santrifüjlerini kurma kararını gözden geçirip, nükleer anlaşmaya bağlı kalmasını tavsiye ediyoruz." Ancak burada sorulması gereken soru şu: "Eğer Avrupa, nükleer anlaşmaya bağlı kalmayı önemli ve yararlı görüyorsa, o zaman niçin kendi yükümlülüklerini yerine getirmiyor ve eğer bu anlaşma, kötü bir anlaşma ise, niçin İran nükleer anlaşma çerçevesinde, yükümlülüklerinin bir kısmını askıya alma kararı alırken, bildiri yayınlayarak, İran'a anlaşmaya bağlı kalmasını istiyor?"

Böyle bir durumda KOEP nükleer anlaşmasının taraflarından olan 3 Avrupalı ülkenin önündeki çözüm yolu söz konusu bu çok taraflı anlaşmada kendi taahhütlerini uygulamalarıdır. Çünkü böyle bir anlaşmanın hayatı taahhütlerin uygulanmasına bağlıdır. Aksi takdirde bu uluslararası anlaşmanın her hangi bir olayla tehdit edilmesi durumda birinci aşamada ABD ve daha sonra da Avrupalı taraflar suçlu bulunacaklar ve KOEP'in tehlikeye düşmesinin sorumlusu olarak tanınacaklar.