İran’ın NPT’den çıkma ihtimali

Amerika’nın Bercam nükleer anlaşmadan mayıs 2018’de ayrılmasına ve İran’a karşı geniş çaplı kapsamlı yaptırımları uygulması ve 4+1’deki Avrupalı ülkelerin yaşanan gelişmelere duyarsız kalmasına rağmen İran stratejik sabır siyaset çerçevesinde Avrupalılara Bercam sorumluluklarını yerine getirme fırsatı verdi.

Ardından 5 adımda mayıs 2019’dan itibaren Bercam  nükleer taahhütlerini azaltmaya başladı. Avrupa troykası ise bu konuyu bahane ederek, Bercam ihtilafları çözme mekanizmasını aktifleştirdi. Bu süreç İran nükleer dosyasını Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne götürerek BM’nin İran yaptırımlarını otomatik olarak devreye sokabilir. Bu konu Tahran’ın yoğun tepkisine sebep oldu.
Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif 21 ocak pazartesi günü ciddi bir uyarıda bulunarak, “Avrupalıların gerekçesiz davranışlarına devam eder veya İran dosyasını Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne gönderirlerse NPT anlaşmasından çıkacaklarını” açıkça belirtti.
Zarif, dışişleri bakanlığının hukuki yollardan Avrupa’nın tetik mekanizması ile ilgili kararını izlediğine işaretle, İran İslam Cumhuriyetinin mayıs 2018’de Amerika’nın anlaşmadan çıkışından itibaren ihtilafları çözme mekanizmasını başlattığını duyurdu. 
Almanya, Fransa ve İngiltere Avrupa troykası ve 4+1 grubun batı kanadı üyeleri olarak 14 ocak Salı günü Brüksel’de  bir bildiri yayınlayarak Bercam nükleer anlaşmadaki ihtilafları çözme mekanizmasını aktifleştirdiler. Avrupa troykası bu bağlamda yayınladığı bildiride hedeflerinin İran’a karşı yaptırımları ihya etmek değil, nükleer anlaşmayı kurtarma yolunu bulmak olduğunu iddia ettiler.
Avrupalılar ayrıca bu kararın BM yaptırımlarını ihya etmek değil, Bercam anlaşmasını diyalog yolu ile korumak ve İran’ı Bercam taahhütlerine geri getirmek olduğunu iddia ettiler. Fakat İran açısından Avrupalıların bunun için hiçbir sebepleri yoktur ve sırf yaşanan ihtilafları ve gerginlikleri yoğunlaştırırken vahim sonuçları da olabilir.
Dışişleri bakanı Zarif “Avrupalıların açıklamalarının hiçbir yasal yönü yoktur bu yüzden biz Avrupalıların girişiminin sebepsiz olmasını kullanırız. Eğer Avrupalılar başka bir girişimde bulunurlarsa cumhurbaşkanının mayıs 2019’daki mektubu uyarınca İran’ın NPT’den ayrılması gündeme gelir” dedi.
Avrupa troykası son tutumunda İran’ın 5 adımda Bercam sorumluluklarını hafifletmesini kınarken Tahran’ın bu sürece son vermesini ve eski duruma geri dönmesini istemiştir. Fakat Avrupalılar İran’ın kendi çıkarları çerçevesinde Bercam maddelerini kabul ettiğini, bir veya birkaç üyenin çekilmesi ile yaptırımların tekrar uygulanması ile baskı altında olduğunu, başta Avrupalılar olmak üzere diğer 4+1 üyelerinin kendi sorumluluklarını uygulamalarını beklediğini unutuyorlar. 
Avrupalılar ile ilgili bu sorumluluklar, INSTEX çerçevesinde İran ile ekonomi, ticari ve petrol alışverişlerini sağlayarak Amerika yaptırımlarının olumsuz etkilerini azaltmayı kapsıyor. 
Uluslararası meseleler uzmanı Said Muhammedi’nin belirttiğine göre Avrupa’nın Bercam’ın kurtarılması için her hangi bir adım atmadan İran’ın tüm sorumluluklarına bağlı kalmasının beklenmesi mantıksız ve imkansızdır.
Bu bağlamda dışişleri bakanı Tahran’ın 5 adımda Bercam sorumluluklarını azalttığına  ve bu bağlamda başka bir adım atılmayacağına işaretle, “Avrupalıların kendi sorumluluklarına geri dönmeleri halinde İran’ın da sorumluluklarını hafifletme sürecini durduracağını fakat eğer Avrupalıların siyasi oyunlarına devam ettikleri takdirde, ki hiçbir yasal dayanağı yoktur, bir çok imkana sahip olduklarını” söyledi.
Zarif bu bağlamda cumhurbaşkanına yazdığı mektupta konunun Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne taşınması durumunda İran’ın NPT’den çıkışının söz konusu olacağını fakat ondan önce de diğer programların çalışma ajandasına alınacağını belirtti.
Aslında İran İslam Cumhuriyeti dışişleri bakanı, İran ve 4+1 grubu Avrupalı üyeleri arasında mevcut ihtilafların hassas ve tehlikeli boyutlara gelmeden önce Avrupalıların izledikleri tutumları tekrar gözden geçirerek Bercam’daki tüm sorumluluklarını yerine getirmeleri, böylece İran’ın da karşılık vermeyeceğini belirtiyor. /