UAEA Genel Müdürü'nün Tahran ziyareti

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Genel Müdürü'nün raporlarına göre, geçen 5 senede Ajans tarihinin en fazla denetim ve teftiş çalışmaları İran'da yapılmış ve ek protokol çerçevesinde ek ve sürpriz denetimler yapılmıştır.

İran bu bağlamda hatta kendi yükümlülüklerinin ötesinde hareket ederek, bazı tarafların nükleer anlaşma ile ilgili kendi taahhütlerini yerine getirmemesine rağmen itidalli davranarak, yükümlülüklerine bağlı kalmaya çalışmıştır. 
Bu çerçevede İran'ın UAEA ile işbirliği seviyesi, nükleer anlaşmayı eleştirenler tarafından bile itiraf edilebilecek yüksek bir seviyeye yükseldi.
Ajans, bundan önce bağımsızca hareket ederek, İran'ın nükleer faaliyetleriyle ilgili sahte dosyaları bir kez ve sonsuza dek kapatmış olması gerekiyordu. Ancak UAEA'nın bu bağlamda pasif davranması, savsaklaması ve siyasi baskı altında gerçekleştirdiği gecikmeleri, İran'ın Ajans'a güveni zedelenecek kadar devam etti. UAEA Genel Müdürü Rafael Grossi, bugünlerde Tahran'da bulunarak, iki taraf arasında meseleler ve sorumluluklar hakkında yakında görüş teatisinde bulunuyor.
İran İslam Cumhuriyeti yetkilileri tarafından vurgulanan açıklamaya göre, UAEA Genel Müdürü'nün Tahran ziyareti, ABD'nin Snapback mekanizmasının işletilmesine ilişkin talebi ile bir ilgisi yok.
Nitekim İran'ın Viyana'da Uluslararası Örgütler Daimi Temsilcisi Kazım Garibabadi yaptığı açıklamada, Grossi'nin İran tarafından yapılan davet üzerine Tahran'a gerçekleştiğini belirterek, "Tahran'ın, özellikle mevcut kritik şartlarda Ajans ile İran ilişkilerinin başkaları tarafından yönetilmesine izin vermeyeceğini" kaydetti.
Garibabadi, UAEA'nin tarafsızlık, bağımsızlık ve profesyonellik olmak üzere üç temel ilke çerçevesinde hareket etmesinin İran için önemli olduğunu  kaydetti.
Garipabadi’nin bu bağlamdaki hatırlatmasında, “Başkalarının UAEA-İran ilişkisini özellikle mevcut hassas durumda yönetmesine izin vermeyeceğiz. Ajansın tarafsızlık, bağımsızlık ve profesyonellik ilkesine dayanarak hareket etmesinden ve koruma tedbirleri konusunda standart ilkelerinin ve bağımsız değerlendirmeleri ve verilerinin ötesine geçmeyeceğinden emin olmamız çok önemlidir. Ancak o zaman yanlış anlaşılmalar çözülür ve işbirliğimiz devam edebilir” denildi.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Genel Müdürü Grossi'nin Tahran ziyaretinde üzerinde durulması gereken önemli konu, Ajans'ın İran'ın nükleer yükümlülüklerine bağlılığını tasdik eden raporlarıdır.
Bu raporlar, UAEA tarafından İran ile ilgili gündeme getirilen tüm meselelerin, Ajans'ın isteklerinin haklı olması ve araştırılan şeyin nükleer materyal olması kaydıyla karşılıklı işbirliği çerçevesinde çözüme kavuşabileceğini gösteriyor. Bu nedenle, Ajans'ın sürekli biçimde İran'da aralıksız yürüttüğü teftiş ve denetim çalışmaları ve İran'ın Ajans ile benzerine ve az rastlanan düzeydeki işbirliği hakkında olumlu raporlarının gözardı edilmesi kabul edilemez bir durumdur.
Aynı konuyu İran'ın Viyana'da Uluslararası Örgütler'de Daimi Temsilcisi Garibabadi, bir süre önce UAEA Genel Müdürü'ne yazdığı mektupta dile getirerek, Ajans Genel Müdürü'nden ABD'nin gerçeklere aykırı iddiaları ve girişimlerine tepki göstermesini istedi.
Ancak bu gerçekleşmedi ve ABD hala gerçeklere aykırı iddialarını tekrarlamak suretiyle İran ile UAEA işbirliğine zarar vermeye ve yetersiz göstermeye çalışıyor.
Kuşkusuz İran İslam Cumhuriyeti, Ajans kuralları ve ilgili sözleşmeler çerçevesinde nükleer konudaki meşru hakları ve yükümlülüklerini biliyor. Bu nedenle İran, bu bağlamda hiçbir dayatma veya aşırı talebi kabul etmez.
Rafael Grossi'nin, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Genel Müdürü olarak Tahran'a ilk ziyareti, karşılıklı güvenin onarmak için bir fırsat sayılıyor./