İran ve Afganistan Transit Hattının Geliştirilmesi
Haf-Herat demiryolu hattının açılışından yaklaşık 5 ay kadar süre geçiyor. Bu demiryolu hattı 5 ay önce İran İslam Cumhuriyeti ve Afganistan cumhurbaşkanlarının bir araya gelmesi ile resmi olarak açılmıştı.
Haf-Herat demiryolunun yapılması ve açılması, İran'ın Afganistan'a karşılıksız yardım etme dahil, Bonn konferansında İran-Afganistan arasında varılan anlaşmaya esasen gerçekleştirildi.
220 kilometre uzunluğunda olan Haf-Herat demiryolu hattı dört bölüm halinde tamamlanmıştır. İlk ve ikinci bölümler Haf istasyonundan Şamtayk İstasyonuna kadar 76 kilometre uzunluğunda İran topraklarında ve üçüncü bölüm de Şamtayk'tan Rozenek'e kadar 63 kilometre uzunluğunda Afganistan topraklarında tamamlandı.
Afgan yetkililerin söylediğine göre Herat-Haf demiryolu projesinin dördüncü bölümünün yüzde 40 ilerleme kaydettiğini söylediler. Bu demiryolunun tam olarak hayata geçmesi ile hem ticaret hem yolcu taşıma potansiyelinin İran ve Afganistan arasında kat kat artacağı beklenmektedir.
Afganistan demiryolu idaresi ise Cumartesi günü Haf-Herat demiryolu ile ilgili yayımladığı raporunda bu demiryolunun tam olarak hayata geçmesi ile özellikle İran ve Afganistan arasında ihracat ve ithalat düzeyinin de önemli ölçüde artacağını bildirdi.
Afganistan demiryolları idaresinin raporuna göre son bir ayda 5 bin 167 vagon ülkeye girmiştir. Bunun bir rekor sayıldığı söylenmelidir. Bu rapora göre geçen ay içerisinde 13 bin 497 ton tarımsal ürün Haretan-Mezar Şerif, Haf-Herat ve Torgundi demiryolları vasıtası ile ülkeden ihraç edilmiştir.
Burada kesin ve net olan husus, Haf-Herat demiryolu hattının bölgesel, ulusal düzeyde en önemli projelerden biri olması ve İran İslam Cumhuriyeti ile Afganistan arasında münasebetlerin ve transit hacminin geliştirilmesi için zemin hazırlamasıdır.
İran ve Afganistan arasındaki son iki yıldaki ticaret hacmi yaklaşık 3 milyar dolar kadar tahmin edilmiştir. Bunların çoğu, İran ürünlerinin Afganistan'a ihracatından oluşmaktadır. Haf-Herat demiryolu hattının tam olarak kullanıma sunulması iki ülkenin işbirliği hacmini de iyice arttıracaktır.
Buna ilaveten, Afganistan İran'ın komşuları arasında özel bir ekonomik ve coğrafi konuma sahiptir. Afganistan İran ile 930 kilometre kadar ortak sınıra sahip olup en çok da İran'a ürünlerini ihraç etmektedir.
Bir başka önemli nokta, İran'ın halihazırda Afganistan'ın en büyük ticari ortağı olmasıdır. Koronavirüs pandemisinin devam ettiği sırada bile İran ile sınır kapıları hep açık tutulmuştur. Şimdi de Haf-Herat demiryolu hattının tamamlanması ile Afganistan da İran aracılığı ile açık sulara ve Batı Asya ülkelerine bağlanabilir.
Başka bir ifade ile, Afganistan karalarla çevrilmiş bir ülke olup, açık sulara da erişimi yoktur. Böylece Afganistan ticari anlamda özellikle de gıda temini konusunda ciddi kısıtlamalar yaşamaktadır. Şimdi ise Haf-Hert demiryolu hattının tamamlanması ve Doğu Koridorunun açılması ile Afganistan bu demiryolu üzerinden Fars Körfezi ve Çabahar limanına bağlanabilir. Sonuçta Çinli ve Hindistanlı şirketler Afganistan toprakları üzerinden Hint okyanusu ve Batı Asya'ya da bağlanabilirler. Böylece Afganistan'da yatırım yapma isteği de iyice kabaracağı söylenebilir.
Genelde, Haf-Herat demiryolu hattının açılmasından beş ay geçtiği bir sürede, Tahran ve Kabil arasındaki ticari mübadeleler de dikkat çekici düzeyde artmıştır. Buna ilaveten, bu demiryolunun açılmasının iki ülke arasındaki mübadeleleri daha da arttıracağı söylenebilir.
Bu yüzden de bu demiryolu hattının tamamlanması ile yıllık olarak 3 milyon ton kadar ticari malın ve 200 bin yolcunun taşınacağı öngörülmektedir. Buna ilaveten, ortalama olarak yıllık 180 bin tır İran'ın Doğarun sınır bölgesinden Afganistan'a geçmektedirler. Haf-Herat demiryolunun açılması ile bu trafik hacmi yüzde 50 kadar daha artacaktır.
Böylelikle İran'ın Razevi Horasan eyaletinin Güney Doğusunda bulunan Haf'tan Afganistan'ın Batısında Herat bölgesine uzanan Haf-Herat demiryolu bölgesel ve küresel mübadeleler arenasında stratejik öneme sahip olduğu söylenebilir.
