Orta Asya ülkelerinin İran ile transit işbirliği konusunda anlaşması

Afganistan'daki güvensizliklerin Orta Asya ülkelerine sızma endişesi ardından bu ülkelere nisbi huzurun geri dönemsi ardından bu ülkeler bölge ve dünya ülkeleri ile ticareti genişletmek istiyorlar.

Orta Asya'nın 5 Cumhuriyeti karalarla çevrili ve uluslararası sulara ulaşamıyorlar. Fakat İran ise bu ülkelerin Fars Körfezi, Umman denizi ve hint okyanusun sıcak sularına ulaşmanın en güvenli ve en ekonomik transit yoludur.
Bundan önce orta Asya'dan bazı ülkeler bu konuda İran ile işbirliği anlaşması imzaladı. Kazakistan ve Türkmenistan İran ile demiryolu ve raylı sistem konusunda işbirliğine sıcak bakarken Özbekistan liderleri de İran ve Türkmenistan arasında serbest sulara ulaşmak için anlaşmanın imzalandığını duyurdular.
Bu arada Tacikistan ve Kırgızistan da İran ile transit alanında işbirliği imzaladıklarını, İran'ın karayolu ve demiryolunu, ithalat ve ihracat ürünleri için transit yolları olarak kullanmak istediklerini duyurdu.
Bu bağlamda Türkmenistan ve Kazakistan cumhurbaşkanları İran üzerinden transit işbirliğini geliştirmekte anlaşmaya vardılar. Nitekim iki cumhurbaşkanı Kurbankulu Berdimuhammedov ile Kasım Cömert Tokayev, Aşkabad'da ortak basın toplantısında, " iki ülke arasında transit işbirliğinin başta Kazakistan-Türkmenistan-İran demiryolu olmak üzere hayata geçirilmesi gerektiğini" duyurdular.
Söz konusu transit yolunun önemi nedeniyle iki cumhurbaşkanı ayrıca Aşkabat ve Nursultan hükümetlerine İran ile yeni anlaşmalar imzalayarak bu yolda daha etkin ekonomi işbirliği ortamını sağlama talimatı verdiler.
Hiç şüphesiz ora Asya ülkelerinin İran transit yollarını kullanması, bu ülkeler için en iyi seçenektir. Mevcut şartlarda orta Asya ulaştırma yolları ekonomik olmamakla birlikte güvensizdir. Bu yüzden İran'ın transit güzergahını kullanarak dünyanın farklı ülkeleriyle iletişim kurmak Orta Asya cumhuriyetleri için büyük önem taşımaktadır.
Orta Asya cumhuriyetlerinin İran ile imzalanan sayısız transit anlaşmalarına ilaveten orta Asya cumhuriyetleri bizzat kuzey-güney koridorun parçası sayılıyorlar.
Kuzey-güney ilk işbirliği anlaşması İran, Rusya ve Hindistan arasında 2000 yılında imzalandı. Fakat İran'ın orta Asya halkları ile ortak kültürel, dini ve tarihi ortaklıkları nedeniyle son birkaç yılda doğu-batı koridorun kurulması için orta Asya ülkeleri ile bazı anlaşmalar imzalandı.
Aslında söz konusu anlaşmalarla orta Asya cumhuriyetleri de kuzey-güney koridoruna katılarak bu koridorun meziyetlerinden yararlanabilirler. Sözkonusu koridorun önemi nedeniyle bölge ülkelerine ilaveten bir çok bölge dışı ülke de bu koridorla işbirliği yapmak istiyorlar. 
Taşımacılık alanında Tacik uzmanlardan Şohre Pulab'a göre, "güney Asya'nın Batı Asya, Kafkaslar, orta Asya, Rusya ve Avrupa'nın bu ticari koridor vasıtasıyla birleşmesi özellikle yol boyunca bulunan tüm ülkeler ve özellikle Hindistan'ın hedefidir zira ekonomik fırsatlar ve jeoekonomik dinamizm yaratarak Avrasya'da jeopolitik değişime yol açabilir."
Geçen yıllarda İranlı yetkililer bu günleri ön görerek orta Asya cumhuriyetlerinin kullanılması bağlamında çok sayıda geliştirilmiş proje inşa ederek kullanıma hazır hale getirmiştir. Bu konu orta Asya ülkeleri için kolay şartlarda ve endişe duymaksızın bölge ve dünya ülkeleri ile ticarete devam etmeleri bağlamında büyük katkısı olacaktır.  
Bu yüzden son yıllarda transit anlaşmalarının İran ve Özbekistan arasındaki işbirliğinin kilit alanlarından biri olduğu söylenebilir.  Üstelik her iki ülke, orta Asya bölgesini İran üzerinden Fars Körfezi ve Umman denizi sularına bağlayan Aşkabat transit anlaşmasının üyesidirler./