Çabahar Limanı ve Asya'da ticaretin gelişmesi için çok yönlü istek

İran İslam Cumhuriyeti, Özbekistan yönetiminin Çabahar Limanı'nın imkanlarını bu ülkenin ticaret ve yatırımının gelişmesi için kullanmasını sıcak karşılıyor.

İran Ulaştırma ve Şehircilik Bakan Yardımcısı Ali Asker Safai dün Tahran'da ikincisi düzenlenen İran, Hindistan ve Özbekistan Üçlü Toplantısı'nda yaptığı konuşmada, Özbekistan yönetiminin Çabahar limanının imkanlarını bu ülkenin ticaret ve yatırımını geliştirmek için kullanma yaklaşımını sıcak karşıladıklarını belirtti.

İran İslam Cumhuriyeti'nin komşu ülkelerle her alanda işbirliğini geliştirmeye yönelik dış politikasına dikkat çeken yetkili, Özbekistan'ın Çabahar anlaşmasına katılmasıyla yakında Hindistan, İran ve Özbekistan arasında transit kolaylaşacağını vurguladı.

Hindistan, İran ile deniz alanında işbirliğini geliştirmek amacıyla, bir süredir Çabahar limanında faaliyetine başlamıştır. Tahran, diğer ülkelerle de işbirliğini güçlendirmek ve çok taraflı ve stratejik işbirliği sinerjisi için bölge ülkeleriyle işbirliğini her daim memuniyetle karşılamıştır.

Gerçekte,  Çabahar limanı stratejik bir liman olarak  Hindistan'ın deniz ticareti diplomasisinin yürütülmesinde ve de İran ile Afganistan ve Hindistan arasındaki bağların korunmasında etkili olmaktadır. Bu doğrultuda İran ve Hindistan ve başka ülkeler arasında 2016'dan beri ikili, üçlü veya çoklu oturumların düzenlenmesi Çabahar limanında demiryolu, karayolu ağlarının geliştirilmesi dahil altyapının gelişmesinde önemli bir katkısı olmuş ve bu limanın bölgesel piyasalara entegrasyonunu kolaylaştırmıştır.  Hindistan'ın İran'ın okyanusa açılan tek limanındaki varlığını garanti altına almak için pratik adımları, aslında 2016'dan beri başlamıştır.  Yeni Delhi'nin bu girişimi İran, Hindistan, Afganistan ve Özbekistan dahil dörtlü grubun oluşmasına yol açtı.  Bu bağlamda dört ülke bu limanı ortak kullanma hususunda anlaşmaya vardı. İran'ın Çabahar limanının önemi ile ilgili ise, bölge ülkelerinin uzmanları farklı görüşlere sahiptirler.  Örneğin Tacik uzman bayan Şohre Pulab yazdığı makalede şöyle diyor: "80 bin hektarlık alanın eklenmesi, Şehit Beheşti ve Şehit Kelanteri limanlarının ve de Umman Denizindeki özel hava, kara ve deniz sınırlarının da Çabahar serbest bölgesinin bünyesi altında toplanması ile, Kuzey-Güney koridoru dahilinde Hint Okyanusuna bağlanan en kilit konum sağlanmıştır."Doğal olarak  Hindistan'ın  ciddi ve güçlü varlığı ve Yeni Delhi makamlarının Çabahar limanına verdiği önem,  bu ülkenin  Orta Asya, Güney Kafkasya ve Afganistan piyasasına bağlanması ve de bu ülkeler ile ticari ve ekonomik işbirliklerin artması ile ilgilidir. 

 İran'ın Güney Batısında Sistan ve Beluçistan eyaletinde yer alan Çabahar limanı  İran'ın Okyanusa açılan tek limanı olarak Umman Denizi ve Hint Okyanusunda yer almaktadır.  Bu önemli ve stratejik liman eşsiz konumundan dolayı Afganistan, Türkmenistan, Özbekistan, Tacikistan, Kırgızistan, Kazakistan, Azerbaycan Cumhuriyeti ve Ermenistan gibi kara ile çevrili ülkeleri açık sulara bağlamaktadır.  Bu yüzden Çabahar limanı sadece İran ve Hindistan'ı değil bu koridorda yer alan tüm ülkeler için özel önem taşımaktadır.

 Aslında Hindistan'ın  Orta Asya'dan uzaklığı dolayısı ile  Çabahar koridorunun  Hindistan için daha az maliyetli ve daha güvenli bir rota olduğu söylenebilir.  Çabahar limanı Hindistan ürünlerinin özellikle de Orta Asya ve Kafkasya bölgesine yönelik ihracatının taşımacılık ve ulaştırılma ve teslim maliyetlerini üçte iki kadar azaltmaktadır. Bu liman ayrıca Pakistan'ın topraklarının kullanılmasına karşı tutumundan dolayı Hindistan ile İran ve Afganistan arasındaki ticareti de arttıracaktır.

ABD Stratejik Araştırma Enstitüsü uzmanlarından James Dorsy, İran'ın Orta Asya'daki etkin rolüne işaretle, Orta Asya ülkelerinin İran'ın limanlarına duyduğu ihtiyacın, ABD'nin yaptırımlarına rağmen bu ülkelerin Tahran ile ilişkilerine öncelik vermesine yol açtığına inanıyor.

Orta Asya ülkeleri, stratejik öneme sahip olup, okyanus kıyısında yer alan Çabahar limanı başta olmak üzere İran'ın ticari ve ekonomik imkanlarından yararlanmak için oldukça istekliler. Bu istek ve ilgiye göre, Hindistan, İran, Afganistan, Özbekistan ve Orta Asya'nın diğer ülkelerinin işbirliğiyle Çabahar Limanı'nın faaliyetinin daha da artabileceği ifade edilebilir.