İran’ın Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üyelik sürecinin tamamlanması

İran İslam Cumhuriyeti’nin Şanghay İşbirliği Örgütü’ne resmi üyeliği, bu örgütün 4 Temmuz tarihinde düzenlenecek oturumunda tamamlanmış olacak.

Şanghay İşbirliği Örgütü Genel Sekreteri Jang Ming Cuma günü İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan ile telefonda gerçekleştirdiği görüşmede, İran İslam Cumhuriyeti'nin Şanghay İşbirliği Örgütü'ne tam üyeliğinden duyduğu memnuniyeti de dile getirirken “İran'ın tam üyeliği bu örgütün önümüzdeki toplantısında resmen ilan edilecek ve 4 Temmuz'dan itibaren İran İslam Cumhuriyeti örgüte üye ülkelerle ilgili tüm haklara sahip olacak.” dedi.
Bakan Emir Abdullahiyan da, Genel Sekreterin İran İslam Cumhuriyeti'nin tam üyelik sürecini tamamlama çabalarını ve işbirliğini takdir ederek, Tahran'ın bu örgütün sanal olarak gerçekleştirilecek olan yaklaşan toplantısına katılmaya hazır olduğunu duyurdu.
Emir Abdullahiyan, İran hükümeti, Parlamento ve Dışişleri Bakanlığı'nın İran'ın Şanghay Örgütü'ne tam üyeliğine ilişkin belgelerin hazırlanması ve onaylanması konusundaki yoğun çabalarına dikkat çekti.
Bilindiği üzere, Şanghay İşbirliği Örgütünün İran İslam Cumhuriyeti'nin daimi ve tam üyeliğine onay vermesi, bu örgütün son yıllardaki en önemli kararı olmuştur. Daha önce ise Şanghay İşbirliği Örgütü, Hindistan ve Pakistan'ın daimi üyeliğine onay vermişti.
 Şanghay İşbirliği Örgütü üye ülkelerinin  İran İslam Cumhuriyeti'nin  bu örgüte tam üye olarak alınmasına sıcak tepkileri ve bu üyeliği memnuniyetle karşılamaları,  İran'ın küresel ve bölgesel arenada ayrıcalıklı bir konuma sahip olduğunu  gösteriyor. Kuşkusuz,  İran'ın katılımı bu örgütün gücünü ve konumunu daha da güçlendirecektir. Daha önce ise İran İslam Cumhuriyeti  Şanghay İşbirliği örgütünün üye ülkesi olarak  bu örgütün oturumlarına katılıyordu. Ancak Tacikistan'ın başkenti  Duşanbe'de düzenlenen  Şanghay İşbirliği Örgütünde İran'ın daimi ve tam üyeliğine onay verildi. Böylece örgütün asıl üyeleri 9'a yükselerek daha geniş bir coğrafyayı kapsadı.
Bu hususta,  İran'ın Bakü eski  büyükelçisi ve bölge meseleleri uzmanı Muhsin Pakayin şöyle bir değerlendirmede bulunmaktadır: "Şanghay İşbirliği Örgütü,  ekonomik olarak da zengin kaynaklara sahip, bölgede istikrar oluşturan, Doğu Asya ve Batı Asya köprüsü Kuzey ve Güney köprüsü olan bir ülke olan İran gibi bir güçle beraber olunca ve yakın ilişkiler kurunca  konumunu pekiştirecektir."
  Şanghay İşbirliği Örgütü  ilk başlarda  güvenlik hedefleri ve  güvenlik sorunlar ile mücadele kapsamında kurulmuştu. Başta özellikle de  NATO'nun bölgeden uzak tutulması  ve Çin ile Rusya'nın Batı ülkelerine karşı bölgesel ve küresel rekabetleri çerçevesinde  kurulan bu örgüt, yavaş yavaş ağırlıklı olarak ekonomik iş birliklere yönelmiştir.
Buna rağmen  Şanghay Örgütünün  amacı ve görevi  üyelerin güvenliğini temin etmeye yardım etmek olarak değerlendirilmelidir.  Ancak Batı'da bu hususta hassasiyetin oluşturulmasını önlemek için şimdiye dek  resmi askeri faaliyetler başlatılmamıştır. fakat kimi Batılı çevreler   Şanghay İşbirliği Örgütünün   NATO gibi askeri bir  yapıya dönüşmesi hususunda kaygılarını belirtmişlerdir.
 Güvenlik  meseleler ve  Şanghay üyelerinin işbirliği göz önüne alındığında   21'inci ŞİÖ'nün  gündeminde Afganistan meselelerinin olacağı kesindi.
Afganistan'ın ekonomik sorunlarının çözülmesine yardımcı olmak ve  yapılanma çalışmalarında pay sahibi olmak ayrıca Afganistan güvenliği ve bağımsızlığının istikrarlı olmasına destek sağlamak, Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinin ana maddelerini oluşturuyor. Bu da  Afganistan komşuları ve bölge ülkelerinin işbirliği için  uygun bir zemin sayılırdı.
Buna rağmen bu örgüt,  Afganistan'da siyasi ve güvenlik kaosun  askeri ve güvenlik sonuçlarının, Amerika'nın müdahaleleri sonucu Orta Asya'ya sıçramasından kaygılıdır. 
Siyasi meseleler uzmanı Ali Asger Zerger  bu hususta şöyle diyor: "Dünyanın Doğusundaki iki önemli gücün liderliğinde olan Şanghay örgütü, Afganistan dahil bölgede  sorunları ve gerilimleri arttırabilecek kapasiteye sahip Amerika ve Batı karşısında bir şekilde dengeyi kurmayı çalışıyor."
Taliban'ın küresel çevreler tarafından tanınmaması ise  Taliban'ın Duşanbe'ye davet edilmesini engelledi. Halbuki Afganistan  da Şanghay İşbirliği Örgütünün  gözlemci üyesidir.  Buna rağmen  birkaç önemli nokta Afganistan hususunda dikkat çekmektedir.
İlk önce Taliban,  kapsayıcı hükümet kurma yönündeki taahhütlerine bağlı kalarak ve Afganistan vatandaşlarının haklarına önem vererek  küresel ve bölgesel iş birliklere dahil olabilmesidir.
İkinci husus, Şanghay İşbirliği Teşkilatındaki etkili devletlerin bu örgütü Afganistan'a sızma ve etkinliğini arttırma platformu olarak kullanmaması ve durumu suiistimal etmemesidir. Üçüncü mesele  Afganistan'ın son yıllarda   küresel güçlerinin, rekabet sahasına dönüşmesi ve vekalet savaşlarının alanına dönüşmesidir.
Sonuç itibarıyla, İran İslam Cumhuriyeti’nin Şanghay İşbirliği Örgütü’ne üyeliği, bu örgütün uluslararası münasebetlerdeki konum ve önemini güçlendirmiş olacak. Nitekim Bakan Emir Abdullahiyan, İran’ın nihai ve kesin üyeliğinin ŞİÖ için yeni ve artan bir kapasite sunacağını belirtti./