Irakçi'nin Afganistan Ziyareti Önemli mi?

İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Seyyid Abbas Irakçi’nin, bugün gerçekleşen Afganistan ziyaretinin, hem İran ve Afganistan için hem de bölge ülkeleri için büyük bir öneme sahip olduğu bir dönemde, Kabil'e vardı.

Seyyid Abbas Irakçi ve beraberindeki heyet, bugün, Kabil Havaalanı’na varışında Afganistan Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, İran Büyükelçiliği geçici temsilcisi ve İranlı diplomatlar tarafından karşılandı.
Seyyid Abbas Irakçi, Afganistan geçici hükümetiyle görüşmeler yapmak üzere Kabil'e gitti. Bu bir günlük ziyaret sırasında, Afganistan geçici hükümeti ile ortak çıkarlar doğrultusunda çeşitli konular ele alınacaktır. Irakçi’ye bu ziyarete İran'dan bir grup ekonomik aktivist de eşlik etmektedir.
Bu, Seyyid Abbas Irakçi'nin İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı olarak Kabil'e yaptığı bu ilk ziyaret, Afganistan geçici hükümeti ile İran arasındaki ekonomik ve siyasi ilişkilerin gelişmesi için bir fırsat yaratabilir. İki ülke, 1000 kilometreden fazla ortak kara sınırına sahiptir.
İran Dışişleri Bakanı'nın Afganistan’a yaptığı bu ziyaretle, ekonomik alandaki yeni fırsatlar tanımlanarak ikili işbirliği artırılabilir. Ayrıca, İran’ın Afgan mültecileriyle ilgili talepleri de Irakçi ve Afgan hükümeti yetkilileri arasında görüşülecek önemli konulardan biridir.
İran’ın BM Daimi Temsilcisi "Emir Said İrevani" açıklamasında, İran'da Afgan mültecilerinin yıllık en az 6 milyar dolara mal olduğunu belirtti. İranlı yetkililere göre, uluslararası kuruluşlar ve yabancı hükümetler, İran’ın 40 yılı aşkın süredir milyonlarca Afgan vatandaşını barındırması konusunda neredeyse hiçbir ciddi yardımda bulunmamıştır.
Kabil’deki siyasi görüşmeler, İran ve Afganistan arasındaki siyasi, kültürel ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine yönelik olacak; bu sırada Tahran ve Kabil’in, güvenlik gibi çeşitli alanlarda ortak işbirliği fırsatları bulunmaktadır.
Son günlerde, İran’ın doğusunda bulunan "Doğaron Sınırı"nın İran ile Afganistan arasındaki ana mal ve yolcu geçiş noktalarından biri olarak özel ticaret ve sanayi bölgesine dönüştürüldüğü duyurulmuştur. Bu gelişme, sınır altyapısının genişlemesi ve ticaretin artırılması için bir temel sağlayabilir.
İran İslam Cumhuriyeti yetkilileri, ayrıca, Sistan ve Beluçistan eyaletindeki Çabahar Limanı'nda altyapı oluşturarak ve Afgan tüccarlara özel teşvikler sunarak, mallarını Çabahar üzerinden Kabil ve diğer Afgan şehirlerine taşımalarını teşvik etmeye çalışmaktadır.
İran hükümeti, ülkesinin doğusunda demir yolu hattını tamamlayarak ve "Khaf-Herat" demir yolunu İran’ın merkezi demir yolu hattına bağlayarak Afganistan’a deniz yoluyla erişimi sağlamayı hedeflemektedir. Bu altyapı ile Afgan tüccarları, demir yolunu kullanarak mallarını İran’dan Türkiye’ye ve oradan Avrupa’ya taşıyabileceklerdir.
Afganistan Ticaret ve Sanayi Bakanlığı’nın istatistik raporlarına göre, 2024 yılındaki İran-Afganistan ticaret hacmi 3 milyar 197 milyon dolar olarak belirtilmiştir; bu rakam, 2023 yılına göre %84 oranında bir artış göstermektedir. 
Hirmend Nehri'nden İran’ın su hakkı konusu da son 3 yılda Taliban ile İran arasında bir sorun olmuştur ve İran, Afganistan hükümetinden Hirmend Suyu Anlaşması'na bağlı kalmalarını talep etmektedir.
Su ve su hakları konusunda, sadece Hirmend Nehri değil, aynı zamanda Taliban’ın peş peşe İran’a su girişlerini engelleyen barajlar inşa etmesi de İran için önemli bir sorun teşkil etmektedir. İran, bu konuda kendi haklarını savunarak, Afganistan’dan su hakkını kısıtlamamak için gerekli önlemleri almasını istemektedir.
Irakçi'nin Kabil’e yaptığı ziyaret ve Afgan yetkililerle yapacağı görüşmeler, İran İslam Cumhuriyeti’nin, komşu ülkelerle ve bölgeyle işbirliğini geliştirmek için önemli bir diplomatik adımını temsil etmektedir. Son yıllarda İran, bölgesel işbirliğini olumlu şekilde desteklediğini göstermiştir ve bölgedeki sorunların çözülmesinin en önemli faktörünün, ikili işbirliğinin artırılması ve yabancı müdahalelerin azaltılması olduğunu savunmaktadır.
İran ve Afganistan, mevcut fırsatları kullanarak ikili işbirliğini geliştirmek için uygun bir temele sahiptir. İran’ın Batı Asya’daki stratejik konumu, Afganistan ve diğer komşu ülkeler için ekonomik gelişim açısından büyük bir fırsat sunmaktadır.
Irakçi’nin Kabil ziyaretinin, aynı zamanda Amerika ve Batılı ülkelerin bölgedeki istikrarsızlıktan yararlanma çabalarına karşı etkili bir karşı hamle olacağı düşünülmektedir. Bu ülkeler, bölgedeki mevcut durumu ve istikrarsızlıkları kışkırtmaya çalışmaktadır./