İran’ın Kafkasya’daki Müdahaleci Planlara Karşı Stratejik Hedefleri Nelerdir?

Parstoday – Zengezur Koridoru projesi, bazı bölge dışı güçlerin desteğiyle yürütülen, Nahçıvan’ı Azerbaycan’a bağlamayı amaçlayan görünürde bir transit projedir. Ancak İran açısından bu proje, geniş güvenlik, ekonomik ve siyasi sonuçları olan jeopolitik bir tehdittir.

İran İslam İnkılabı Rehberi'nin Uluslararası İlişkiler Danışmanı Ali Ekber Velayeti, Zengezur Koridoru konusunun yeniden gündeme getirilmesine tepki göstererek bazı bölgesel ve bölge dışı hükümetleri uyardı. Velayeti, İran’ın kendi çıkarlarına ve bölgenin çıkarlarına kayıtsız kalmadığını vurgulayarak, Güney Kafkasya’da gayrimeşru hedeflere yönelik her türlü girişimin İran’ın kararlı tepkisiyle karşılaşacağını belirtti. Velayeti ayrıca şu ifadeyi kullandı: “Bölgedeki veya bölge dışındaki herhangi bir hükümet geçmişteki başarısız deneyimleri tekrar etmeye kalkarsa, İran’ın sert tepkisiyle karşılaşacaktır.”

İran’ın bu projeye karşı çıkışı, basit bir sınır anlaşmazlığının ötesindedir ve derin jeopolitik, güvenlik ve tarihî endişelere dayanmaktadır. İran, Güney Kafkasya’daki özel konumu nedeniyle, her zaman bölgesel gelişmelerde aktif bir rol oynamaya çalışmıştır. Sünik bölgesi üzerinden Ermenistan’la kara bağlantısı, İran’ın Avrupa ve Kafkasya pazarlarına açılan tek kapısıdır. Ermenistan’ın denetimi dışında bir Zengezur Koridoru’nun hayata geçirilmesi, bu yolu kesecek ve İran’ı bölgesel ekonomik avantajlardan mahrum bırakacaktır.

İran, bölgedeki ulaşım yollarının açılmasına ilkesel olarak karşı değildir; ancak bunun, Ermenistan’ın egemenliğinin korunması ve İran’ın çıkarlarının tehdit edilmemesi şartına bağlı olduğunu ifade etmektedir. Zengezur Koridoru, yalnızca bir transit güzergâh değil, aynı zamanda ABD öncülüğünde tasarlanmış, bölge dışı müdahaleci hedefler taşıyan uzun vadeli jeopolitik bir projedir. İran, bu gerilim yaratıcı projeye karşı koymak için Ermenistan ile ilişkilerini güçlendirmekte, ortak yatırımlara yönelmekte ve mevcut sınır durumunu korumaya çalışmaktadır.

Güney Kafkasya, ekonomik potansiyeli ve jeopolitik konumu nedeniyle İran İslam Cumhuriyeti için stratejik öneme sahiptir. Zengezur Koridoru’nun uygulanması, bölgesel coğrafyada değişime, istikrarsızlığın artmasına ve Amerika-İsrail eksenli komploların zemininin hazırlanmasına yol açabilir.

İran, Zengezur Koridoru gibi projelere karşı ulusal güvenliği, toprak bütünlüğü ve bölgedeki jeopolitik konumunu korumaya odaklı hedefler ve planlar izlemektedir. Bu dayatılan projeye karşı İran, ekonomik konumunu güçlendirmek amacıyla bir dizi pratik ve diplomatik strateji ortaya koymuştur. Bu stratejiler, ulusal çıkarların korunmasında ve İran’ın bölgesel ve ekonomik statüsünün artırılmasında etkili olabilir.

Bu stratejiler arasında, Sistan ve Belucistan’daki Çabahar Limanı, Gilan’daki Enzeli Limanı ve Orta Asya ile Rusya’ya uzanan demiryolu hatları gibi alternatif transit yollarına yatırım yapmak yer almaktadır. İran’ın ekonomik hedef ve programları arasında, Ermenistan sınırındaki Norduz bölgesinde serbest ticaret bölgeleri kurarak ikili ekonomik ilişkileri güçlendirmek ve Zengezur Koridoru’nun olumsuz etkilerini azaltmak için ticaret ve yatırım anlaşmaları imzalamak da vardır.

İran İslam Cumhuriyeti son yıllarda ulaşım ve iletişim altyapısına büyük yatırımlar yapmış, bu sayede ülkenin kuzeybatısında demiryolu ve karayolu ağını geliştirmiş ve yük taşımacılığı kapasitesini artırmıştır. İran’ın Şanghay İşbirliği Örgütü ve BRICS üyeliği çerçevesinde Rusya, Hindistan ve Çin ile işbirliği yapması ve ekonomik ittifaklar kurması, Amerika-Batı ekseninin Kafkasya’daki etkisine karşı etkili bir yaklaşım olacaktır. Ayrıca İran, ECO (Ekonomik İşbirliği Teşkilatı) kapasitesinden faydalanarak bölgesel iş birliğini artırmayı hedeflemektedir. Zengezur Koridoru her ne kadar dışarıdan bakıldığında bir transit projesi gibi görünse de, aslında İran’ın bölgedeki ekonomik konumunu zayıflatmayı amaçlayan karmaşık bir senaryonun parçasıdır. İran, aktif diplomasi, altyapı geliştirme, ihracatın çeşitlendirilmesi ve küresel enerji pazarındaki rolünün güçlendirilmesini içeren çok katmanlı bir operasyonel senaryo ile bu tehdidi fırsata çevirebilir.Bu yol haritasının uygulanması, İran’ı Zengezur Koridoru’nun jeopolitik tehditlerinden koruyacak ve ülkenin Kafkasya, Orta Asya ve Avrasya’daki ekonomik konumunu güçlendirecektir. Bu strateji, akıllı diplomasi, altyapı geliştirme ve yükselen pazarlara uzun vadeli bir bakış açısını birleştirmektedir.