Pezeşkiyan’ın Erivan ve Minsk Ziyareti: İran’ın Yeni Avrasya Düzenindeki Rolünün Yeniden Tanımlanması

Parstoday – İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Ermenistan ve Belarus’a yaptığı ziyaret, Avrasya Ekonomik Birliği’nin iki üyesiyle ekonomik, siyasi ve kültürel ilişkileri geliştirme yönündeki Tahran’ın hedeflerini yansıtmaktadır.

Pezeşkiyan’ın 20 Ağustos Çarşamba günü Belarus’a yaptığı ziyarette, İran ve Belarus cumhurbaşkanlarının huzurunda siyaset, uluslararası hukuk, turizm, sanat, medya, sağlık, sanayi, çevre ve yatırım alanlarında 12 iş birliği belgesi imzalandı.

İran Cumhurbaşkanı, Belaruslu mevkidaşı Aleksandr Lukaşenko ile görüşmesinde şöyle dedi: “Bugün Amerika ve bazı Avrupa ülkeleri tek taraflılığı yaymak ve görüşlerini diğer ülkelere dayatmak istiyorlar. Bu yaklaşım Minsk ve Tahran için kabul edilemez bir durumdur.”

Pezeşkiyan ayrıca İran ve Belarus’un dostane ikili ilişkilerin yanı sıra bölgesel ve uluslararası konularda da yakın görüşlere sahip olduğunu ve uluslararası platformlarda yapıcı iş birliği yürüttüklerini belirtti. Avrasya Ekonomik Birliği, Şanghay İşbirliği Örgütü ve BRICS grubu, İran ile Belarus arasında yapıcı etkileşimi kolaylaştıran çerçeveler sunmaktadır.

İran Cumhurbaşkanı, ayrıca Belarus ziyareti öncesi, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın resmi daveti üzerine 18 Ağustos Pazartesi günü üst düzey siyasi ve ekonomik heyetle birlikte Tahran’dan Erivan’a resmi ziyaret gerçekleştirdi.

Pezeşkiyan, komşu ve dost ülkelerle iş birliğini geliştirmeyi İran’ın dış politikasının öncelikli hedeflerinden biri olarak tanımladı ve Ermenistan’a yapılan bu ziyaretin iki ülke arasındaki iş birliğini güçlendirme amacı taşıdığını vurguladı.

İran İslam Cumhuriyeti, Avrasya Ekonomik Birliği’nde gözlemci üye statüsüne sahiptir. Rusya, Kazakistan, Belarus, Ermenistan ve Kırgızistan bu birliğin üyeleridir. İran’ın bu ülkelerle iş birliğini genişletmesi, Batı bloklarına karşı bağımsız bir ekonomik kutup oluşturabilir ve bölgesel güç dengesini değiştirebilir.

İran’ın Avrasya Ekonomik Birliği ile yaptığı son tercihli ticaret anlaşması, 500’den fazla ürün için gümrük tarifelerinin azalmasını sağlamış ve İran’ın bu ülkelerle ticaret hacmini 1.5 milyar doların üzerine çıkarmıştır. Batı’nın İran’a uyguladığı yaptırımlar göz önüne alındığında, bu ülkelerle iş birliği, mali ve ticari kısıtlamalarla mücadele için bir yol sunmaktadır. İran’ın bu ülkelerle bankacılık ve finans ilişkilerini geliştirmesi, işlemlerin güvenliğini artırmakta ve Batı finans sistemlerine bağımlılığı azaltmaktadır. İran’ın bu birliğe aktif katılımı, ülkenin Orta Asya, Kafkasya ve hatta Avrupa’daki jeopolitik konumunu güçlendirmektedir. İran, enerji ve mal taşımacılığı açısından hayati öneme sahip olan Fars Körfezi ile Avrasya arasında bir köprü rolü üstlenebilir.

Bölgesel ekonomik birliklere üyelik, yatırımcı güvenini artırmakta ve üretim ile sanayi sektörlerine yabancı sermaye girişini kolaylaştırmaktadır. İran, üye ülkelerin mali kaynaklarından ortak projelerin geliştirilmesinde faydalanabilir.

İran ve Avrasya ülkeleri, enerji, ileri teknoloji ve ağır sanayi alanlarında birbirini tamamlayan kapasitelere sahiptir. Bu durum ortak projelere ve teknik bilgi transferine zemin hazırlayabilir. Avrasya Ekonomik Birliği ile etkileşim, İran’ı bölgesel yeni düzende aktif bir oyuncu olarak tanıtmakta ve uluslararası denklemde rolünü daha belirgin hale getirmektedir.

İran, özel jeopolitik, altyapısal ve ekonomik konumu sayesinde Avrasya ile Fars Körfezi arasında kilit bir bağlantı noktası olabilir. Bu konum, İran’ın kuzey–güney ve doğu–batı transit yollarını birbirine bağlamasını ve stratejik bir geçiş güzergâhı olarak hizmet vermesini sağlamaktadır.

Pezeşkiyan’ın Erivan ve Minsk ziyaretleri, İran’ın bölgesel güvenliği pekiştirme, ekonomik nüfuzunu artırma ve ABD ile Batı’nın müdahaleci politikalarına karşı koyma yönündeki yeni yol haritasının bir parçası olarak değerlendirilebilir. Bu ziyaret, bölgesel ve uluslararası aktörlere net bir mesaj vermiş ve İran’ın Avrasya’daki rolünü yeniden tanımlama sürecinde olduğunu göstermiştir.