Batı'nın Aldatmacalarının Yeniden Okunuşu | Avrupa'nın INSTAEX Adlı Bir Mekanizma ile Aldatması

Parstoday – ABD’nin 2018 Mayıs’ında JCPOA’dan çekilmesinin ardından, Avrupa Üçlüsü ve Avrupa Birliği, İran’ın JCPOA’da kalması karşılığında Washington’un İran’a yönelik tek taraflı yaptırımlarının olumsuz etkilerini bertaraf etme sözü verdi.

Parstoday’in haberine göre, ABD’nin JCPOA’dan çekilmesinden sonra Avrupa Üçlüsü ve Avrupa Birliği, İran’ı anlaşmada tutmak için ABD’nin tek taraflı yaptırımlarının etkilerini nötralize edecek birçok vaat sundu. Avrupa tarafı, İran’a karşı ABD yaptırımlarına karşı koymak için birkaç çözüm önerdikten sonra, 2018 yılında Avrupa’nın İran’a sunduğu son paket ve Avrupa’nın sözünü tutmadığı serinin son halkası olan SPV (Özel Amaçlı Araç) adlı finansal aracı sundu. New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kenarında yapılan 1+4 JCPOA toplantısında, o zamanki AB Dış Politika Sorumlusu Mogherini, bu özel mekanizmanın İran’ın ihracat (petrol dahil) ve ithalatına ilişkin ödemeleri kolaylaştırma görevini üstlendiğini belirtti.

Sonunda, Avrupa Üçlüsü 31 Ocak 2019 tarihinde İran ile ticari alışverişleri desteklemek üzere “INSTEX” (Ticaret Destek Mekanizması) adlı yapının kurulmasını açıkladı. INSTAEX’in ABD yaptırımlarına karşı çıkacağı ve İran’ın JCPOA’dan elde ettiği çıkarları sağlayacağı düşünülürken, Avrupa üçlüsünün açıklaması bunun yanlış bir beklenti olduğunu ortaya koydu. Birincisi, açıklamada INSTAEX’in insani ticaretle başlayacağı vurgulanmıştı. Yani sadece gıda, ilaç ve tıbbi ekipman ticaretini kapsayacaktı. Bu kısıtlama, ABD tarafından yaptırım uygulanan diğer ticari ürünlerin dışlanması anlamına geliyordu. İkincisi, INSTAEX şirketinin Avrupa’da özel bir şirket olarak kaydedilmesi, Avrupa devletlerinin bu mekanizmaya siyasi destek vermekten kaçındığını gösteriyordu. INSTAEX’in hayata geçirilmesindeki önemli bir diğer engel ise olası İran-Avrupa alımlarının ödemelerini finanse edecek kaynakların sağlanmasıydı. Avrupa, petrol yaptırımlarında ABD ile tam uyum içinde hareket ederek İran’dan petrol alımını durdurdu; bu nedenle İran hükümeti Avrupa topraklarında INSTAEX hesabını finanse edecek kaynaklara sahip değildi. Avrupa’nın çabaları burada bitmedi; aslında hiçbir işe yaramayan INSTAEX karşılığında İran’ı FATF Eylem Planını tam olarak uygulamaya zorladılar.

İran halkının hafızasında INSTAEX, Avrupa’nın yetersizliğinin ve aldatmacasının bir simgesi olarak yer etti. Avrupa hiçbir zaman ABD’den bağımsız olmadı ve bağımsız bir aktör olarak görülmemelidir. Onların nükleer anlaşmadaki rolü, İran’ı JCPOA’da tutmak ve İran aleyhinde dengesiz şartları pekiştirmektir; ABD’nin maksimum baskı politikasını tamamlamak için çalışmaktadırlar. Bu rol bugün hâlâ devam etmekte ve “tetik mekanizması” tehdidinde de görülebilmektedir. İslam Devrimi Lideri Ayetullah Hamenei, 31 Temmuz 2020’de ABD’nin JCPOA’dan çıkmasının ardından Avrupa’nın boş vaatlerine değinerek şöyle buyurdu: “Avrupalıların son icadı, aslında gerçekleşmeyen ‘INSTAEX’ adlı saçma bir oyuncağıdır; özetle INSTAEX şudur ki, İran başka yerlerden alacaklı olduğu paraları Avrupalılara verir ve onlar da İran için uygun gördükleri ürünleri alıp gönderirler; bu INSTAEX’in anlamıdır; bu zararlı ve yanlış bir şeydir ve tabi ki bunu da yapmadılar.”