Asya Ekonomisi | İran ve Rusya Arasında Dijital ve Transit İşbirliklerinin Genişlemesi

Parstoday – Eko’nun 10 yıllık vizyon belgesinin sonlandırılmasına ve Güney İpek Yolu koridorunun faaliyete geçirilmesine yakın dönemde, İran ve Rusya, beş teknoloji sözleşmesi ve 20 işbirliği mutabakat zaptı imzalayarak, dayanıklı ekonomi ve bölgesel çok taraflı işbirliğini güçlendirme yolunda önemli bir adım attı.

Geçtiğimiz hafta Asya ekonomisi, önümüzdeki on yıl için bölgesel işbirliği haritasını değiştirebilecek üç büyük gelişmeye sahne oldu: Birincisi, İran ve Rusya arasındaki teknoloji işbirliğinin eşi görülmemiş bir şekilde derinleşmesi; ikincisi, tarihi ticaret koridorlarını canlandıracak Eko 10 Yıllık Vizyon Belgesi’nin sonlandırılması; üçüncüsü ise İran’ın Çin’den Avrupa’ya en güvenli ve ekonomik demiryolu rotası olarak rolünün pekişmesi. Bu gelişmeler, Rusya’nın 2025’in ilk yarısında Avrupa Birliği ile ticaretinin azalmasıyla yeni ekonomik ortaklara olan ihtiyacının ortaya çıkması ve petrol fiyatlarının Ukrayna barış görüşmelerinin sonuçlarına yönelik beklentilerle dalgalanmasıyla aynı döneme denk geliyor.

Bu Parstoday haber paketinde, Asya’daki son ekonomik gelişmeler şu şekilde özetlenebilir:

İran ve Rusya Arasında Teknoloji İşbirliklerinin Başlaması; Yapay Zekâdan Ortak Pazarlara

İran ve Rusya’nın önde gelen beş teknoloji şirketi, siber güvenlik, yapay zekâ ve iletişim altyapıları alanlarında işbirliği mutabakatları imzaladı. Üç yıllık sürekli müzakereler ve iki ülke arasındaki beşinci Bilgi Teknolojileri Ortak Çalışma Grubu toplantısının sonucu olan bu sözleşmeler, Tahran ve Moskova’nın “siyasi ilişkilerin altın çağı”nı “ekonomik işbirliklerinin altın çağı”na dönüştürme kararlılığını gösteriyor.

İran Ulaştırma ve Bilgi Teknolojileri Bakan Yardımcısı Meysam Abedi, üçüncü ülkelerin pazarlarına girişle ilgili yeni çalışma gündemine işaret ederek, gelecek yıl Tahran’da yapılacak altıncı toplantıya kadar bu alanda ortak sözleşmelerin imzalanmasını umut etti. İran’ın Rusya Büyükelçisi Kazem Jalali ise, büyük uluslararası şirketlerdeki İranlı gençlerin rolünü takdir ederek, özel sektör düzeyindeki işbirliklerinin “iki halkın bilgi ve çıkarlarının artmasını sağlayacak zemin” olduğunu vurguladı.

Eko 10 Yıllık Yeni Stratejiye Kavuşuyor; İpek Yolu’nun Canlandırılması Gündemde

İkili işbirlikleri gelişirken, Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (Eko) için 2026-2035 dönemi 10 yıllık vizyon belgesi sonlandırılma aşamasına geldi. İran Dışişleri Bakanlığı Eko Dairesi Başkanı Behzad Azarsa’ya göre, önümüzdeki altı ay içinde tamamlanacak bu belge, “küresel gelişmeler dikkate alınarak çeşitli işbirliği alanlarını kapsıyor.”

Bu stratejik belge, İran, Türkiye, Pakistan ve Orta Asya ülkeleri dahil olmak üzere 10 üye ülkeyi kapsıyor ve hava, kara ve demiryolu koridorlarının entegrasyonuna odaklanıyor. Azarsa, “Eko çok taraflılığın sembolüdür” diyerek, İran çevresindeki ülkeler arasındaki eksik işbirliği halkalarının bu örgüt aracılığıyla tamamlanabileceğini belirtti.

Güney İpek Yolu Koridoru; Çin’den Avrupa’ya En Güvenli Demiryolu Rotası İran’dan Geçiyor

İran, Çin, Özbekistan, Türkiye, Türkmenistan ve Kazakistan arasındaki altılı anlaşmaya göre, Güney İpek Yolu koridoru eşit tarifeler ve azalan transit süre ile faaliyete geçecek; bu, Asya transit ekonomisinin coğrafyasını değiştirebilecek bir gelişme. İran Demiryolları Dış Ticaret Genel Müdürü Şehriyar Naki-zade, “İran üzerinden geçen Güney Koridoru, Çin’den Avrupa’ya demiryolu taşımacılığı için en güvenli ve ekonomik rotadır” dedi.

Naki-zade, yıllık 60 milyon tonluk Çin-Avrupa demiryolu taşımacılığına işaret ederek, sadece yüzde 10’unun İran üzerinden geçmesinin bile ülke için muazzam ekonomik kazanç sağlayacağını vurguladı. 40 feet’lik bir konteynerin Çin’den Tahran’a taşıma maliyetini 4500 dolar ve transit süresini maksimum üç hafta olarak açıklayan Naki-zade, bunun deniz yoluna göre rekabetçi olduğunu belirtti.

Rusya-Avrupa Birliği Ticaretinin Azalması; Asya Ortakları İçin Altın Fırsat

Avrasya tarafında, Rusya ve AB arasındaki ticaret 2025’in ilk yarısında 30,9 milyar avroya geriledi ve geçen yıla göre yüzde 8,3 düşüş gösterdi. Rusya’nın AB’deki Daimi Temsilciliği, Ukrayna savaşı başladığından beri ikili ticaretin yüzde 74 azaldığını açıkladı.

Ambargolar, Rus enerji kaynaklarının devre dışı bırakılması ve yeni gümrük tarifeleri nedeniyle yaşanan bu keskin düşüş, Moskova’nın ticari ortaklarını çeşitlendirme ihtiyacını artırdı. Şimdi teknoloji işbirlikleri ve Güney Koridoru’nun faaliyete geçirilmesi, Rusya’nın bu ticari boşluğu telafi etme çözümünün bir parçası olabilir.

Petrol Barışı Bekliyor; ABD Stoklarındaki Artışla Fiyatlar Düşüyor

Küresel piyasalarda petrol fiyatı ikinci gün üst üste düşerek Brent varil fiyatı 62,46 dolara geriledi. Bu düşüş, ABD’de 2,48 milyon varillik petrol stok artışı ve Rusya-Ukrayna barış görüşmelerinin sonuçlarına dair piyasa beklentileriyle eş zamanlı gerçekleşti. Analistler, gerilimlerin azalması durumunda Rusya’nın petrol arzını artırma olasılığının fiyatları etkileyebileceğini belirtiyor.

Genel olarak, geçen hafta Asya ekonomik entegrasyonunda bir dönüm noktası oldu; bir yandan İran, ekonomik diplomasi becerisiyle Doğu ve Batı arasında teknoloji ve transit köprüsü olarak kendini konumlandırdı, diğer yandan Eko gibi bölgesel örgütler, stratejilerini güncelleyerek tarihi işbirliği modellerini modern formatta canlandırmayı hedefliyor. Bu süreçte, Rusya’nın AB’ye bağımlılığının azalması, Asya ülkeleri için eşi görülmemiş bir fırsat penceresi açtı. Görünüşe göre Tahran-Moskova-Pekin ekseni, yeni Avrasya ekonomik mimarisinin temel taşlarından biri haline geliyor.