Rıza Pehlevi; Vatanını Sevmeyen Bir Prensin Hikâyesi
Pars Today – İran’ın devrik şahının oğlu Rıza Pehlevi, krallık hayalini ne pahasına olursa olsun gerçekleştirmeye çalışıyor; hatta bu uğurda ülke topraklarına yönelik saldırılarda düşmanlarla iş birliği yapmayı ya da silahlı teröristler tarafından kadın ve çocukların katledilmesini bile göze alıyor. Oysa kendisi de iyi biliyor ki babası ve dedesi de yabancı güçlerin baskısıyla iktidara gelmişti؛ ancak hiçbiri İran topraklarında ölmedi ve orada defnedilmedi.
İran’daki son huzursuzluklar uluslararası ve Batı medyasında geniş yankı buldu. Tahran’daki bazı esnafın mesleki talepleriyle başlayan bu olaylar, kısa sürede bazı medya organları ve siyasi çevreler tarafından istismar edilip sahiplenildi. İsrail rejiminin eski BM temsilcisi Gilad Erdan, yakın zamanda rejimin 12. televizyon kanalına verdiği röportajda, Mossad ile ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatı’nın (CIA) İran’daki protestoları yönlendirmek için planlama yaptığını açıkça dile getirdi ve hatta “isyancıların silahlandırılmasından” söz etti. Emekli Amerikalı albay Lawrence Wilkerson da İsrail ve Batı istihbarat servislerinin İran’daki son protestoları kaosa sürüklemedeki rolünü kabul etti. Wilkerson, Trump’ın “öldürme makinesi” tarafından finanse edilen İran protestolarının Mossad, CIA ve MI6 tarafından kaçırıldığını söyledi. Sonuçta, İran’ın farklı bölgelerinde silahlı teröristlerin planlı operasyonları, 2400’den fazla sivil ve güvenlik görevlisinin şehit olmasına yol açtı.
Bu terör saldırısı farklı açılardan incelenebilir; ancak Pars Today bu yazıda İran halkına karşı işlenen bu açık suçun başlıca faillerinden birine odaklanıyor. Batı medyasının Irak ya da Suriye’deki Selefi teröristlere dair oryantalist tasvirlerine pek benzemeyen; aksine sekülerizm ve demokrasi sloganları atan, yıllarca ABD ve Avrupa’da yaşamış bir kişi. İlk bakışta, düşman bir ülkenin ajanı ya da başkalarına zarar vermekten zevk alan bir psikopat olduğu düşünülebilir. Oysa bu kişi, İran’ın devrik şahının oğlu, sözde “Prens Rıza Pehlevi”nden başkası değildir.
90 Milyon Şikâyetçisi Olan Bir Süper Borçlu
İran’ın eski şahı Muhammed Rıza Pehlevi, 37 yıllık iktidarı boyunca ve Ocak 1979’da ülkeyi terk edene kadar, büyük meblağları kademeli olarak ülke dışına çıkardı. Bu paralar çoğunlukla İran’ın ulusal petrol gelirlerinden elde edilmişti ve şahın ölümünden sonra büyük oğlu Rıza’ya miras kaldı. New York Times, 5 Aralık 1979 tarihli kapsamlı bir haberinde, devrim sonrası İran hükümetinin Merkez Bankası yetkililerinin, şah ve ailesi tarafından bankalar ve diğer İran kurumlarından “tanımlanabilir fonlar arasından 1 milyar dolardan fazla paranın zimmete geçirildiğini” gösteren belgeler bulduğunu yazdı. Habere göre, bu mali usulsüzlüklerin bir kısmı, Muhammed Rıza Şah’ın kontrolündeki ve “görünüşte hayır kurumu” olan Pehlevi Vakfı ile ilgiliydi. Şahın ödenmemiş banka kredilerinin büyük bir bölümü (en az 180 milyon dolar), tamamı Pehlevi Vakfı’na ait olan İran İnşaat Bankası’na aitti. Araştırmacılar ayrıca, şahın görevden alınmasından önceki yıl İran’dan gizli banka hesaplarına 50 milyon dolardan fazla para transferinin kayda geçtiğini belirtti.
“Celebrity Net Worth” adlı internet sitesi, İran’ın eski şahının 1980’deki ölümündeki kişisel net servetini 2 milyar dolar olarak tahmin etmiş ve bunun bugünkü değerinin yaklaşık 7,2 milyar dolar olduğunu belirtmiştir. Servetin; İran ekonomisinin hemen her ana sektöründeki geniş bir varlık ağı, ülkenin devasa petrol gelirlerinden gelen kazançlar ve Pehlevi Vakfı gibi şeffaf olmayan mali araçlardan oluştuğu ifade edilmektedir. Tahminlere göre, şah ve geniş ailesi İran’dan kaçana kadar yaklaşık 4 milyar doları ülke dışına taşımıştır. Bunun en az 1 milyar doları doğrudan şahın kontrolündeydi ve çoğunlukla İsviçre banka hesaplarında tutuluyordu. Bazı bağımsız tahminler Pehlevi ailesinin toplam servetini 20 milyar doların üzerinde göstermektedir.
İngiliz Telegraph gazetesinin 26 Ocak 2026 tarihli haberine göre, 65 yaşındaki Rıza Pehlevi, Potomac Nehri yakınlarında, Washington’un zengin bir banliyösünde “yedi yatak odalı lüks bir evde” yaşamaktadır. 2023’te verdiği bir röportajda, İran’da yeniden monarşi kurulsa bile ailesi ve arkadaşları Washington’da olduğu için İran’da yaşamayacağını, Tahran ile Washington arasında gidip geleceğini kabul etmiştir.
Telegraph raporuna göre, Rıza Pehlevi’nin son 47 yıldır –İran dışında yaşadığı süre boyunca– tek gelir kaynağı, babasının İran’dan çıkardığı paralardır. Babasından kalan büyük miras, onun “prenslik” dışında bir meslek düşünmemesine yol açmıştır. Kendisiyle yakın temas kurmuş bazı İranlı gazeteci ve medya aktivistleri, onun geceleri hayali ordusunu teftiş ettiğini iddia etmektedir. İşin acı ironisi, böylesine karanlık ve şeffaf olmayan bir mali geçmişe rağmen Rıza Pehlevi’nin röportajlarında kendisini İran’daki yoksul kesimlerin savunucusu gibi göstermesi ve onları İslam Cumhuriyeti’ne karşı protesto, grev ve sabotaja teşvik etmesidir. Oysa Dünya Bankası verilerine göre, Pehlevi monarşisinin çöküşünden bir yıl önce, 1977’de İran halkının yaklaşık yarısı (yüzde 46) yoksulluk sınırının altındaydı.
Darbeden Askerî Saldırıya؛ Pehlevi Usulü Demokrasi
Fair Observer haber sitesine göre, Rıza Pehlevi’nin dedesi Rıza Han Mirpenç, 22 Şubat 1921’de İngiltere’nin doğrudan müdahalesi ve desteğiyle Kaçar hanedanına karşı yapılan bir darbeyle iktidarı ele geçirdi. Beş yıl sonra kendisini resmen İran şahı ilan etti ve II. Dünya Savaşı sırasında Rusya ve İngiltere’nin İran’ı kuzeyden ve güneyden işgal ettiği 16 Eylül 1941’e kadar iktidarda kaldı. Polonyalı gazeteci ve yazar Ryszard Kapuscinski, Şahlar Şahı adlı kitabında, İran’ın işgalinden sonra İngiltere’nin Rıza Şah’tan tahttan çekilmesini ve tahtı veliahdına bırakmasını istediğini yazar. Yani Pehlevi hanedanının kurucusu, yabancı bir ülkenin darbesiyle iktidara gelmiş ve yine aynı yabancı güçlerin saldırısıyla devrilmiştir.
İkinci Pehlevi şahı Muhammed Rıza’nın hikâyesi de babasından farklı değildir. CNN’in 18 Haziran 2025 tarihli, Helen Regan imzalı haberine göre, 1951–1953 yılları arasında İran Başbakanı olan ve demokratik biçimde seçilen Muhammed Musaddık, petrolü millîleştirdikten sonra büyük bir halk desteği kazandı. Popülaritesini kendi iktidarı için tehdit gören şah, ABD’nin yardımıyla 19 Ağustos 1953’te “Ajax Operasyonu” adı verilen bir darbeyle Musaddık hükümetini devirdi. CIA, 2013’te yayımladığı belgelerle bu darbeye müdahalesini resmen kabul etti. Eski ABD Başkanı Barack Obama da 2009’da bu müdahaleyi itiraf etti.
Guardian, Ekim 2023’te yayımladığı bir haberde, CIA’nin 1953 İran darbesinin demokratik olmadığını kabul ettiğini yazdı. Buna rağmen Rıza Pehlevi, babası ve dedesinin mirasının tam varisi olduğunu iddia etmesine karşın, bu darbeyi açıkça kınamamış ve konuyla ilgili belirsizliklere net yanıtlar vermemiştir. 1953 darbesinden sonraki 25 yıl, SAVAK’ın baskıları ve Batılı ülkelerin İran’a müdahaleleriyle geçti ve nihayetinde halk, İmam Humeyni liderliğinde ona karşı ayaklandı. Buna rağmen şah, babası gibi, düşüşünden son ana kadar yabancıları sorumlu tuttu.
Bugün, bu olayların üzerinden 72 yıl geçmişken, Rıza Pehlevi de ataları gibi İran halkının desteğini kazanamadığını fark etmiş görünüyor. Bu nedenle, demokratik rekabet yerine eski yönteme başvurup yabancı güçlere yaslanarak “Tavus Tahtı”na oturmayı hedefliyor. Washington Post, 19 Haziran 2025’te yayımladığı bir yazıda, İsrail’in İran’a karşı dayattığı savaşın rejim değişikliği için uygun bir zemin olarak görüldüğünü belirtti.
Al Jazeera, “ABD 1953’te İran’da rejim değişikliğini destekledi؛ Trump bunu tekrarlamak mı istiyor؟” başlıklı haberinde, İsrail’in “Aslanların Şafağı” adlı saldırısının sembolik olarak eski Pehlevi bayrağına atıf yaptığını vurguladı. Telegraph ise İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’yu Pehlevi’nin en büyük destekçisi olarak tanımladı. New Arab sitesinin 18 Nisan 2023 tarihli haberine göre, Rıza Pehlevi’nin işgal altındaki topraklara ziyareti, farklı siyasi görüşlerden pek çok İranlının eleştiri ve alayına yol açtı. Muhalif isim Ali Afşari, Pehlevi’nin “İran halkının dostluk mesajını” İsrail’e götürdüğünü söylemesini eleştirerek, onun İran halkını temsil etmediğini belirtti.
Dünya tarihinde vatanına ihanet eden ve yabancıların kendi ülkelerine saldırmasından memnun olan çok az insan vardır; ancak Reza Pehlevi ve danışmanları muhtemelen sadece ABD ve İsrail’in Haziran 2025’te İran’a saldırısını desteklemekle kalmamış, aynı zamanda 12 günlük savaş öncesinde ve sonrasında, bu savaşta 1000’den fazla İranlı hayatını kaybederken, Amerikan ve İsrailli yetkilileri İran’a saldırmaya defalarca kışkırtmışlardır. Prens, Washington’da arkadaşlarıyla eğlenmeyi İran’da krallık ve yaşamdan daha çok tercih ettiği gibi, destekçilerine karşı da fazla sorumluluk hissetmemektedir. Örneğin, Reza Pehlevi, İran’daki karışıklıkları ve halkın ölümünü dile getirerek, iki haftadan kısa bir süre önce CBS News ile yaptığı röportajda şunları söylemiştir: “Bu bir savaştır ve her savaşın kayıpları vardır.” Ayrıca bazı önde gelen monarşistler, Donald Trump’ın ilk döneminin başlarında ona İran’a karşı ekonomik yaptırımları artırması için bir mektup yazmıştır. New York Times’ın 24 Haziran 2019 tarihli raporuna göre, bu yaptırımlar doğrudan İran halkına baskı uygulamakta ve yoksulluk ile enflasyonu artırmaktadır. Bu mektubu imzalayan 30 kişi arasında Reza Pehlevi’nin danışmanları ve yakınları olan Ahmad Batabi, Macid Mohammadi, Amirhoseyn Etemadi, Araş Sobhani ve bazı diğer isimler yer almaktadır.
Lütfen beni ciddiye alın!
Reza Pehlevi, Batılı liderlerin desteğini ve katılımını kendi lehine kazanmak için büyük çaba sarf etti. Ancak görünüşe göre Batılı liderler, “şahın oğlu”ndan daha iyi İran toplumunu tanıyor ve halkın siyasi tercihlerini biliyorlar. 12 Ocak 2026 tarihli Telegraph raporuna göre, Reza Pehlevi Şubat 2025’te acil bir Avrupa gezisiyle Batılı liderleri İslam Cumhuriyeti’nin çöküşüne hazırlanmaya ikna etmeye çalıştı. Ancak onun kritik etkinlikler için davetiyeleri reddedildi ve üst düzey devlet yetkilileriyle görüşmede sorun yaşadı. Raporda ayrıca, Trump İran’a müdahale edebileceğini ve saldırı seçenekleri sunabileceğini önerse de, bazıları Trump’ın Reza Pehlevi’yi gerçekten ne kadar desteklemeye hazır olduğunu sorguluyor. “Uzmanlar, bu iki adamın yakın yaşadıklarını ancak diğer tüm açılardan birbirlerinden uzak olduklarını düşünüyor.”
“Araş Azizi”, “İranlıların İstediği Şeyler” (What Iranians Want) kitabının yazarı, Pehlevi’nin Trump’ı çekebilecek kişisel özelliklere sahip olmadığını ve kişisel karizmasının eksik olduğunu belirtiyor. Telegraph raporuna göre, “Çoğu kişi” Reza Pehlevi’nin İran hükümetinin yerine geçmek için “hiçbir şekilde” uygun bir aday olmadığını kabul ediyor. Bu bağlamda eski ABD Kongre üyesi Matt Gates, Reza Pehlevi’nin sadece “İran’da iktidara getirdiğimiz ama sonra devirdiğimiz yoz bir adamın oğlu” olduğunu belirtti. “Sanki ateşli bir rüya gibi; Reza’nın geri dönüp İran’ı yönetebileceğini düşünüyorlar ama kabul edilmeyecek.”
Ayrıca VOA kıdemli danışmanı Ali Cavanmardi yakın zamanda şunları açıkladı: “Mühendislik çalışmaları o noktaya ulaştı ki, yanlış bilgi verilen bir ABD Büyükelçisi’nin Avrupa’daki İransever bir kişi, bir grup gösteride yer aldı. “Öylesine istismar edildi ki, ABD’nin İran politikası, Trump’ın İran konusundaki politikası (yani İranlı protestocuları destekleme) izleyecek dedi. Bu, yanlış, çarpıtılmış, mühendislik edilmiş bilgiler demek! İran’ı eski haline döndürmek amaçlanmıyor.” Tüm bunlar olurken, Trump son bir ayda birkaç tweet’te açıkça İranlı protestocularla dayanışma gösterdi ve İran İslam Cumhuriyeti’ni askeri müdahale ile tehdit etti.
BBC Farsça da 15 Ocak 2026 tarihinde Türkiye medyasının İran’daki son olaylara ilişkin tutumunu ele alan bir rapor yayınladı ve Türkiye medyasının önemli bir bölümünün Reza Pehlevi’nin olası rolüne ayrıldığını yazdı. “Türkiye’deki popüler TV programlarının çoğu, Haber Turk ve CNN Türk dahil olmak üzere, onun İran içinde anlamlı bir sosyal tabana sahip olmadığını vurguladı.” Üniversite profesörü Ali Burak Darıcı, bir TV röportajında İranlı protestocuların monarşinin geri dönmesini istemediklerini belirtti.
Ayrıca, Türkiye’ye yakın gazeteler ve medya, Hürriyet ve Milliyet dahil, Reza Pehlevi’yi İsrail ve Batı ile yakın ilişkiler kurmakla suçladı. Bazı raporlar, onun protestolardaki pozisyonunu “Truva Atı” hikayesine benzetti ve Batı’nın bu protestolardan faydalanarak İran’da kendi çıkarlarına uygun bir siyasi yapı oluşturmayı amaçladığını iddia etti. Hatta Türkiye hükümetini eleştiren bazı medya kuruluşları da Reza Pehlevi’nin “medya markalaşması” konusunda şüphelerini dile getirdi.
Kullanılan kaynaklar:
https://www.bbc.com/persian/articles/c368x9ek5p7o
https://www.nytimes.com/1979/12/05/archives/iranians-say-records-show-shah-diverted-1-billion-iranians-charge.html?smid=url-share
https://www.telegraph.co.uk/world-news/2026/01/12/prince-of-iran-conjures-a-revolution-from-wealthy-suburb/
https://www.nytimes.com/2019/06/24/us/politics/iran-sanctions.html
https://theconversation.com/the-rise-of-reza-pahlavi-iranian-opposition-leader-or-opportunist-273423
https://www.theguardian.com/us-news/2023/oct/13/cia-1953-iran-coup-undemocratic-argo?CMP=share_btn_url
https://www.newarab.com/news/iranian-activists-condemn-reza-pahlavis-visit-israel
https://aje.io/893ejy
https://www.bbc.com/news/articles/c62wx1gr8y4o
https://www.cnn.com/2025/06/18/middleeast/us-toppled-iranian-government-before-hnk-intl
https://www.washingtonpost.com/history/2025/06/19/iran-coup-1953-us-role/
https://www.fairobserver.com/politics/the-dirty-secrets-about-how-reza-shah-destroyed-iran/
https://www.celebritynetworth.com/richest-politicians/royals/mohammad-reza-pahlavi-net-worth/
https://iranwire.com/en/news/147493-irans-exiled-prince-reza-pahlavi-calls-on-protesters-to-take-over-city-centers-as-unrest-spreads/
mehrnews.com/x3b8cd
hamshahrionline.ir/xbCWr
https://dnws.ir/002Oob
https://www.alef.ir/news/4001110004.html?show=text
https://ensafnews.com/?p=444773
http://www.mojerasa.ir/khabar/16579/
https://www.tabnak.ir/0053ew
fdn.ir/223157
https://www.ncr-iran.org/en/demonization-articles-analyses/selling-a-dead-horse-reza-pahlavis-bid-to-market-a-trashed-monarchy/
https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%85%D8%B5%D8%AF%D9%82
https://en.wikipedia.org/wiki/1953_Iranian_coup_d%27%C3%A9tat
https://en.wikipedia.org/wiki/Mohammad_Mosaddegh
https://iichs.ir/vdcf.cdmiw6dtcgiaw.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Shah_of_Shahs_(book)
https://en.wikipedia.org/wiki/Reza_Shah
https://www.hamshahrionline.ir/amp/1010677/
https://en.wikipedia.org/wiki/1921_Persian_coup_d%27%C3%A9tat
khabaronline.ir/xdPz2
https://iichs.ir/vdcf.cdmiw6dj1giaw.html
https://intpolicydigest.org/iran-s-pretender-in-exile-the-farce-of-reza-pahlavi/
https://ana.ir/004IIA
https://www.hamshahrionline.ir/amp/1011323/
https://www.tehrantimes.com/news/420032/Paulo-Coelho-to-Reza-Pahlavi-Shut-up