Tolou (Tulu) Mini Jet Motoru: Askerî Öz Yeterlilik Yolunda Bir Adım

Parstoday – İran savunma sanayisinin insanlı ve insansız hava araçları ile seyir füzelerinin geliştirilmesinde attığı büyük adımlar göz önüne alındığında, bu sistemlerde kullanılan motorların da yerli olarak üretilmesi bir gereklilik hâline gelmiştir. Bu konu gündeme alınmış ve kısa sürede önemli sonuçlar elde edilmiştir.

Parstoday’in haberine göre, mikro jetlerden büyük ve yüksek güçlü motorlara kadar çeşitli hava motorlarının üretimi ileri düzey bilgi birikimi ve hassas mühendislik hesaplamaları gerektirir. Bu hesaplamalar gelişmiş bilgisayar sistemleri yardımıyla teorik olarak yapılmakta, ardından motor test platformlarında ve sonrasında hava araçları ile seyir füzeleri üzerinde uygulamalı olarak doğrulanmaktadır. Bu nedenle her yeni motor modelinin geliştirilmesi uzun zaman almaktadır.

Mini jet motoru, çeşitli hava platformlarında kullanılan ve yalnızca sınırlı sayıda ülkenin üretim teknolojisine sahip olduğu karmaşık bir sistemdir. İran savunma sanayisi, 1990’lı yıllardan itibaren insansız hava araçları ve seyir füzelerinde kullanılan Tolou 4 mini jet motorunu geliştirerek hava motoru üreten ülkeler arasına katılmıştır. Daha sonra özellikle Tolou 5 olmak üzere geliştirilmiş versiyonlar da üretilmiştir. Turboreaktif motor alanında Tolou ailesinden sonraki önemli adım ise eğitim uçakları ve savaş uçaklarında kullanılmak üzere geliştirilen Owj motoru olmuştur.

• Tanıtım

İran Uçak Sanayi Şirketi’nde Tolou 4 projesinin sorumlusu olan Muhammed Rıza Saidi, 22 Ocak 2005 tarihinde Kiş Hava Fuarı sırasında yaptığı açıklamada, dört yıllık tasarım ve deneysel üretim sürecinin ardından İran’da mini jet motorunun seri üretime geçtiğini belirtti. “Tolou 4” adı verilen motorun tersine mühendislik yöntemiyle geliştirildiğini ve tüm parçalarının İranlı uzmanlar tarafından üretildiğini ifade etti.

Tolou 4 motoru, Kiş Adası’nda düzenlenen İkinci Uluslararası Fars Körfezi Fuarı’nda sergilendi. Saidi ayrıca, “Tolou 5” adı verilen daha gelişmiş bir mini jet motorunun da tasarım aşamasında olduğunu açıkladı.

24 Ocak 2005 tarihinde İran Havacılık Sanayii Şirketi Planlama ve Programlama Müdürü Cevad Yegane de, “Tolou 5” mikro jet motorunun insansız hava araçları için bir sonraki yılın ortalarına kadar üretileceğini duyurdu. Yegane, jet motoru üretimiyle İran’ın yerli uzmanlarının teknik bilgisine dayanarak bu alanda öz yeterliliğe ulaşabileceğini kanıtladığını söyledi.

Tolou mini jet motorunun en yeni geliştirilmiş versiyonu “Tolou 10” olarak adlandırılmıştır. Bu motor, esasen hafif ve küçük bir turboreaktif motor olup İHA’lar, hedef uçaklar, bazı seyir füzeleri ve hafif hava sistemlerinde kullanılmak üzere geliştirilmiştir.

Tolou motorunun özellikleri ve İran’daki üretim süreci dünya çapındaki askerî uzmanların da dikkatini çekmiş, hatta “Jess Russell” adlı bir araştırmacı tarafından “Tolou 4” başlıklı bir kitap yayımlanmıştır.

• Teknik Özellikler

Yaklaşık yirmi yıldır İran savunma sanayisi uzmanları, “Tolou 4” adı verilen mini jet motorunu geliştirerek silahlı kuvvetlerin ve diğer sanayi sektörlerinin bu alanda öz yeterliliğe ulaşmasını sağlamıştır. Tolou 5 gibi diğer modeller de üretim aşamasına girmiştir.

İranlı uzmanlar, Tolou 4 mikro jet motorunu Fransız yapımı TRI 60 motorunu temel alarak tasarlamış ve üretmiştir. Bu motor, MQM-107 insansız hava aracının yeni versiyonlarında kullanılmaktadır. TRI 60’ın çeşitli modelleri bulunmakla birlikte, TRI 60-2074 versiyonu Tolou 4’e en çok benzeyen modeldir.

Fransız motoru; üç eksenli yapıya, üç eksenel kompresöre, bir yanma odasına ve tek kademeli bir türbine sahiptir. Çapı 33 santimetre, uzunluğu 124 santimetre ve ağırlığı 61 kilogramdır. Bu motor çeşitli füze ve insansız hava araçlarında kullanılmış, hatta bazı versiyonları ünlü Storm Shadow seyir füzesine de entegre edilmiştir. Fiyatı yaklaşık 50 ila 80 bin dolar arasında değişmektedir.

Tolou 4 ise yine üç eksenli, üç eksenel kompresörlü, tek yanma odalı ve tek türbin kademeli bir mikro jet motorudur. Çapı 33 santimetre, uzunluğu 130 santimetre ve ağırlığı 55 kilogramdır. Fransız muadilinden biraz daha uzun ancak daha hafiftir. Tolou 4; Karrar insansız hava araçlarında, Noor seyir füzesinde ve Ya Ali seyir füzesinde kullanılmaktadır.

• Kullanım Alanları

İran’ın ilk jet motorlu insansız hava aracı olarak bilinen Kerrar İHA’sı, Tolou 4 motoruyla donatılmıştır. Bu motor sayesinde Karrar, saatte 900 kilometre hıza ulaşabilmekte, yaklaşık 1.000 kilometre menzile sahip olmakta ve 7.500 ila 12.000 metre irtifada görev yapabilmektedir.

Karrar’ın herhangi bir noktadan hava savunması veya saldırı görevleri için havalanabilmesi, yüksek tırmanma kabiliyeti ve yüksek sürati, Tolou 4 motorunun sağladığı avantajlar arasında yer almaktadır.

Hava devriyesi ve önleme görevleri için geliştirilen Karrar 4 modeli ise, hassas itki kontrolüne sahip Tolou 5 motorunu kullanmaktadır. Bu geliştirme, bazı İran yapımı kara konuşlu seyir füzelerinin performansına da olumlu katkı sağlayabilir. Nitekim İran’ın uzun menzilli Hoveyzeh seyir füzesinin de Tolou motor ailesinden bir turboreaktif motor kullandığı ve menzilinin 1.300 kilometrenin üzerinde olduğu açıklanmıştır.

Ünlü İran yapımı gemisavar seyir füzesi Nur da Tolou (Tulu) 4 mikro jet motorundan yararlanmaktadır. Bu füze kıyı konuşlu platformlardan ve savaş gemilerinden fırlatılabildiği gibi, helikopter ve uçaklardan da ateşlenebilmektedir. Böylece düşman deniz hedeflerine karşı farklı taktik seçenekleri sunmaktadır.

Tolou 4 motoruna sahip Noor füzesinin menzili yaklaşık 120 kilometredir. Füzenin hızı saatte yaklaşık 1.000 kilometreye ulaşmakta ve bu nedenle radar tarafından tespit edildikten sonra hedef geminin reaksiyon süresi oldukça sınırlı kalmaktadır./