Tahran’da Petrol Üzerine Dörtlü Zirve

İran, Irak, Venezüella ve Katar petrol ve enerji bakanları dünya petrol piyasalarında fiyatların ve şartların iyileştirilmesine yönelik koordinasyon sağlamak amacıyla Çarşamba günü akşam saatlerinde Tahran’da bir araya geldi.

İran, Irak, Venezüella ve Katar petrol ve enerji bakanları dünya petrol piyasalarında fiyatların ve şartların iyileştirilmesine yönelik koordinasyon sağlamak amacıyla Çarşamba günü akşam saatlerinde Tahran’da bir araya geldi.

Tahran zirvesinden önce ise Arabistan, Rusya, Katar ve Venezüella petrol ve enerji bakanları Doha’da bir araya gelerek petrol üretimini Ocak 2016’daki seviyede tutma konusunda anlaştı. Gerçi bu anlaşmanın uygulanması OPEC üyesi olan ve olmayan diğer petrol üreticilerinin da kararı kabul etmelerine endekslendi.

Oturumun sonunda bir açıklama yapan İran petrol Bakanı Bijen Namdar Zengene, Tahran yönetimi ham petrol fiyatlarının iyileşmesi ve piyasada şartların istikrara kavuşması için her türlü girişimi desteklediğini belirtti. Bakan Zengene, gerçi bu ilk adım olduğunu ve bundan sonraki adımların da atılması gerektiğini, ama yine de OPEC üyesi olan ve olmayan ülkelerin arasında işbirliğinin başlaması petrol piyasalarında durumun iyileşmesi için olumlu bir adım olduğunu vurguladı.

Aslında petrol fiyatlarının sürekli düşmesi sadece üretim hacmi ile ilgili değildir. Bu süreçte başka etkenler de söz konusudur. Bu etkenlerden biri OPEC üyesi olan ve olmayan üreticilerin arasındaki rekabet şartlarıdır. Örneğin petrol piyasalarında Shell petrolünün üretimi gündeme geldiği zaman, dünya petrol piyasalarında her varilin fiyatı 80 doların üzerindeydi. Fiyatların bu denli yüksek olması birden bire dünya petrol piyasalarında arzın artmasına yol açtı. Üretimde bu artış piyasalarda talep devam ettikçe devam etti ve Çin, Japonya ve Hindistan gibi büyük tüketiciler petrol satın aldıkça bu konu pek fazla sorun oluşturmuyordu.

Ancak daha sonra küresel ekonomi yavaşlayarak nisbi durgunluk sürecine girince, petrol üreten ülkeler ciddi ve ani bir şokla karşılaştı. Bu şok tesirini petrol fiyatlarının düşüşü ile gösterdi. Bu süreç aynı zamanda bir çok Shill petrolü üreten üreticileri devre dışı bıraktı, çünkü petrolün satış fiyatları üretim bedelinin altına düştü.

Şimdi hatta başta Fars körfezi ülkeleri olmak üzere Ortadoğu bölgesindeki petrol üreten ülkelerin ciddi mali kaynak sıkıntısı ile karşı karşıya kaldığı gözleniyor. Bazı petrol üreticileri petrol kuyularını ayakta tutmak ve kurumalarını engellemek için petrol çıkarmayı sürdürmeleri gerekiyor, çünkü aksi takdirde ve kuyulardan petrol çıkarma çalışması durdurulduğunda, petrol kuyularını yeniden ihya etmek için yüklü para harcamaları gerekiyor.

Bu arada petrol fiyatlarının düşmesi OPEC dışı üreticileri de vurduğu gözleniyor. Bazı uluslararası petrol kartelleri bir kaç milyar dolarlık projelerini ertelediği veya tamamen askıya aldıkları belirtiliyor. Bu durum hiç kuşkusuz petrol sektörünün geleceğini tehdit ediyor.

Hali hazırda OPEC, 2016 yılında bu kurumun dışında petrol üretimi günde 700 bin varil azalmasını öngörüyor. Opec  geçen Ocak ayında günde 32 milyon 330 bin varil ham petrol üretti, ki bu da geçen Aralık ayına oranla 130 bin varillik bir artışı gösteriyor.

Arabistan günde yaklaşık 11 milyon varil üretimle OPEC’te kendisine belirlenen kontenjandan 1.5 milyon varil daha fazla üretiyor. Aslında bu fazladan üretim Arabistan’ın petrol piyasalarında tekeli kendi elinde tutma stratejisinin bir parçasıdır. Fakat bu stratejinin dünyada petrol fiyatlarını aşırı derecede düşürdüğü gözleniyor.

Ancak şimdi Arabistan’ın bu politikası çıkmaza girdiği ve Riyad OPEC üyelerine baskı uygulayarak petrol fiyatlarını ebediyen düşük tutamayacağını anladığı belirtiliyor. Arabistan geçen yıl 98 milyar dolarlık bütçe açığı ile karşı karşıya kaldı ve Suud yönetimi bu durumu telafi etmek için döviz stoklarını açmak zorunda kaldı.