Özbekistan'ın askeri uçakları Afganistan'a iade etmeyi reddetmesi
Yabancıların müdahalesi ve dış baskı sonucu görünen o ki Özbekistan ve Taliban, temsilcilerinin son sekiz aydaki istişarelerinin kazanımlarını yok ediyor.
Afganistan'a komşu olan ülkeler özellikle Özbekistan dahil Orta Asya cumhuriyetleri ve Taliban arasındaki yapıcı görüşmelere rağmen, Taşkent yetkilileri, Taliban'ın Afgan uçaklarını ve helikopterlerini iade etme talebine sert tepki gösterdi. Özbekistan Cumhurbaşkanı Afganistan Özel Temsilcisi İsmetullah İrgaşev konuyla ilgili şunları söyledi: " Taşkent hükümetinin askeri uçakları ve helikopterleri Kabil'e iade etme gibi bir planı yok."
Üst düzey Taşkent hükümet yetkilisi ayrıca şunları da söyledi: "Afgan ordusu pilotları ve subaylarının geçen yıl Taliban'ın iktidara gelmesinden sonra Eylül ayında Özbekistan'a taşıdığı 22 uçak ve 24 helikopterden bahsediyoruz."
Özbekistan Cumhurbaşkanı'nın Afganistan Özel Temsilcisi şunları da sözlerine ekledi:" Uçaklar ve helikopterlerin masrafları ABD hükümeti tarafından karşılandı. Özbek hükümeti ise ABD ile yapılan bir anlaşma kapsamında askeri teçhizatı elinde tutuyor. Bu hususta Taliban'a gerekli bilgiler verildi."
Bu açıklamalara rağmen, ABD hükümet yetkililerinin uçakların ve askeri helikopterlerin akıbeti konusunda nihai bir karar almadığı bildirilmektedir. Afganistan'da Eşref Gani hükümetinin son günlerinde ABD'den gelen talimatlar çerçevesinde Afgan ordusu subayları ve pilotları ordunun askeri uçaklarını ve helikopterlerini bölge ülkelerine götürdü. Özbekistan ve Tacikistan ise bu bağlamda en çok uçağı kabul etti. Toplam 40 Afgan askeri uçağı ve 24 askeri helikopter Özbekistan ve Tacikistan'a uçtu. Bu hususta ve bu askeri araçların iadesi konusunda Taliban temsilcileri ile Özbekistan ve Tacikistan hükümetleri arasındaki görüşmeler bu yılın başından beri sürüyor. Ocak ayı başlarında, Taliban'ın savunma bakanlığı kayyımı Özbekistan ve Tacikistan'ı askeri uçak ve helikopterleri iade etmeye çağırdı ve şu açıklamada bulundu: "Taliban, bu uçakların dışarıda kalmasına veya bu ülkeler tarafından kullanılmasına izin vermeyecek."
Özbek hükümetinin Taliban'ın talebine yanıt verme konusundaki son kararı, Taşkent yetkililerinin daha önce Özbek-Afgan sınırında artan güvensizlik olasılığı konusundaki endişelerini dile getirmesiyle geldi. Taliban ve Orta Asyalı yetkililerin tahminlerine ve karşılıklı taahhütlerine rağmen, Taşkent hükümetinin son kararının bölge halklarının zararına olacağı açıktır. Özellikle tekfirci IŞİD terör örgütünün faaliyetlerinin arttığı bir sırada Taliban'ın bu silahlara duyduğu ihtiyaç durumun hassasiyetini arttırmaktadır. Afganistan'da Şiiler ve Sünnilere yönelik saldırılar IŞİD tarafından gerçekleştirildiği bir sırada kuşkusuz Amerika ve kimi Avrupalı ortakları bölgedeki istikrarsızlığı iyice körüklemek isteyecektir.
Böyle bir ortamda Orta Asya ülkeleri başta da Özbekistan'ın daha önce Taliban ile birlikte güvenlik alanında ortak çalışma vurguları göz önünde bulundurulduğunda yeni tutumların düşündürücü olduğu belirtilmelidir. ABD ve NATO yabancı birliklerinin Afganistan'dan çekilmesiyle Afganistan komşularının özellikle de Orta Asya ülkelerinin topraklarında savaş ve güvensizlik olasılığı konusunda son derece endişeli olduklarına şüphe yoktur.
ABD ve müttefiklerinin Afganistan'dan birden bire kontrolsüz bir şekilde kasten çekilmesiyle, bölgesel hükümetleri tehdit etmek için kasten zemin sağladıklarına şüphe yoktur. Bu arada Taliban temsilcileri, Afganistan'ın komşu ülkelerle olan sorunlarının anlaşma ve müzakere yoluyla çözülmesi gereğini defalarca vurguladılar ve eskiden beri gelen tutumlarında reform yaptıklarını açıkladılar.