BRICS ülkelerinde yapay zekâ teknolojilerinin gelişimi nasıl ilerliyor?
Parstoday – BRICS üyesi ülkelerde yapay zekâ teknolojileri hızla yaygınlaşıyor.
Uzmanlar, BRICS’te yapay zekânın geleceğinin rekabet ve iş biriminin bir bileşimi olacağını öngörüyor: ürün ve pazar geliştirmede rekabet; araştırma, güvenlik, altyapı ve standartlaşma gibi temellerde ise iş birliği. Parstoday’in TV BRICS’e dayandırdığı habere göre, Uluslararası Dijital Ekonomiler Derneği (IDEA) Genel Sekreteri ve “Digital ASEAN” projelerinin organizatörü Kristina Amor Maclang, “Yapay zekâ, insanlığın kalkınmasının yeni altyapısıdır” dedi. Bu doğrultuda BRICS ülkelerinin çoğu ulusal strateji ve programlarını hazırladı: Çin 2017’de Yapay Zekâ Geliştirme Programı’nı kabul etti; Hindistan 2018’de Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi’ni benimsedi; Rusya 2019’da Ulusal Yapay Zekâ Gelişim Stratejisi’ni onayladı; Brezilya 2021’de kendi stratejisini sundu; Güney Afrika ise 2024’te Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi’ni hazırladı. Benzer programlar Birleşik Arap Emirlikleri, İran, Mısır, Etiyopya ve Endonezya’da da yürütülüyor.
Rapora göre “çekirdek BRICS” ülkeleri, 2023 Küresel Yapay Zekâya Devlet Hazırlık Endeksi’nde görece yüksek sıralar elde etti: Çin 16’ncı, Brezilya 32’nci, Rusya 38’inci, Hindistan 40’ıncı ve Güney Afrika 77’nci sırada yer aldı. Çin; “etik”, “olgunluk”, “erişilebilirlik” ve “insan sermayesi” gibi birçok bileşende lider olarak gösterildi. Büyük bir Rus ticari sosyal ağının kurucusu ve bilişim ile iş dünyası uzmanı Semyon Tenyaev, TV BRICS’e verdiği demeçte, Çin’de yapay zekânın devlet altyapısının bir parçası hâline geldiğini söyledi.
Yönetişim ve “yapay zekâ egemenliği”nde farklı yaklaşımlar
TV BRICS’in aktardığına göre, izlenen yollar farklı olsa da ortak bir nokta var: BRICS üyelerinin çoğu “yapay zekâ egemenliğini” ulusal güvenlik ve teknolojik bağımsızlığın bir parçası olarak görüyor; temel algoritmalar, dijital veriler ve yapay zekâ altyapısı üzerinde bağımsız kontrol hedefleniyor.Brezilya, yaklaşımını düzenleyici çerçeveler ve veri koruma yasaları üzerine kuruyor; şeffaflık ve hesap verebilirliği vurguluyor. Hindistan, teknoloji odaklı bir yol izleyerek sanayi, tarım ve kamu sektöründe yapay zekâ gelişimini hedefliyor; büyük veri işleme altyapısına dayanıyor. Raporda, Hindistan’da yaklaşık 30 bin teknoloji girişiminin faaliyet gösterdiği ve bunların bir bölümünün yapay zekâ alanında olduğu belirtiliyor.Güney Afrika, yapay zekâyı kamu sektörü inovasyon programına entegre ederek kamu hizmetlerinin iyileştirilmesini ve eğitim ile sağlıkta teknoloji gelişimini, kaynakların daha adil dağıtımı amacıyla takip ediyor. İran, yapay zekâ için bir işletim sistemi kurulması ile Cumhurbaşkanı ve yardımcılarına veri ve analiz sunacak “yapay zekâ danışmanları”nın geliştirilmesini duyurdu. Birleşik Arap Emirlikleri ise “yapay zekâ temelli devlet” inşasından söz ediyor; rapor, bu ülkenin iki on yıl boyunca havaalanları ve mahkemelerden okullara ve kamu hizmetlerine kadar çeşitli alanlarda yapay zekâyı kullanarak teknolojide öncü ülkelerden biri hâline geldiğini vurguluyor.
Çin, Hindistan, Rusya, Güney Afrika ve Brezilya: Farklı yollar, ortak rekabet alanı
Raporun ayrıntılı bölümlerinde, Çin’in 2030’a kadar küresel yapay zekâ lideri olmayı hedeflediği; Hindistan’ın güçlü bilişim sektörüyle ilerlediği; Rusya’nın ise kamu sektörüne özel bir odak verdiği belirtiliyor. Güney Afrika, “uzmanlaşmış yetkinliklerin” geliştirilmesine örnek olarak sunulurken; Brezilya da sağlık, eğitim, kamu güvenliği ve enerji alanlarındaki zorluklara yanıt vermek amacıyla “Herkes için Yapay Zekâ” projesini sürdürüyor.
BRICS’te iş birliği: Yüksek potansiyel, ciddi engeller
Rapora göre BRICS’te sinerji potansiyeli yüksek; ancak öncelik farklılıkları, teknik standart uyumsuzlukları, veri koruma rejimlerindeki çeşitlilik, etik uzlaşı eksikliği ve yatırım açığı hızlı yakınsamayı zorlaştırıyor. IDEA Genel Sekreter Yardımcısı Aleksander Titov, etkili düzenleme için BRICS ülkelerinde düzenleyici kurumların teknik kapasitesinin güçlendirilmesi; sınır ötesi iş birliği, çok taraflı kurallar ve test ile izleme altyapısının geliştirilmesi gerektiğini söyledi.
Buna karşın TV BRICS, iş birliğinin şekillenmeye başladığını belirtiyor. Temmuz 2025’te Rio de Janeiro’da düzenlenen BRICS Medya ve Düşünce Kuruluşları Forumu’nda, haber üretimi ve analitik araştırmalar için yapay zekâ alanında bir iş birliği girişimi tanıtıldı. Ayrıca Kasım 2025’te BRICS Plus, 30 ülkeden yaklaşık 80 onaylı yapay zekâ uygulama örneğini içeren bir merkezin kurulduğunu duyurdu.