ABD’nin AB’yi Bercam’ı korumaktan soğutma çabası

Temmuz 2015’de İran ve 5+1 grubu arasında imzalanan ve Bercam adı ile anılan nükleer anlaşmaya karşı sürekli tavır koyan ve anlaşmayı ABD tarihinin en berbat anlaşması ilan eden ABD Başkanı Donald Trump sonunda 8 Mayıs 2018’de anlaşmadan çekildiğini ve Ağustos ve Kasım 2018 tarihlerinde nükleer yaptırımların yeniden dayatacağını açıkladı.

Ancak Avrupa birliği troykası Bercam nükleer anlaşmasını korumaya vurgu yapmaya başladı. Bu yüzden İran ve AB son aylarda Amerika yönetimi bu uluslararası anlaşmadan çekildikten sonra anlaşmayı korumak amacıyla bir kaç tur müzakere gerçekleştirdi. İran Avrupa’ya bu anlaşmayı korumak üzere bir mekanizme geliştirmesi için süre tanıdı.

AB ise çeşitli boyutlarda bazı mekanizmaları geliştirerek Amerika’sız Bercam’ın korunması için çaba harcamaya başladı. Ancak bu çabalar Amerikalı yetkilileri kaygılandırmaya başladı. Bu yüzden beyaz saray elebaşıları bir çok kez yaptıkları açıklamalarda Avrupalı yetkilileri Bercam nükleer anlaşmasını koruma tutumundan vaz geçirmeye çalıştı. Bu doğrultuda Amerikanın AB büyükelçisi Gordon Sondlanda geçen Çarşamba günü bir açıklama yaparak,Amerika yönetimi AB’nin İran’a karşı sergilediği tutuma ve Amerika’nın çekilmesinden sonra Bercam nükleer anlaşmasını koruma çabalarına karşı olduğunu belirtti.

Amerika yönetimi aynı zamanda Avrupa’nın ABD’nin İran’a dayattığı yaptırımları etkisiz hale getirme çabaları etkili olamayacağını, zira bir çok firmanın Avrupa’nın geliştirdiği mekanizmada yer almadığını iddia ediyor.

Donald Trump yönetimine göre Avrupalı firmalar İran ve Amerika ile ticaret yapma konusunda bir ülkeyi seçmeleri gerekiyor ve her iki ülke ile ticaret yapamayacaklarını ileri sürüyor. Ancak AB ve nükleer anlaşmada bu birliği temsil eden ve Almanya, Fransa ve Britanya’dan oluşan troykası Bercam nükleer anlaşmasını savunmanın yanında Amerikalı yetkililerin bu anlaşmayı feshettirme çabalarına karşı koyacaklarını belirtiyor ve bu doğrultuda bazı adımlar atmaya başladıkları gözleniyor. Avrupa Birliği Dış Politika Sorumlusu Federica Mogherini bu konuda yaptığı açıklamada, dünyada başka ortakları ile işbirliğini sürdürdüklerini ve İran İslam Cumhuriyeti ve İranlı vatandaşların AB ülkeleri ve dünyanın başka ülkeleri ile ticari ve iktisadi ilişkilerinden yararlanmalarından emin olmak istediklerini belirtti.

AB İran İslam Cumhuriyeti ile müzakereleri sırasında Bercam nükleer anlaşmasını korumak için bir destek paketi hazırlama ve ABD’nin İran’a dayattığı yaptırımlarla mücadele etme sözü verdi. Bu doğrultuda AB ilk adımda İran’la işbirliği yapan Avrupalı firmaları Amerika’nın yaptırımlarına karşı korumak için engelleyici yasasını yeniden gözden geçirerek yürürlüğe koydu. Gerçi gözlemciler bu yasanın Avrupalı büyük firmaların İran’dan çekilmelerini engelleyemeyeceğini belirtiyor.

AB’nın bir başka destek tedbiri, Kasım 2018’den önce, yani Amerika’nın İran’a dayattığı yaptırımların ikinci turunun başlayacağı tarihten önce Amerika’dan bağımsız bir mali mekanizma kurmaktır. Böylece Avrupalı firmaların İran ile ticari ilişkilerini korumaları sağlanmaya çalışılıyor.

Avrupa Birliği Dış Politika Sorumlusu Mogherini geçenlerde New York’ta düzenlenen 73. BM genel kurul zirvesinin kulisinde yaptığı açıklamada, Avrupa SPV adında özel bir mali mekanizma kuracağını, böylece Amerika’nın ikincil yaptırımlarından sonra İran ile AB üyeleri arasındaki ticari ve iktisadi ilişkilerin devam etmesine zemin hazırlayacaklarını belirtti.

Avrupa’nın özel mali mekanizması, İran ve AB ülkeleri arasında ihracat ve ithalatı kolaylaştıran bir mekanizmanın görevini yürütecek, üstelik İran ile ticaret yapmak isteyen başka ülkeler de bu mekanizmadan yararlanabilecek.

AB Bercam nükleer anlaşmasının bozulması küresel barış ve güvenliğin üzerinde menfi etkileri olacağını, ayrıca AB diplomasisinin itibarını da şiddetle gölgeleyeceğini savunuyor. Bu yüzden AB’nın Mogherini gibi önde gelen liderleri Bercam nükleer anlaşmasının korunmasına vurgu yapıyor. Nitekim Amerika’nın tüm tehditlerine rağmen bu anlaşmayı koruma çabaları davam ediyor.