Rusya’dan Avrupa’nın Bercam Nükleer Anlaşması Sınavındaki Başarısızlığına Eleştiri

Bercam Nükleer Anlaşması, uluslararası barış ve güvenlik alanında çok önemli bir anlaşma sayılır. Ancak Amerika’nın Mayıs 2018’de bu anlaşmadan çekilmesi, bu alanda olumsuz bir adım olarak bu anlaşmanın dağılması yönünde idi.

Amerika’nın bu girişimine rağmen ancak Bercam Nükleer Anlaşmasına üye olan diğer Avrupalı ülkeler, 4+1 grubu çerçevesinde bu anlaşmanın işlevine ve etkili ve pratik adımlar atılarak bu anlaşmanın korunmasına vurgu yaptı. Avrupa Birliği bakış açısından Bercam Nükleer Anlaşmasının bozulması ve sonunda da lağvedilmesi, olumsuz güvenlik yan etkilere yol açarak aynı zamanda da Avrupa diplomasisinin ciddi bir şekilde sorgulanmasına yol açacaktır. Brüksel, bu nükleer anlaşmayı, çok taraflılığın getirdiği bir örnek anlaşma olarak nitelendirerek diğer uluslararası anlaşmazlıkların da çözüme ulaşması için model bir anlaşma olarak görmektedir.

Avrupalılar Amerika’nın Bercam Nükleer Anlaşmasından çekilmesinin ardından İran’ın ekonomik çıkarlarının güvence altına alınması vaadi ile bu anlaşmayı korumaya çalışıyorlar. Bu yüzden Avrupa Birliği, İran ile mali, ticari ve enerji alanındaki ilişkileri canlandırmak için engelleme mevzuatı ve SPV adlı özel mali sistemini uygulamaya çalışması gibi tedbirler ve girişimlere baş vurmuştur.

Bu doğrultuda Avrupa Birliği bir kaç ay önceden beri Amerika’nın İran’a yönelik yaptırımlarına karşı SPV adı ile de bilinen özel bir mali sistemler oluşturmak istediğini böylece İran ile ekonomik ilişkilerin de üzerinden yürütülebileceği bir sistem meydana getireceğini söyledi. Ancak Brüksel şimdi de eyleme geçemeyen vaatler vermekle meşguldür. Amerika’nın 5 Kasım 2018'de İran aleyhindeki yaptırımların ikinci aşamasının da uygulanmaya geçmesine rağmen hala SPV özel mali sistemi Avrupalıları tarafından hayata geçirilmemiştir.

Avrupa Birliği Dış Siyaset Temsilcisi Federica Mogherini ise Ocak 2019’da, bu mali sistemin oluşturulması için 2019 yılında da faaliyetlerine devam edeceğini iddia etmişti. Ancak bu sistemin hayata geçirilmesi için hiçbir etkili, belli ve elle tutulabilir bir girişimde bulunulmamıştır.

Bu mesele 4+1 Grubu üyesi olan Rusya tarafından ciddi bir şekilde eleştirilmiştir. Moskova, Avrupa Birliğinin Bercam Nükleer Anlaşması sınavında yetersiz not aldığını düşünüyor. Bu konu ile ilgili ise Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova Cuma günü Avrupa Birliğinin SPV özel mali sisteminin uygulanmasındaki gecikmeye tepki olarak şöyle bir açıklama yaptı:”Avrupa dış siyasette bağımsız olmadığından dolayı Bercam Nükleer Anlaması sınavından geçememiştir.” Zaharova, Moskova’nın defalarca hem Brüksel ile görüşmelerinde hem de Avrupa Birliği üyeleri ülkeleri ile müzakerelerinde SPV özel mali sisteminin oluşturulması konusuna vurgu yaptıklarını söyleyerek şunları sözlerine ekledi:” Avrupa Birliği uluslararası arenada bağımsız bir rol üstlense iyi edecektir. “

Rusya defalarca bu nükleer anlaşmanın iki taraflı veya ticari bir anlaşma olmadığını, tam tersi BMGK tarafından onaylanan çok taraflı bir anlaşma olup bağlayıcı olduğunu söylemiştir. Bu sebepten dolayı Moskova bu uluslararası anlaşmayı korumak için büyük bir çaba göstermektedir.

Tahran ise defalarca, Bercam Nükleer Anlaşmasının korunması için 4+1 Grubu üyelerinin Amerika’nın İran aleyhindeki yaptırımlarının etkilerini azaltmak doğrultusunda ciddi ve etkili adımlar atması gerektiğine vurgu yapmıştır. Bu alanda etkin bir varlık gösterilemezse İran’ın bu uluslararası anlaşmada kalması ve yükümlülüklerini yerine getirmesi de mantıklı olmamakla birlikte İran’ın ulusal menfaatleri doğrultusunda da olmayacaktır.

İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Behram Kasımi 5 Ocak tarihinde Avrupa Birliğini özel mali sistemi oluşturamaması yüzünden eleştirerek şunları kaydetti:”İran’ın sabrı da bir yere kadardır.”

Avrupa ve Amerika’nın özellikle de Bercam Nükleer Anlaşması gibi konulardaki ihtilaflarına baktığımızda, Avupa Birliğinin SPV özel mali sistemi uygulaması halinde bağımsızlığını ispatlayıp Amerika’nın tek taraflılığı ile mücadelede önemli bir atım attığı söylenebilecektir. Bu mesele Rusya’nın da vurgu yaptığı bir konudur.