Putin'den Bercam Nükleer Anlaşması Krizine Çözüm

Amerika Birleşik Devletlerinin Mayıs 2018'de Bercam Nükleer Anlaşmasından çekilmesi ve Avrupalıların da bu uluslararası anlaşmadaki taahhütleri hususunda özellikle de İran'ı Amerika'nın yaptırımlarının ekonomik olumsuz etkilerinden koruyacak Özel Mali Sistem INSTEX'in hayata geçirilmesi ile ilgili sözlerinin yerine getirmemesi de Bercam Nükleer Anlaşmasını krize soktu.

Bu mesele ise Rusya'nın da kaygılarına neden oldu. Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir Putin 15 Haziran günü “Asya'da İşbirliği ve Güven Arttırıcı Önlemler Konferansı (AİGK)”'nın beşinci oturumunda şöyle bir açıklamada bulundu: "Moskova Bercam Nükleer Anlaşmasının uygulanmasına devam edilmenin bu krizin çözüm yolu olduğunu düşünüyor."

Gerçekte Rusya Cumhurbaşkanı Washington'un Bercam Nükleer Anlaşmasından doğan taahhütlerini yerine getirmekten çekinmesi ve Donald Trump'ın İran'a karşı  iki etaplı olarak yeni yaptırımların uygulatması gibi Bercam karşıtı girişimlerinin mevcut krizin ve çıkmazın yaşanmasına yol açtığını düşünüyor. Bu yüzden Bercam krizine son vermek için Amerika'nın bir kez daha bu anlaşmaya geri dönmesi gerekiyor. Bunun yanı sıra Avrupalı taraflar, ister Avrupa Troykası ister Avrupa Birliği en hızlı şekilde Tahran'a verdikleri vaatleri hayata geçirmek için işe koyulması gerekiyor. Bu taraflar artık oyalama siyasetinden ve taahhütlerini yerine getirmeyi ertelemekten kaçınmalıdır.

Tabii Moskova da Bercam Nükleer Anlaşmasından doğan taahhütlerin yerine getirilmesine vurgu yapmaktadır. Rusya Devlet Başkanı Putin konuşmasında Bercam Nükleer Anlaşmasının tamamen hayata geçirilmesinin bu alandaki en iyi çözüm yolu olduğuna inandığına vurgu yaparak Rusya'nın bu alanda elinden geleni yapacağını söyledi.

Putin 14 Haziran günü Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesindeki konuşmasında Bercam Nükleer Anlaşmasının korunmasına ve uygulanmasına vurgu yaparak şunları kaydetti: "Bercam Nükleer Anlaşmasına üye ülkelerin tamamı bu çerçevedeki tüm taahhütlerini yerine getirmekle mükelleftir. Biz ise bu doğrultudaki çalışmalarımıza devam edeceğiz."

Rusya'nın bu uluslararası anlaşmanın korunmasına ve uygulanmasının sürdürülmesine vurgu yapması bu küresel gücün Amerika rakibi olarak temel tutumunun Bercam Nükleer Anlaşması mahiyeti ve göz önünde bulundurduğu hedefler çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Rusya nükleer bir güç olarak Amerika ile büyük ihtilaflar yaşamaktadır. Bu doğrultuda Bercam Nükleer Anlaşması konusunda Avrupa Birliği ile aynı düşünceleri paylaşmaktadır. Avrupalı taraflar açısından Bercam Nükleer Anlaşmasının feshedilmesi ve işlevsiz hale gelmesi birçok olumsuz güvenlik etkileri de beraberinde getirecektir. Bercam halihazırda çok taraflı uluslararası bir anlaşmanın örneği olup diğer uluslararası sorunlar ve anlaşmazlıkların çözümü için de örnek model teşkil edecek önemli bir anlaşmadır.

Moskova açısından Amerika'nın İran'a karşı tutumu uluslararası kurallar ve ilkelere aykırı olup bölgesel ve küresel barış ve güvenliğin de tehlikeye düşmesine yol açmaktadır. Böylece Amerika'nın istekleri ve Washington'un tek taraflı yaklaşımına karşı Rusya gibi uluslararası güçler bu uluslararası anlaşmanın korunması ve tamamen uygulanmasından yanadırlar.

Mevcut zaman diliminde ise Amerika'nın Bercam karşıtı tutumu ve Avrupa'nın pasif yaklaşımı ve taahhütlerini yerine getirmemesi İran'ın kesin tepkisi ve Bercam'ın 26'ıncı ve 36'ıncı maddelerindeki taahhütlerini azaltmasına yol açmıştır. Bu mesele Rusya'nın uyarılarına neden olmuştur.

Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov Bercam'ın kademeli olarak yok olmakta olup olmadığı hususunda şöyle bir açıklamada bulunmuştur: "Halihazırda Bercam Nükleer Anlaşması yoğun bakımdadır."

Başka bir deyişile 4+1 grubu ülkeleri bu anlaşmanın korunması için acil ve etkili adımlar atmazlarsa bu anlaşma ciddi bir beka sorunu yaşar. Avrupalılar artık İran'ın bu alandaki stratejik sabrının da sona erdiğini biliyorlar. Avrupalılar bu anlaşmanın korumasını istiyorlarsa bir an önce INSTEX gibi girişimlerini sonuca bağlayıp İran'ın çıkarlarını sağlamak zorundalar.