Rusya'nın İran'ın Bercam Taahütlerini Daimileştirmesine Karşı Çıkması

Bercam Nükleer Anlaşmasının Batılı üyelerinin Amerika'nın İran'ın bu uluslararası anlaşmadaki taahhütlerini daimileştirmesi doğrultusundaki gayrı meşru istekleri doğrultusunda hareket ettiği bir sırada Rusya bu isteğe açık bir şekilde karşı çıkarak Bercam Nükleer Anlaşması çerçevesinde İran'a yönelik kısıtlamaların daimileştirilmesinin mümkün olmadığını vurgulamıştır.

Rusya'nın Viyana'daki uluslararası kurumlar temsilcisi Mihail Ulyanov Bercam Nükleer Anlaşması'nın İran hususundaki geçici bentlerinin daimileştirilmesi ile ilgili şöyle bir açıklamada bulundu: "Uluslararası hukuk açısından Bercam Nükleer Anlaşmasının geçici paragrafları İran'ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması-NPT çerçevesindeki meşru haklarını gönüllü olarak kısıtlaması doğrultusunda alınan kararlardır. "

Bercam Nükleer Anlaşmasında " Güneşin Batışı Paragrafları" isimi ile bilinen geçici paragraflardan kastedilen belli bir zaman içerisinde İran'ın belli kısıtlamalara tabi tutulması ve sonunda da bu sürelerin ardından bu tip sınırlandırmaların kaldırılması ile ilgili paragraflardır. Amerika ve kimi Bercam Nükleer Anlaşması eleştiricileri İran'ın gelecek yılda kimi kısıtlamalarının sonlanmasını bu uluslararası anlaşmanın eksikliklerinden sayıp bu kısıtlamaların daimileştirilmesini istemektedirler. 

İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakan Yardımcısı Seyyid Abbas Irakçi " Güneş Batışı Paragrafları" hususunda şöyle bir değerlendirmede bulunmuştur:" Gerçekte Bercam'ın özü, yani İran'ın nükleer silah üretmeme ve yapmama taahhüdü daimi bir konudur. İran bu yönde hareket etmemeyi taahhüt etmiştir. " 

Seyyid Abbas Irakçi İran'a 10,15 veya kimi durumlarda 20 ila 25 yıl kadar sürecek kısıtlamalara tabi tutulmasının güvenin inşası yönünde yapıldığını ve hiçbir ülkeden sonsuza dek bu denli ağır kısıtlamalara tabi kalmasının doğru bir bekleyiş olmadığını da söyledi. 

İran İslam Cumhuriyeti 8 Mayıs 2019 yılında Amerika'nın Bercam Nükleer Anlaşmasından çekilme yıldönümünde, Avrupalıların da Amerika'nın çekilmesinin İran'a verdiği zararları telafi etme sürecinde pasif davranmasının ardından İran da bu anlaşmadaki taahhütlerinin bir bölümünü askıya aldı. Şimdi de İran bir ayı aşkın süredir Bercam Nükleer Anlaşmasındaki taahhütlerini azaltma yönündeki dördüncü adımını da atmıştır. Tahran'ın bu yöndeki girişimleri ise Bercam Nükleer Anlaşmasının Avrupalı üyelerinin yani Britanya, Fransa ve Almanya'nın öfkesine neden olmuştur. Öyle ki Fransa makamları İran'ı tetik mekanizması ve yaptırımlarla bile tehdit etmeye başlamıştır. Halbuki Bercam Nükleer Anlaşması Avrupalı tarafları daha önce İran ile özel mali sistem İNSTEX'in uygulanması taahhüdünü vermiş ancak hayata geçirmemişlerdi. 

Avrupalılar İNSTEX özel mali sistemi tasarlayıp uygulanma vaadini verseler de Washington'un baskıları ile bu yönde etkili bir  adım atmamışlardır. 

Şimdi de propagandif bir girişimde bulunan 6 Avrupalı ülke İNSTEX'e katıldıklarını bildirdiler. Belçika, Danimarka, İsveç, Finlandiya, Norveç ve Hollanda ortak bir bildiri yayımlayarak Bercam Nükleer Anlaşmasının tam olarak uygulanmasına ve korunmasına vurgu yaparak bu süreçte İNSTEX'e katıldıklarını bildirdiler. 

Avrupalı taraflar İran'dan zaman kaybetmeden Bercam Nükleer Anlaşması taahhütlerine dönmesini istediler. Bu çağrıya rağmen ancak Avrupalılar pratikte bu anlaşmanın korunması için etkili bir adım atmamış ve bu anlaşmadaki taahhütlerini özellikle de İNSTEX özel mali sistemi uygulanmadıkları söylenmelidir. 

Görünen o ki Bercam Nükleer Anlaşması kritik bir dönem yaşıyor. İran ise stratejik sabrına son vererek kendi tahhütlerini azaltma yönündeki dördüncü adımını da attı. Bu doğrultuda Tahran makamları anlaşmada kalan ülkeler tarafından pratik adımların atılmadığı takdirde artık bir anlaşmada kalmaya da bir zorunluluk duymadığını bildirdiler. Buna rağmen Amerika bu anlaşmadan çıkmış ve Avrupalı taraflar da bu anlaşmadaki taahhütlerini pratikte hayata geçirmemiştir. Böyle bir durumda Avrupalıların İran'dan bu anlaşmada kalmasını beklemesi ve hatta taahhütleri ve kısıtlamaları daimileştirmesi mantık dışı bir istektir. 

Rus yetkili Mihail Ulyanov bu hususta şöyle diyor: "Amerika kendisi bu anlaşmadan çıkmış buna karşın diğer ülkeleri de İran'a verecek yardımlarından sakındırmaktadır. Amerika Tahran'dan böyle bir durumda anlaşmanın maddelerini uygulamasını istiyor. Bu yaklaşım tamamen çelişkili bir tutumdur. "