Avrupa’nın Bercam konusunda Trump’a ret cevabı

Avrupa Birliği ile birlikte Fransa, İngiltere ve Almanya’dan oluşan Avrupa troykası, Bercam nükler anlaşmaya her zaman destek vermişlerdi. Gerçi Amerika’nın mayıs 2018’de anlaşmadan illegal ve tek yanlı olarak çekilmesine rağmen nükleer anlaşma ile ilgili taahhütleri konusunda başarısız kaldılar fakat yine de nükleer anlaşmanın önemi itibarı ile korunmasında ayak direttiler.

Bu bağlamda 4+1 grubu Avrupalı üyeler Amerika başkanı Donald Trump’ın Bercam nükleer anlaşmadan ayrılmaya yönelik baskısına direndiler. Trump Çarşamba günü yaptığı konuşmada bir kez daha 4+1’in Avrupalı üyelerden Bercam nükleer anlaşmadan ayrılmalarını istedi. Trump, yeni bir anlaşmaya varmak için birlikte çalışmaları gerektiğini, böylece dünyanın daha güvenli ve barışçıl olacağını söyledi.

Amerika Bercam nükleer anlaşmadan ayrılmanın ardından tam bir inzivada bulunuyor ve Trump’ın diğer ülkelerin kendisine eşlik etmeye yönelik çalışmaları başarısız kalmıştır. 

Buna tepki olarak Almanya savunma bakanı  Annegret Kramp- Karrenbauer Avrupalı ülkelerin temsilcisi olarak Amerika Başkanının Bercam nükleer anlaşmadan ayrılma talebini reddederken, anlaşma varlığının bizzat bir değer olarak korunması gerektiğini söyledi. 

Almanya, Fransa ve İngiltere ile birlikte her zaman Bercam nükleer anlaşmanın varlığının köklü öneme sahip olduğunu belirterek korunması için çalışmışlardır. Fakat yine de Bercam’ın vahim durumunun farkındalar. 

Karrenbauer bu bağlamda, “hala bir fırsat var ise Bercam’ın korunması için çalışmamız gerekiyor ve bu konuda Almanya, Fransa ve Britanya görüş birliğindeler” dedi.

İngiltere de Almanya’nın görüşüne katıldığını ilan etti. Londra Bercam’dan çekilmeyi açıkça reddederken güvenlik açısından İngiltere için büyük önem taşıdığını söyledi. Britanya dışişleri bakanlığı Perşembe günü yaptığı açıklamada, “İran’ın nükleer anlaşmadaki kısıtlamaları daha fazla azaltmasına dair son girişiminden derin endişe duymamamıza rağmen hala Bercam’ın ortak güvenliğimiz ve İran’ın nükleerleşmesini engellemede önemli bir anlaşmadır” dedi. Londra’ya göre Bercam’ın korunması bağlamında diplomatik yollardan Bercam’ın güvenlik hedeflerine ulaşmanın mümkün olduğunu savunuyor.

Avrupa troykasının bu görüşü Avrupa Birliği tarafından da olumlu karşılandı. Avrupa komisyon başkanı Ursula von der Leyen Çarşamba günü Bercam’ın önemine vurgu yaparak, Avrupa Birliği’nin söz konusu uluslararası anlaşmayı korumak için hiçbir çalışmadan geri kalmayacağını söyledi.

İran İslam Cumhuriyeti Amerika’nın 8 mayıs 2018 tarihinde Bercam nükleer anlaşmadan illegal ve hukuk dışı bir girişimde geri çekilmesi ardından diğer tarafların da taahhütlerine bağlı kalmaları şartı ile sorumluklarına bağlı kalmaya çalıştı. Fakat aradan yaklaşık 2 yıl geçmesi ardından 4+1 grubu Avrupalı üyelerin Bercam sorumluluklarında aciz ve pasif kalmaları ardından Tahran da stratejik sabır siyasetine son vererek adım adım Bercam sorumluluklarını askıya almaya başladı.

Bu bağlamda İran 5 ocak 2020 tarihinde yayınladığı bildiri ile 5. Ve son nükleer adımını atarak artık uranyum zenginleştirme, zenginleştirme oranı, araştırma ve geliştirme çalışmalarına artık hiç bir kısıtlamaya uymayacağını duyurdu.

Buna göre artık İran nükleer programları sadece teknik ihtiyaçlara göre ilerleyecektir, fakat UAEA ile işbirliği önceden olduğu gibi devam edecektir. Fakat yine de İran, bercam anlaşmadan ekonomi menfaatlerinin sağlanması ve yaptırımların kaldırılması durumunda Bercam sorumluluklarına geri döneceğini duyurdu.

İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif “tüm adımların atıldığını fakat karşı tarafların sorumluluklarını etkili şekilde gerçekleşmesi durumunda geri dönüşün olduğuna” işaret ederek “İran’ın Ajans ile işbirliğine devam edeceğini” vurguladı.

Şimdi eğer Avrupalılar Bercam’ın özellikle kendilerinin güvenlik çıkarları doğrultusunda korunmasını istiyorlarsa sadece vaatlerde bulunarak konuşmak yerine INSTEX gibi özel mekanizmaların gerçekleşmesine çalışmalıdır./