Borrell ve tetik mekanizmasında belirsizlikler

Avrupa Birliği ve Avrupa troykası son iki yılda Bercam sorumluluklarını gerçekleştirmede başarısız kaldılar ve İran’ın Bercam sorumluluklarını hafifletmesinin ardından pasif bir girişimde nükleer anlaşmadaki ihtilafları çözme “tetik” mekanizmasıni devreye soktular. Fakat şimdi ise bu konuda bazı belirsizliklerin söz konusu olduğunu belirtiyorlar.

Bu bağlamda Avrupa Birliği dış siyaset sorumlusu Josep Borrell 20 ocak pazartesi Avrupa Birliği dışişleri oturumu ardına yaptığı açıklamada oturumun 3 Avrupa ülkesi tarafından anlaşmazlıkları çözme mekanizmasının aktifleşmesi ardından Bercam’ın hali  hazırdaki durumun ele alındığını belirtti.
Borrell ayrıca anlaşmanın ihtilaf çözme mekanizması maddelerinde belirsizliklerin var olduğunu bu yüzden tarafların bu mekanizmanın gerçekleştirme tarzı hakkında istişarelerde bulunmakta olduklarını belirtti.
Avrupa Birliği yetkilisi, “mekanizma tarihinin yönetilmesi hakkında Bercam’ın üslubu belli değil, örneğin bu fırsat ne zaman başlar. Bu üzerinde gizlice çalışılması gereken ikinci ekin bir bölümüdür” dedi. Borrell bu yüzden acaba ihtilafları çözme mekanizmanın başlama zamanı başlayıp başlamadığı sorusuna cevap verilemeyeceğini de sözlerine ekledi.
Görünüşe göre İran’ın 4+1 grubu Avrupalı taraflara, ihtilafları çözme mekanizmasının başlaması ile ilgili yoğun tepkisi, Avrupa Birliği dış siyaset sorumlusunun açıklamasının sebeplerindendir. Aslında Avrupalılar bir nevi, tetik mekanizmasını ertelemeye çalışyorlar. Bu konu İran’ın, nükleer dosyanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’e götürülmesi halinde NPT anlaşmasından çıkacağı tehdidi ile anlam kazanıyor.
Dışişleri bakanı Muhammed Cevad Zarif pazartesi Avrupalıların Bercam nükleer anlaşma ile ilgili illegal tutumuna tepki olarak, İran dosyasının Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne götürülmesi durumunda İran’ın NPT anlaşmasından çıkacağını belirtti.
Avrupa troykası Salı günü İran’ın sorumluluklarını hafifletme bağlamındaki 5 adımına tepki olarak dış siyaset sorumlusu Borrell’den resmen ihtilafları çözme mekanizmasını başlatmasını istediler. Bu süreç taraflar arasında anlaşmazlıkların devam etmesi halinde her iki tarafın durumunu nükleer anlaşmadan önceki duruma geri götürebilir; bu da İran nükleer kısıtlamalarının kaldırılması ve halen askıda olan Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi yaptırımlarının tekrar ihya edilmesi anlamındadır.
Avrupa Birliği dış siyaset sorumlusunun tutumu, bazı Avrupalı liderlerin Amerika tutumuna doğru yön değiştirdikleri, yani Bercam’ı bir kenara bırakarak İran ile yeni bir anlaşmaya varmaya yöneldikleri bir zamanda yaşanması dikkat çekiyor. Amerika tarafından kabul edilen anlaşma İran nükleer çalışmalarını sonsuza kadar kısıtlayan ve füze çalışmaları ile bölge siyasetlerini de içeren bir anlaşmadır.
Nitekim İngiltere başbakanı Boris Johnson son zamanlarda Amerika başkanı Donald Trump’ın açıklamalarını olumlu karşılayarak, Bercam’ı “Trump anlaşması” ile değiştirmek gerektiğini söyledi.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Bercam’ın korunmasını her ne kadar da isterse, bu anlaşmanın Bercam’ın uzun vadeli gelişmeleri, İran füze çalışmaları ve bölgesel siyasetleri ile kendince tamamlanması gerekir.
Sergilenen bu tutumlar, Avrupalıların içten içe Washington’un İran’a karşı isteklerini izledikleri, fakat görünüşte Bercam nükleer anlaşmanın korunmasına vurgu yaptıklarını gösteriyor. Buna rağmen Avrupalılar kader belirleyici bir yol ayırımında bulunuyorlar, Bercam nükleer anlaşmada belirlenen sorumluluklarına bağlı kalmak veya Amerika’ya eşlik etmek.
Avrupa gerçekten beram nükleer anlaşmayı korumak istiyorsa, ihtilafları çözme mekanizmasını aktifleştirmek yerine kendi sorumluluklarını ve özellikle İran ile ticari ve mali özel mekanizması INSTEX’i gerçekleştirmeye çalışmalıdır./