Avrupa troykasının İran’a silah yaptırımını uzatma desteği

Almanya, Fransa ve İngiltere’den oluşan Avrupa troykası, 4+1 grubuna üye olmaları ve kapsamlı ortak eylem planı Bercam nükleer anlaşmaya sözde verdikleri desteğe rağmen, Amerika’nın anlaşmadan çekilmesi ardından Bercam’ın korunması bağlamında savunulacak hiçbir tarafı olmayan olumsuz bir yaklaşımda siyaset yürüttüler. Bu arada son tutumlarında İran’a silah yaptırımın uzatılmasına yönelik Washington çalışmalarına paralel hareket etmeleri ise konuyu doğrular nitelikte.

Britanya, Fransa ve Almanya, 19 Haziran Cuma günü bir bildiride, açıkça Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’de İran’a silah yaptırımının uzatılmasına destek verdiklerini açıkça belirttiler. Bildiride “3 Avrupa ülkesi 2015 yılında Bercam’ın onaylandığı 2231 sayılı kararın tam uygulanmasına bağlıdır. Gerçi bize göre 2231 sayılı bildiride değinilen konvansiyonel silahların yaptırım porgramının gelecek Ekim ayında kaldırılması, bölgenin istikrar ve güvenliği için bir çok sonucu olabilir.” Denildi. 
Avrupa troykası söz konusu bildiride yakında İran’a konvansiyonel silahlar ve füze teknolojisinin ihracatı konusundaki Avrupa yaptırımlarının uzatılmasını isteyeceklerine işaretle, bu bağlamda Rusya, Çin ve güvenlik konseyi diğer üyeleri ile müzakere peşinde olduklarını belirttiler. 
3’lü ayrıca Bercam nükleer anlaşmaya bağlı kaldıklarını iddia ederek, uluslararası anlaşmanın korunması için hiçbir çalışmadan çekinmeyeceklerini de iddia ettiler. Tabi ki troyka göstermelik bir harekette Amerika’nın maksimum baskı siyasetlerine ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi yaptırımlarının tekrar İran’a uygulanmasına karşı olduklarını da ilan ettiler.
Fakat buna rağmen Avrupa troykası Amerika’nın desteği ile UAEA yönetim kurulunda İran’a karşı bildiriyi Cuma günü onaylattılar. Bildiride Tahran’dan Ajans denetçilerinin iki nükleer merkeze erişim engelini kaldırması ve onlarla tam işbirliğinde olmaları istendi.
Avrupalılar ister troyka ister Avrupa Birliği, arada bir Bercam’ın küresel barış ve güvenliğin sağlanmasındaki inkar edilmeyen önemi gereğince anlaşmanın korunmasını isterken, özellikle Amerika’nın Bercam’dan çekilmesi ardından bu bağlamda her hangi etkin ve belirgin bir adım atmazken üstelik pratikte Amerika’nın İran’a karşı yoğunlaşan kapsamlı baskıların etkili olması için zaman kazanmaya çalıştılar, üstelik INSTEX olarak bilinen İran ile ticaret mekanizmasını yürüttüklerini iddia ederken aslında bu bağlamda çok küçük adımlar attılar.
Bu doğrultuda Trump yönetim, Ekim 2020’de İran’a silah yaptırımının sona ermesine yaklaşılırken yaptırımın bitmesini engellemek için yoğun çalışmalar yürütüyor; Avrupalılar da Amerika’nın ayak izlerini takip ederek, sadece 2023 yılına kadar Avrupa silahlarının İran’a yaptırımın uzatılmasını istemekle kalmayıp, Amerika tarafından vekaleten Rusya ve Çin ile de görüşmeye, böylece onların Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’de veto haklarını kullanmamalarını sağlamaya çalışıyorlar.
Burada ilginç olan konu ise Avrupa’nın İran’a silah satışı yaptırımını uzatma bahanesidir. Bizzat bölgenin Arap ülkelerine milyarlaca dolar silah satan Avrupalılar İran’a silah yaptırımın kalkmasının bölgenin güvenlik ve istikrarını bozacağını iddia ediyorlar. Arap ülkelerine silah satarken bu konuda endişeleri olmayan batı ülkeler, İran’ın 2231 sayılı kararda açıkça belirlenen yasal hakkı uyarınca kendi güvenliğinin sağlanması için silah satın alma isteğinden endişeye kapılıyorlar. 
Önemli olan konu ise, Amerika’nın hala 2231 sayılı kararın bir üyesi olduğu iddiasıyla Bercam’a taraf olduğunu, bu yüzden tetik mekanizmasını çalıştırma tehdidi ile Avrupalıları İran’a silah yaptırımı konusunda kendi yanına almasıdır. Fakat yine de göstermelik bile olsa Avrupa Birliği dış siyaset sorumlusu Josep Borrell Amerika başkanının bu iddiasını reddederek Amerika’nın Mayıs 2018’de sadece Bercam’dan çekilmekle kalmadığını, anlaşma ile ilgili hiçbir oturuma da katılmadığını söyledi.
Bu konu Amerika’nın Avrupalı müttefiklerinin bile Washington tarafından ileri sürülen sebeplerin temelsiz olduğunun farkında olduğunu gösteriyor. Fakat Avrupa troykasının son bildirisi ise İran’a silah yaptırımını uzatmak için Avrupa ve Amerika’nın koordineli ve aynı yönde hareket ettiğini gözler önüne serdi./