Dünyada dolarizasyonun ivmesine bir bakış

Parstoday- Ülkelerin ABD'nin tek taraflı politikalarına karşı koyma çabalarının ardından İran ve Rusya'nın ticari işlemlerinden dolar çıkarıldı.

İran İslami Şura Meclisi Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, İran ile Rusya arasındaki tüm mübadelelerin dolar kullanılmadan yürütüldüğüne dikkat çekerek doların işlemlerde kaldırılmasının nedenin ABD'nin tek taraflı politikalarına karşı çıkmak olduğunu vurguladı.

Son yıllarda küresel işlemlerde dolarizasyon politikası, başta Amerika’nın sıkı mali yaptırımları altındaki ülkeler olmak üzere dünyanın birçok ülkesi tarafından arzu edilmektedir.

Parstoday'in haberine göre bu bağlamda dünyanın farklı bölgelerindeki birçok ülke, önce iki ülke arasındaki işlemlerde, ardından daha geniş düzeyde diğer para birimlerinin kullanılmasını değerlendirdi.   Başka bir ifade ile ABD'nin doları finansal silah olarak kullanması dolarizasyon politikasını hızlandırmış ve birçok ülkeyi alternatif para birimlerine yatırımlarını çeşitlendirme konusunda bir araya getirmiştir. Ukrayna savaşının başlamasının ardından ABD'nin Rusya'ya uyguladığı yaptırımlar, daha fazla ülkenin dolara olan bağımlılığını azaltma hareketini hızlandırdı.

Dolarizasyonda işbirliği yapmak için farklı ekonomik grupların oluşturulması

Ülkeler arasındaki bölgesel iş birliğini hızlandırmak, artırmak ve dolarizasyon politikası izlemek amacıyla son yıllarda birçok birlik ve ekonomik grup oluşmuş ve işlemlerinde alternatif para birimleri kullanmaya çalışmıştır.

Bu konuda ABD dolarının tüm mali ve ticari işlemlerinden çıkarılmasını esas alan Avrasya Ekonomik Birliği üyesi ülkelerden bahsedebiliriz. BRICS grubuna üye ülkeler de doları işlemlerden çıkarmak için bu önemli hedefe varmak peşinde. Nitekim bu grubun kuruluş amaçlarından biri de doların ticari işlemlerde kaldırma politikasını izlemek olmuştur. Yayınlanan istatistiklere göre şu anda Rusya ve Çin ekonomik alışverişlerinin yaklaşık %70'ini milli para birimleriyle yapıyor. Latin Amerika'da Brezilya dolarizasyon hareketini takip ederken, diğer bir BRICS üyesi olan Güney Afrika da Afrika kıtasında böyle bir görüşü aktif olarak sürdürmekte ve desteklemektedir. Rusya ve İran da ticari işlemlerinde doları ortadan kaldırmışlardır.

Doların uluslararası ticaretteki payının azaltılması

Uluslararası Para Fonu'nun döviz rezervlerinin resmi döviz kompozisyonuna ilişkin yayınladığı verilere göre, doların küresel rezervler içindeki payı 2003'teki yüzde 66'dan son yıllarda yüzde 58'e geriledi. Bu bağlamda konuşan Uluslararası Para Fonu Başkanı Kristalina Georgieva, şu anda küresel olarak ABD dolarında bir tersine dönüş yaşandığına dikkat çekerek şunları kaydetti:

“Son yıllarda, çeşitli ülkelerin ABD'ye olan ekonomik bağımlılıklarını sona erdirmeye çalışmaları nedeniyle, dolara olan bağımlılığı azaltma hareketi ivme kazandı.”

Amerika'nın ülkelere mali ve siyasi yaptırımlar uygulaması yönünde baskı yapmak için dolar kullanması, uluslararası alanda her zaman Beyaz Saray'ın politikalarından biri olmuştur. Bu politikanın özellikle son yıllarda Amerikan politikalarının uygulanması doğrultusunda ülkeler üzerinde baskı oluşturmak amacıyla kullanılması, daha fazla ülkenin dolardan uzaklaşmasına neden oldu. Bu bağlamda Amerikalı bankacılık stratejisti "Michael Hartnett" geçtiğimiz günlerde şu uyarıda bulundu:

“Doların silaha dönüştürülmesi konumunun bozulmasına yol açabilir. Artık dolara bağımlılığı azaltma politikası da ABD tarafından planlanıyor.”

Kısa bir süre önce Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa'nın doların ülke dışı varlığına bağımlı olmaması gerektiği ve stratejik bağımsızlık olmazsa Avrupa'nın tarihten silinme tehlikesiyle karşı karşıya kalacağı konusunda uyarmıştı.

Yuanın dolar karşısında güçlenmesi

Şu anda uluslararası ticarette kullanılan en önemli para birimlerinden biri Çin Yuanı'dır. Halihazırda Rusya ile Çin arasındaki ticaretin büyük bir kısmı yuan üzerinden yapılıyor. Bu bağlamda Sputnik internet sitesi, Rusya Başbakan Yardımcısı "Alexei Orchuk"tan naklen şunları aktardı:

“Rusya ile Çin arasındaki ticaret hacmi yüzde 92 arttı ve ticaret anlaşmalarının çoğu iki ülkenin ortak para birimi olan Rus rublesi ve Çin yuanı kullanılarak yapıldı.”

Bu rapora göre iki ülkenin ticaret dengesi artmaya devam ediyor ve yüzde 26'nın üzerinde bir artışla 2023'te 240 milyar doların üzerine çıktı.

Uluslararası ilişkiler uzmanı "Lee T Wan" bu konuda şunları söylüyor:

“Bölgesel işbirliğinin geliştiğinin endekslerinden biri de ulusal para birimlerinin kullanılmasıdır. Çin bu alanda lider konumdadır ve yüzden fazla ülkeyle ticari işlemlerde ulusal para birimlerinin kullanılmasına ilişkin anlaşmaları bulunmaktadır.”

Dolarizasyon devam ediyor

Her ne kadar dünya ticaretinin büyük bir kısmı hala dolar üzerinden yapılsa da ve Washington bunu rakip ve düşman ülkelere karşı bir baskı aracı olarak kullanıyor olsa da, bu konu artık Washington için ciddi bir zorluk haline gelmiş durumda. Ülkelerin döviz portföyünün çeşitlendirilmesiyle doların dünyadaki hakimiyeti sona erecek ve Amerika'nın gücünü azaltacak. Bu nedenle pek çok yerli uzman Washington'u doları bir araç olarak kullanmaması konusunda uyardı.

Finans uzmanı Alasdair McLeod şunları söylüyor: “Amerika doları silah olarak kullanıyor. Amerika, uluslararası finans sisteminin henüz dolara alternatifi olmadığını biliyor ve bu konuyu istismar ediyor.”

Amerikalı tarihçi ve Harvard Üniversitesi'nde tarih profesörü olan Niall Ferguson bu konuda “Amerika, daha önce İspanya, Fransa ve İngiltere'de yaşanan küresel üstünlükteki düşüşle karşı karşıya.” diye bir uyarıda bulundu.