Fransa Halkın Öfkesiyle Sarsılıyor: Paris Sokaklarından Haiti Yağmasına
Parstoday - Fransız gazetesi Le Monde, işçiler, emekliler, akademisyenler ve halkın kamusal bütçelerin kesilmesi ve kemer sıkma politikalarına karşı protestolarının ikinci haftasına girdiğini yazdı.
Le Monde gazetesinin haberine göre: “Fransa’da sosyal adaletsizlik konularında büyük bir öfke oluşmakta ve bu protestolar bu öfkenin bir yansımasıdır.”
Parstoday’in bu yazısında, bu öfkenin farklı bir coğrafyada, farklı bir halk tarafından nasıl yaşandığına da göz atılıyor: Yıllarca Fransa'nın sömürgesi altında ezilen Haiti halkı… Şimdi ise, kendisi halk ayaklanmalarıyla sarsılan bir Fransa.
Haiti Fransa’nın Sömürgesi Altında
Haiti, Karayip Denizi'nde Hispaniola adasında bulunan bir ülkedir. 15. yüzyılın sonlarından itibaren İspanya'nın kontrolüne girmiş, fakat 17. yüzyılın ikinci yarısında Fransa'nın güç kazanmasıyla birlikte, Haiti üzerindeki sömürge rekabeti başlamıştır. 1697 yılında bu iki Avrupa gücü, adayı bölüştü. Adanın batı kısmı Fransa’ya bırakıldı ve bu bölge, yüz yılı aşkın bir süre Fransızların egemenliğinde kaldı.
Fransa’nın Haiti’deki Suçları: Kölelik ve Köle Ticareti:
Fransız sömürge döneminde yüz binlerce Afrikalı zorla Haiti’ye (o dönemdeki adıyla Saint-Domingue) getirildi. Bu köleler şeker kamışı ve kahve tarlalarında vahşi koşullarda çalıştırıldı. 18. yüzyılda Haiti, Fransa’nın en zengin sömürgesiydi ve Avrupa şeker ve kahve üretiminin üçte birini sağlıyordu. Bu zenginlik, kölelerin korkunç şartlar altında çalışmasıyla sağlanmıştı.
Ölümüne Zorla Çalıştırma:
Köleler, açlık, hastalık ve işkenceyle dolu bir hayat sürüyorlardı. Haiti’de bir kölenin ortalama yaşam süresi 10 yıldan azdı.
Vahşi Cezalar:
Dayak, yakma, uzuv kesme ve diri diri gömme gibi yöntemlerle kölelere ceza veriliyordu.
Sömürgeden Kurtuluş
1791 yılında, köleler Toussaint Louverture ve ardından Jean-Jacques Dessalines’in önderliğinde isyan başlattı. 13 yıllık savaşın ardından, Haiti 1804 yılında bağımsızlığını ilan etti ve Latin Amerika'nın ilk bağımsız ülkesi ve dünyanın ilk siyah cumhuriyeti oldu. Fransız ordusu ise bu isyana karşı köyleri yaktı, insanları katletti ve kaçan köleleri avlamak için köpek sürüleri kullandı.
Sömürgeden Kurtuluşun Bedeli
Fransa, Haiti'nin bağımsızlığını tanımak için 1825 yılında askeri saldırı tehdidinde bulunarak 150 milyon altın frank (bugünün parasıyla yaklaşık 21 milyar dolar) “sömürge kaybı tazminatı” istedi. Bu borç 1947’ye kadar sürdü ve Haiti ekonomisini çökertti.
Sömürünün Sonuçları: Haiti’nin Bugünkü Krizi
Birçok uzmana göre Haiti’nin yoksulluğu, Fransa’nın sömürge dönemindeki yağmalarının doğrudan sonucudur. Bugün yaşanan krizlerin kökleri, bu tarihe dayanmaktadır:
1. Yoksulluk ve Bağımlı Ekonomi:
Fransa’ya olan borç nedeniyle Haiti ağır krediler almak zorunda kaldı ve doğal kaynakları tükendi. Bugün halkın %60’ından fazlası yoksulluk sınırının altında yaşıyor.
2. Siyasi İstikrarsızlık ve Şiddet:
Fransa, yolsuz elitleri ve darbeleri (örneğin Duvalier rejimi) destekleyerek demokrasinin gelişmesini engelledi. Bugün Haiti, silahlı grupların kontrolünde ve devlet neredeyse işlemez durumda.
3. Çevre Tahribatı ve Tarımın Yok Oluşu:
Fransızların şeker kamışı üzerine kurduğu tek ürünlü tarım sistemi, Haiti topraklarını verimsizleştirdi. Bugün ormanların %98’i yok edilmiş durumda ve tarım alanları kısır hale gelmiş.
4. Irkçılık ve Uluslararası Aşağılama:
Bağımsızlık sonrası Haiti, ABD de dahil olmak üzere dünya güçleri tarafından izole edildi ve ambargo altına alındı. Bugün birçok Haitili, ekonomik apartheid benzeri koşullarda yaşam mücadelesi veriyor.
Ne Bir Özür Ne de Tazminat
Fransa, resmi olarak asla özür dilemedi. 2015 yılında dönemin Cumhurbaşkanı François Hollande, “Haiti’ye olan tarihsel borcumuzu ödemeliyiz” dedi. Ancak bugüne kadar herhangi bir tazminat ödenmedi. Şimdi ise şu soru sorulmakta:
Afrika’dan Latin Amerika’ya kadar uzanan sömürge geçmişine sahip Fransa, bugün kendi halkına yaşattığı krizlerden nasıl kurtulmayı planlıyor?