Tahran Formatı ve Afganistan’a Yönelik Bölgesel İş Birliği Paradoksu

Parstoday – Afganistan konulu “Tahran Formatı” toplantısı, komşu ülkelerin katılımıyla, bölgesel düzeyde uyumlu bir strateji oluşturmanın zorluklarını bir kez daha gözler önüne serdi.

Pakistan, Çin, Rusya ve Orta Asya ülkelerinin özel temsilcilerinin katılımıyla Tahran’da düzenlenen son toplantı, Taliban’ın katılımı olmaksızın, bölgesel güvenliğe odaklandı. Tahran Formatı, Moskova Formatı’ndan geliştirilmiş olup, Afganistan konusunda bölgesel uzlaşı sağlamak için oluşturulan platformlardan biridir.

Parstoday’in haberine göre, kilit bir aktör olan Pakistan, bu platformu kendi güvenlik endişelerini ileri taşımak için bir fırsat olarak görüyor. Pakistan’ın Dawn gazetesinde yayımlanan bir analizde, Tahran ve Moskova Formatı gibi çok sayıda bölgesel toplantıya rağmen, Afganistan için ortak ve etkili bir eylem planına ulaşmanın yapısal engellerle karşı karşıya olduğu belirtiliyor.

Afganistan’daki istikrarın en önemli paydaşı olduğunu düşünen Pakistan, bu toplantılara üç stratejik hedefle katılıyor: her bölgesel etkileşimde aktif konumunu korumak, güvenlik endişelerine (özellikle TTP ve Belucistan gibi terör gruplarıyla ilgili) meşruiyet kazandırmak ve Taliban yönetimine davranış değişikliği için stratejik baskı uygulamak.

Bununla birlikte, analiz birkaç temel zorluğun Tahran gibi formatların etkili olmasının önüne geçtiğini ortaya koyuyor:

1. Ülkelerin kolektif yaklaşıma bağlı kalmak yerine Taliban’la ikili ilişkileri tercih etmesi
2. Üye ülkeler arasında Taliban’a yönelik angajman ya da baskı düzeyi konusunda temel görüş ayrılıkları
3. Bu platformların danışma niteliğinde ve bağlayıcı olmaması; Taliban’ı taahhütlerine uymaya zorlayacak yürütme araçlarından yoksun olmaları

Sonuç olarak, Afganistan’daki istikrarsızlığın tehlikeleri konusunda genel bir görüş birliği bulunsa da, komşu ülkeler ortak bir strateji için pratik bir uzlaşıya varamamıştır. Buna rağmen Pakistan, İran’la ilişkileri güçlendirerek ve bu tür toplantıların düzenli hale gelmesi için çaba göstererek “Tahran Formatı”nı somut sonuçlar doğuracak bir platforma dönüştürmeye kararlıdır. Gelecekteki başarının anahtarı, farklı bölgesel platformlardaki çabaların birbirine bağlanması ve uzun vadeli ama istikrarlı bir uzlaşı sürecinin izlenmesidir./