Dey Ayı Olayları: Darbe Benzeri mi Yoksa Darbe mi?

İran İslam Devrimi Lideri Ayetullah Hamenei, 12 ve 28 Behmen’de yaptığı iki konuşmada Dey ayı olaylarını kademeli bir şekilde analiz ederek darbe olarak nitelendirdi.

Pars Today’ın haberine göre, Ayetullah Hamenei, hicrî şemsî 12 ve 28 Behmen’deki konuşmalarında olayları önce “fitne” ve “darbe benzeri” ifadeleriyle tanımladı, ardından “darbe” olarak adlandırdı. Bu ifadelerdeki değişim, analizde bir değişiklik değil, büyük fitnenin boyutlarının kademeli olarak açıklanması ve olayın, sistem yapısını bozmayı hedefleyen organize bir plan çerçevesinde doğasının netleşmesi anlamına geliyordu. İmam Hamenei'nin açıklamalarına dayanarak bu analiz birkaç mantıksal eksende özetlenebilir:

1. Yönetim Merkezlerinin Hedef Alınması: Klasik Darbe Özelliği

Darbelerin en temel göstergelerinden biri, güç ve yönetimin kritik merkezlerine doğrudan saldırıdır. Ayetullah Hamenei, 12 Behmen’deki konuşmasında bu özelliğe işaret ederek şöyle dedi: “Yıkımın hedefi, ülkenin yönetiminde etkili ve hassas merkezlerdi. Polise saldırdılar, Devrim Muhafızları merkezlerine saldırdılar, bazı devlet dairelerine saldırdılar, bankalara saldırdılar.” Ayetullah Hamenei ayrıca, bu saldırıların yalnızca maddi bir boyutu olmadığını, “camilere ve Kur’an’a saldırdılar” ifadeleriyle manevi boyutunun da olduğunu vurguladı. Bu tanım, olayın yalnızca bir protesto veya memnuniyetsizlik ifadesi olmadığını, aksine ülkeyi yöneten temel yapı taşlarını zayıflatmayı hedeflediğini gösteriyor. 28 Behmen’deki ikinci konuşmasında Devrim Lideri bu hedefi daha açık şekilde şöyle özetledi: “Amaç, sistemin temellerini sarsmak, hassas merkezleri ele geçirmek, kamu yayın kuruluşunu kontrol altına almaktı.” Bu hedef belirleme düzeyi, siyasi analiz açısından darbeye uygun bir modeldir, çünkü darbe, esas olarak yönetim yapısını değiştirmek veya zayıflatmak için kritik güç merkezlerini ele geçirme çabasıdır.

2. Dış Tasarım ve Yönlendirme: Darbe Niteliğinin Belirleyici Unsuru

İmam Hamenei her iki konuşmasında da, Dey ayı olaylarının yalnızca iç kaynaklı ve kendiliğinden bir hareket olmadığını, aksine dış tasarımlı olduğunu vurguladı. İran İslam Devrimi Lideri Ayetullah Hamenei 12 Behmen’de şunları belirtti: “Bu fitnenin planı ve tasarımı dışarıda yapıldı, iç kaynaklı değildi… Plan dışarıdan çıkarılmış, dışarıdan yönetilmiş ve talimat verilmişti.” 28 Behmen’de bu konu daha ayrıntılı şekilde ele alındı: “ABD ve işgal altındaki Filistin’in istihbarat ve casusluk kurumları — yani o gayrimeşru Siyonist rejim — bazı diğer ülkelerin istihbarat kurumlarının yardımıyla, bazılarını biz de tanıyoruz, ülkemizdeki kötü niyetli veya kötü niyet potansiyeli olan kişiler üzerinde çalışmış, onları seçmiş, parayla ve silahla donatmış, sabotaj ve askerî ya da devlet merkezlerine giriş eğitimi vermiş ve fırsat çıktığında harekete geçmeleri için İran’a göndermişlerdir.” Bu açıklama, darbe operasyonlarının temel unsurları olan örgütlenmiş bir süreç; yani kişilerin tespiti, eğitimi, donatılması ve yönlendirilmesini ortaya koyuyor. Darbe genellikle ani bir tepki değil, önceden planlanmış ve desteklenmiş bir sonuçtur.

3. Düzeni Bozmak İçin Örgütlü Şiddet Kullanımı

Darbelerin başka bir temel özelliği, güvenlik krizleri yaratmak için şiddet kullanılmasıdır. Ayetullah Hamenei, 12 Behmen’de bu konuya dikkat çekerek şunları söyledi: “Bu eğitim görmüş liderler, öldürme ve kayıplar yaratmakla yükümlüydü.” Liderin ifadelerine göre hedef, tahribatı artırmak ve krizi derinleştirmek, böylece ülkenin istikrarsız hâle gelmesini sağlamaktı. Devrim Lideri ayrıca, asıl amacın “ülke güvenliğini bozmak” olduğunu vurguladı, çünkü “güvenlik olmadığında, hiçbir şey yoktur.” 28 Behmen’deki ikinci konuşmada bu şiddet, bir stratejinin parçası olarak şöyle tanımlandı: “Politikaları, hareketin sert ve düşüncesiz olması yönündeydi; tıpkı IŞİD hareketi gibi.” Bu karşılaştırma, şiddetin tesadüfî bir sonuç olmadığını, kamusal düzeni çökertmeye yönelik bilinçli bir stratejinin parçası olduğunu gösteriyor.

4. İç Unsurları İcra Aracı Olarak Kullanmak

Modern darbelerde yaygın yöntemlerden biri, dışarıda tasarlanmış planları uygulamak için iç unsurları kullanmaktır. Ayetullah Hamenei bu konuda şöyle açıklama yaptı: “Ana aktörler, bazı saf ve deneyimsiz hedef kitleleri — ister genç, ister daha yaşlı olsun — etkilemeye, öfkelendirmeye ve onları zorlu alanlara sokmaya çalıştılar. Bu fırsat yaklaşık bir buçuk ay önce ortaya çıktı ve bu saf ve deneyimsiz gençleri öne sürdüler.” Devrim Lideri Ayetullah Hamenei ayrıca, bazı katılımcıların “aldatıldığı, saflık gösterdiği ve deneyimsiz olduğu” üzerinde durdu. Liderin analizine göre bu, toplumun genel kitlesinin asıl tasarımcılarla farklı olduğunu ve tasarımcıların bu kişileri birer icra aracı olarak kullandığını gösteriyor.

5. “Darbeye Benzeyen” İfadesinden “Darbe” İfadesine Geçiş

12 Behmen’deki konuşmasında Lider, olayı “darbe benzeri” şeklinde nitelendirdi ve bazı kişilerin neden bunu darbe olarak adlandırdığını açıkladı ve 28 Behmen’de farklı boyutları özetleyerek şunu söyledi: “Olanlar, başarısız olan bir ‘darbe’ydi.” Bu ifade, Lider'in bakış açısına göre, olayın tüm özellikleri yani dış tasarım, yönetim merkezlerinin hedef alınması, organize şiddet kullanımı ve sistemi istikrarsızlaştırma çabası, darbe tanımı ile uyumludur. Bu nedenle Ayetullah Hamenei, “Bu darbe, İran milletinin ayağı altında ezildi” dedi. Bu ifade, olayın darbeye özgü niteliğini vurgulamakla kalmıyor, aynı zamanda sistemin ve toplumun tepkisiyle darbenin başarısız olduğunu da gösteriyor. Sonuç olarak, bu analize göre Dey ayı olaylarını tanımlamak için “darbe” teriminin kullanılması, Devrim Lideri'nin açıklamalarında aşama aşama ortaya koyduğu güvenlik, siyasi ve örgütsel göstergelere dayanmaktadır.