Analiz| ABD'nin İran'a karşı savaşının Amerikalılar için görünen ve gizli sonuçları

Parstoday – ABD'nin İran'a karşı savaşını yalnızca askerî operasyonların doğrudan maliyeti, mühimmat alımı veya askerî teçhizatın uğradığı zarar üzerinden değerlendirmek mümkün değildir; bu savaşın ABD halkı açısından çok sayıda görünen ve gizli sonucu bulunmaktadır.

Parstoday'in haberine göre, ABD'nin İran'a karşı savaşının en önemli özelliklerinden biri, gerçek maliyetinin önemli bir bölümünün dolaylı olarak enerji fiyatlarındaki artış, enflasyon, tedarik zincirlerindeki aksama, hane halklarının satın alma gücündeki düşüş ve devlet harcamalarındaki artış yoluyla Amerikan toplumuna aktarılmasıdır.

Brown Üniversitesi'nin, Axios'un haberinde aktarılan tahminleri, bu gizli maliyete ilişkin çarpıcı bir tablo ortaya koymaktadır: Savaş nedeniyle enerji fiyatlarında yaşanan artış, şimdiye kadar Amerikalı tüketicilere yaklaşık 100 milyar dolar ek maliyet yüklemiştir ve bu rakam önemli bir hızla artmaya devam etmektedir. Dolayısıyla savaşa doğrudan katılmayan bir vatandaş bile bunun maliyetini aracına yakıt alırken, gıda ürünleri satın alırken veya ulaşım masraflarını öderken hissedebilir.

Enerjinin ABD ekonomisindeki önemi, petrol ve gaz piyasalarındaki herhangi bir kalıcı aksamanın enerji sektörünün çok ötesinde etkiler yaratmasına neden olmaktadır. Bu açıdan dizel yakıt fiyatlarındaki artış özel bir önem taşımaktadır; çünkü dizel, taşımacılık sektöründeki kamyonların büyük bölümünün, tarım makinelerinin ve lojistik faaliyetlerinin temel yakıtıdır. Bunun sonucunda fiyatındaki artış önce malların taşınma maliyetini yükseltir, ardından bu maliyet artışı gıda ürünlerinin, tüketim mallarının ve hizmetlerin nihai fiyatlarına yansır. Çiftçi ürünü üretmek ve hasat etmek için daha fazla ödeme yapar, kamyon şoförü ürünü taşımak için daha fazla maliyet üstlenir ve mağaza da ürünü daha yüksek bir maliyetle teslim alır. Sonunda, kaynağı binlerce kilometre uzakta ve savaş alanında olabilecek bir fiyat artışları zinciri oluşur; ancak bunun etkisi Amerikan hanelerinin alışveriş sepetinde görülür.

Bu açıdan bakıldığında savaşın maliyeti yalnızca tahmin edilen 100 milyar dolardan ibaret değildir. Bu rakam aslında enerji kaynaklı aksamanın görülebilen maliyetinin yalnızca bir bölümüdür ve enflasyonun artması, satın alma gücünün azalması ve işletmeler üzerindeki baskı gibi ikincil etkiler çok daha geniş kapsamlı olabilir. Eğer savaş petrol arzında kalıcı bir düşüşe veya bölge ülkelerinin üretim kapasitesinde zarara yol açarsa, çatışmaların sona ermesi bile fiyatların savaş öncesi seviyelerine derhal dönmesi anlamına gelmeyebilir.

Ekonomik maliyetin yanı sıra doğrudan askerî maliyet de ağırdır. ABD'nin geniş çaplı operasyonları; çok miktarda önleme ve saldırı füzesi, güdümlü bombalar, yakıt, yedek parçalar ve destek ekipmanlarının tüketilmesi anlamına gelir. Bir savunma sistemi veya uçak imha edilmese bile operasyonlar sırasında kullanılan mühimmatın yeniden satın alınması ve ordunun stoklarının yeniden doldurulması gerekir. Üslerin, iletişim merkezlerinin, uçakların veya diğer ekipmanların zarar görmesi durumunda ise onarım ya da yenileme için milyarlarca dolarlık maliyet savunma bütçesine yüklenecektir.

Bu mesele büyük önem taşımaktadır; çünkü ABD'nin askerî bütçesi sınırsız değildir. İran savaşı nedeniyle ortaya çıkan zararların telafisi için harcanan her ek dolar, başlangıçta donanmanın modernizasyonu, askerî teknolojilerin geliştirilmesi, personelin eğitimi veya diğer tehditlerle mücadele için ayrılması planlanan kaynakları kullanabilir. Bu nedenle savaşın gerçek maliyeti, acil harcamaların yanı sıra “fırsat maliyeti” üzerinden de değerlendirilmelidir.

Savaşın ABD açısından belki de en önemli maliyeti, Pentagon'un bilançosuna kaydedilmeyen maliyettir. Benzin ve gıda fiyatlarındaki artış, halkın memnuniyetini doğrudan etkiler ve siyasi bir meseleye dönüşebilir. ABD'nin tarihsel deneyimi, enerji fiyatlarının vatandaşların günlük yaşamlarında doğrudan hissettiği değişkenlerden biri olduğunu göstermiştir. Dolayısıyla savaş uzadıkça hükümetin ilan ettiği hedeflerle halkın günlük yaşamında ödediği bedel arasındaki fark daha fazla siyasi önem kazanacaktır.

Öte yandan bölgede geniş çaplı bir savaş, şirketleri sigorta maliyetlerini artırmaya, ticaret güzergâhlarını değiştirmeye ve yatırımlar konusunda daha temkinli davranmaya zorlayabilir. Böyle bir ortam, ekonomik güvenin bir bölümünün azalması anlamına gelir; bu durum resmî bir durgunluk yaşanmasa bile ekonomik büyümeyi yavaşlatabilir.

En önemli nokta, İran'la savaşın ateşkes veya siyasi bir anlaşmanın ilan edilmesiyle sona ermeyecek olmasıdır. Hasar gören askerî altyapının yeniden inşası, uçakların ve tüketilen mühimmatın yerine konulması, silah stoklarının yeniden doldurulması ve bölgede konuşlandırılmış kuvvetlerin bakım masraflarının karşılanması yıllar alacaktır. Enerji alanında da üretim kapasitesinin yeniden inşası ve piyasaların normale dönmesi uzun zaman alabilir. Dolayısıyla savaş, ABD için maliyetin bir bölümünün gelecek nesillere aktarılacağı “uzun vadeli bir fatura” oluşturabilir.

Bu yüzden ABD açısından savaşın maliyeti birbiriyle bağlantılı üç katmandan oluşmaktadır: doğrudan askerî maliyet, enerji ve enflasyondan kaynaklanan ekonomik maliyet ve kaynakların tükenmesi ile güvensizliğin artmasından kaynaklanan stratejik maliyet. Washington, mali ve askerî kapasitesi açısından bu tür maliyetleri karşılayabilecek durumda olabilir. Ancak temel mesele, savaşın devam etmesinin maliyetini hükümetten giderek hanelere, işletmelere ve nihayetinde ABD ekonomisinin tamamına aktarmasıdır.

Bu nedenle İran'a karşı savaş uzadıkça, savaşın askerî açıdan başarılı olup olmadığına ilişkin soru giderek daha önemli bir başka soruyla bağlantılı hâle gelecektir: Savaşın olası kazanımları, Amerikan halkının ödediği ekonomik, sosyal ve stratejik maliyete değer mi?/