Yorum – BRICS, ABD'nin tek taraflılığını nasıl dizginliyor?
Pars Today – Yeni Delhi'de düzenlenen 18. BRICS zirvesi, bu grubun sadece yükselen güçlerin ekonomik bir koalisyonu olmadığı, aynı zamanda küresel düzenin gelecekteki şekli konusunda rekabetin en önemli alanlarından biri haline geldiği bir ortamda gerçekleşiyor.
12-13 Eylül tarihlerinde, BRICS'in kuruluşunun 20. yılında düzenlenen zirve, grubun 11 üyesinin dünya nüfusunun yaklaşık %49,5'ini, küresel ekonominin %40'ını ve dünya ticaretinin %26'sını kontrol ettiği bir dönemde yapılıyor. İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın bu zirveyle ilgili sözleri tam olarak bu konuya odaklanıyor. BRICS, ekonomik bir forumdan tek taraflılıkla mücadele için etkili bir araca dönüşebilir. İran Cumhurbaşkanı, BRICS Kalkınma Bankası'nın kurulmasına ve dolara bağımlılığın azaltılması ihtiyacına atıfta bulunarak, konuyu aslında ticaret ilişkilerinin ötesine taşıdı. Tahran'ın bakış açısından, asıl mesele uluslararası ekonomik oyunun kurallarını değiştirmek ve bağımsız ülkeler üzerinde baskı kurmak için mali ve parasal araçların siyasi olarak kullanılma olasılığını azaltmaktır.
Bu gelişmenin pratik işaretleri de zirvenin arifesinde ortaya çıkmıştır. BRICS maliye bakanları ve merkez bankası başkanları, Uluslararası Para Fonu ve Dünya Bankası'nın yapısının reformunu ve gelişmekte olan ülkelerin oy payının artırılmasını talep etmişlerdir. Ayrıca, gelişmekte olan ekonomiler üzerinde daha fazla baskı oluşturan tek taraflı gümrük vergilerine ve ticaret ve finansal önlemlere karşı uyarıda bulunmuşlar ve sınır ötesi ödeme mekanizmalarının geliştirilmesini ve ulusal para birimlerinin daha fazla kullanılmasını vurgulamışlardır. Bu gelişme önemlidir çünkü BRICS protestosunun artık sadece siyasi olmadığını, dünyanın finansal mimarisinin reformu talebine dönüştüğünü göstermektedir.Bu perspektiften bakıldığında, Pezeşkiyan, BRICS'in "totalitarizm ve tek taraflılıkla" mücadele etme kapasitesine sahip olduğunu düşünmektedir. Bu görüşün İran için önemi iki kat daha yüksektir. Geçtiğimiz yıllarda İran, küresel finans sisteminin siyasallaşmasının, tek taraflı yaptırımların ve doların baskı aracı olarak kullanılmasının etkilerini diğer üyelerden daha fazla hissetmiştir. Bu nedenle, dolara bağımlılığı azaltmak İran için sadece ekonomik bir hedef değil, aynı zamanda siyasi ve ekonomik bağımsızlığı artırma stratejisinin bir parçasıdır.
Ancak Yeni Delhi zirvesinin önemi, BRICS'in bu sloganları gerçek mekanizmalara dönüştürme yeteneğiyle ölçülecektir. Bağımsız ödeme ağlarının oluşturulması, ulusal para birimleriyle ödeme yapılması, BRICS Kalkınma Bankası'nın güçlendirilmesi ve gelişmekte olan ekonomilerin küresel finans kurumlarındaki payının artırılması kademeli bir süreçtir. Uzman araştırmaları bile BRICS'in kısa vadede doları tamamen ortadan kaldırmayı değil, ona olan bağımlılığını kademeli olarak azaltmayı hedeflediğini göstermektedir.Bu arada, doktorların varlığı özel bir jeopolitik öneme sahiptir. ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki kriz, BRICS'i gerçek bir sınava tabi tutmuştur. İran ve ABD arasındaki çatışma, enerji güvenliğini ve küresel ticareti doğrudan etkiledi ve BRICS üyeleri arasındaki bu krizle ilgili görüş ayrılıkları da belirginleşti. Bu nedenle, mesele sadece siyasi bir açıklama yapmak değil; BRICS'in dünyanın ekonomik ve güvenlik düzenini etkileyen bir kriz karşısında etkili ve bağımsız bir aktör olup olamayacağı veya sadece bir diyalog forumu düzeyinde kalıp kalmayacağı sorusudur.
Pezeşkiyan'ın Yeni Delhi zirvesindeki açıklamaları aslında BRICS'e stratejik bir talep sunuyor. Eğer grup gerçekten dünyanın büyük bir bölümünü temsil ediyorsa, uluslararası ekonomi ve siyaset kurallarının belirlenmesinde payını talep etmelidir. BRICS artık kapasitesini kanıtlama aşamasını geçti ve test aşamasına girdi. Yeni Delhi, tek taraflılığa karşı protestonun kurumsal reform, finansal bağımsızlık ve pratik işbirliğine dönüştüğü nokta olabilir; bu da İran'ın doların hakimiyetini azaltmanın ve çok taraflılığı güçlendirmenin yolu olarak gördüğü yoldur.