Analiz | ABD ile İsrail rejimi arasındaki silah ilişkilerinde çok katmanlı kriz

Pars Today – Çeşitli raporlar, farklı nedenlerden dolayı ABD tarafından İsrail rejimine yapılması planlanan silah teslimatlarında çok sayıda gecikme yaşandığını gösteriyor.

Pars Today’in haberine göre, The Jerusalem Post gazetesinin yayımladığı bir haberde, İsrail rejimi ile ABD arasındaki AH-64E Apache helikopterlerinin satın alınmasına ilişkin anlaşmanın iptal edilmediği, ancak İsrail Maliye Bakanlığı’nın 15 milyar şekellik ödemeyi geciktirmesi nedeniyle ciddi bir erteleme riskiyle karşı karşıya olduğu belirtildi. Bu durumun devam etmesi halinde İsrail, üretim hattındaki sırasını kaybedebilir. Bu da helikopterlerin teslimatını birkaç yıl geciktirebilir ve satın alma maliyetini artırabilir.

Mühimmat alanında ise Senato Dış İlişkiler Komitesi’nin en kıdemli Demokrat üyesi Senatör Jeanne Shaheen ile Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi’nin en kıdemli Demokrat üyesi Temsilci Gregory Meeks, ayrı ayrı, İsrail rejimine 2,8 milyar dolar değerindeki silah satışının geçici olarak durdurulmasını sağlamıştır. Söz konusu satış kapsamında 40 bin adet bir tonluk bomba bulunuyor. Ayrıca Boeing, İsrail rejimine en fazla 5 bin yeni akıllı bomba teslim edilmesini öngören 289 milyon dolar değerinde bir sözleşme imzaladı. Ancak bu silahların teslimatının önümüzdeki 36 ay içinde başlaması beklenmiyor.

Savaş uçakları alanında da Beyaz Saray, İsrail rejimine 50 adet F-15 savaş uçağı satışını erteledi. İsrail, 25 adet F-15EX satın almak için ilk talebini 2020 yılında sunmuştu. Ancak siyasi gelişmeler nedeniyle bu satış durduruldu. Şimdi ise söz konusu savaş uçaklarının teslimatının 2031 yılında başlaması ve 2035 yılına kadar devam etmesi bekleniyor.

ABD Donanması ve Hava Kuvvetleri de İsrail rejimi dahil müttefiklerini, kritik mühimmatların teslimatında yaşanabilecek gecikmelerin beş yıla kadar sürebileceği konusunda uyardı. Bunun nedeni, İran’a karşı yürütülen savaş nedeniyle ABD’nin mühimmat stoklarının ciddi ölçüde azalmasıdır.

2026 yılında ABD’nin İsrail rejimine askeri ekipman teslimatında yaşanan gecikmeler, yalnızca basit bir lojistik veya idari sorun olarak değerlendirilemez. Bu gecikmeler, İsrail rejimindeki iç dinamikler, Washington’daki siyasi gelişmeler, bölgesel savaşların yarattığı baskılar ve iki taraf arasındaki stratejik ilişkilerin yeniden tanımlanması gibi karmaşık bir dizi faktörün yansımasıdır. Bu durumu silah anlaşmalarındaki olağan gecikmelerden ayıran temel unsur, teslimat sürecini tek başına yavaşlatabilecek birden fazla kritik faktörün aynı anda ortaya çıkmasıdır.

İsrail rejiminin iç dinamikleri açısından bütçe krizi temel engel haline gelmiştir. İsrail rejiminin ordusu, yaklaşık üç yıldır beş cephede aralıksız devam eden savaşın ardından yaklaşık 40 milyar şekellik bütçe açığıyla karşı karşıyadır. Bu açığın temel nedenleri, devam eden operasyonel harcamalar ve yedek askerlerin hizmet günlerine ilişkin ödemelerdir. Ayrıca İsrail rejiminin Maliye Bakanlığı, Apache helikopterlerinin satın alınması için taahhüt edilen 15 milyar şekellik ödemeyi yapmayı reddetmiş ve bu durum sözleşmede öngörülen sürelerin art arda kaçırılmasına yol açmıştır.

Savunma Bakanlığı ile Maliye Bakanlığı arasındaki anlaşmazlık yalnızca belirli miktarlardaki ödemelerle sınırlı değil; aynı zamanda gelecek yıllara ilişkin bütçe yapısı konusunda da yaşanıyor. Bu idari çıkmaz, silahların finansmanında yapısal bir krize dönüşmüş durumda. Mevcut Apache helikopter filosunun yıpranması ve yedek parça tedarikindeki sorunlar da krizin aciliyetini artırmış bulunuyor. İsrail rejiminin ordusunun uzun vadede en az 50 yeni saldırı helikopterine ihtiyaç duyduğu belirtiliyor.

Bir diğer faktör ise ABD’de İsrail rejimine silah gönderilmesine verilen destek konusunda derin bir görüş ayrılığının ortaya çıkmasıdır. ABD kamuoyu, özellikle Demokratlar arasında, Gazze savaşındaki yüksek sivil can kayıpları nedeniyle önemli ölçüde değişmiştir. Temmuz ayında Temsilciler Meclisi’nde İsrail rejimine yönelik askeri yardımların kesilmesine ilişkin yapılan oylamada 104 milletvekili destek verirken 314 milletvekili karşı oy kullandı. Bu sonuç, çoğunluğun hâlâ yardımları desteklediğini, ancak bu desteğin artık otomatik ve koşulsuz olmadığını gösterdi.

İki kıdemli Demokrat yasa koyucunun, İsrail’e yönelik 2,8 milyar dolarlık Amerikan bombası satış paketine geçici olarak durdurma uygulaması, iki taraf arasındaki ilişkilerin tarihinde eşi görülmemiş bir adım olarak değerlendiriliyor; daha önce Biden döneminde de bunun daha sınırlı bir örneği yaşanmıştı. Bu yasa koyucuların temel endişesi, Netanyahu hükümetinin Amerikan silahlarının hukuka uygun şekilde kullanılacağına ilişkin yeterli güvence vermemiş olması ve Gazze ile Lübnan’daki geniş çaplı bombardımanların devam etmesinin bu silah sevkiyatlarının meşruiyetini sorgulanır hale getirmesidir.

Üçüncü faktör ise ABD’nin kendi askeri stoklarının tükenmesidir. İran’a karşı 40 gün süren savaş sırasında ABD ordusunun kritik füze stokları ciddi ölçüde azaldı. Bloomberg’in haberine göre ABD, müttefiklerini bazı füze sistemleri ve önleyicilerin teslimatının beş yıla kadar gecikebileceği konusunda uyardı.

Bu kapsamda ABD, İsrail rejimini İran’ın füze saldırılarına karşı savunmak amacıyla yalnızca tek bir saldırıda THAAD füzelerinin yarısını, balistik füze önleyicilerinin üçte birini ve bir yıllık Standard Missile-3 üretimine denk gelen miktarı kullandı. Bu durum Washington’ın askeri ihracat önceliklerini yeniden gözden geçirmesine neden oldu. Hatta Avrupa ülkelerine taahhüt edilen bazı sevkiyatlar da iptal edildi veya ertelendi.

Tüm bu faktörler, ortaya çıkan gecikmelerin geçici bir durumdan ziyade ABD ile İsrail rejimi arasındaki askeri ilişkinin modelinde yaşanan bir değişimin işareti olduğunu gösteriyor. Kısa vadede bu gecikmeler, İsrail rejimi ordusunun operasyonel kapasitesini etkiliyor. Yıpranmış Apache filosu ile mühimmat ve güdümlü bomba eksikliği, özellikle İran’a karşı bağımsız bir operasyon düzenleme kararı alınması halinde İsrail rejimi güçlerinin hazırlık düzeyini etkileyebilir. İsrailli komutanlar, karar alma sürecindeki gecikmelerin ABD’ye verilen silah siparişlerinin kaybedilmesine yol açmasından ve İsrail rejiminin daha yüksek maliyetler ödemek ve daha uzun süre beklemek zorunda kalmasından endişe ediyor.

Uzun vadede ise bu süreç, İsrail rejimini silah tedarik kaynaklarını çeşitlendirmeye ve yerli savunma sanayisini güçlendirmeye yöneltebilir. İsrailli bazı analistler, bu sürecin devam etmesinin ABD’nin bu rejimin başlıca ve koşulsuz silah tedarikçisi olarak rolünü zaman içinde zayıflatabileceğini ve İsrail rejimini güvenlik doktrinini yeniden gözden geçirmek zorunda bırakabileceğini düşünüyor.