Yeni yılda Nevruz bayramını karşılarken

Her yıl ilkbahar mevsimi ve doğanın yeniden doğuşu ile birlikte İran milleti güzel merasimleri ile Nevruz bayramını karşılıyor.

Eski yıl son nefeslerini çeker gibi oluyor ve yavaş yavaş yerini yeni yıla bırakıyor. İran milletinin eski ve tarihi bayramı Nevruz geliyor ve beraberinde neşe, yeşillik, tazelik ve mutluluk getiriyor. Şimdi her şey ilkbahar kokuyor. Her yıl Esfend ayının son günlerinde İran genelinde ayrı bir cümbüş, ayrı bir hareketlilik göze çarpıyor. Evet, İran milleti kentlerde köylerde, yeni yıla ve Nevruz bayramına hazırlanıyor. Hatta İran’dan binlerce kilometre uzakta ve gurbette yaşayan İranlılar da kendilerini Nevruz bayramını karşılamaya hazırlıyor.

Nevruz bayramı her yıl İran milletine evlerini her türlü kirden ve kötülükten arındırmak ve gönüllerini kin, nefret ve küskünlüklerden temizlemek için bir fırsat sunuyor.

İran milletinin Nevruz bayramı arifesinde en güzel geleneklerinden biri, evlerine temizlik yapmaktır. Bu gelenek genellikle bayrama bir iki hafta kala gerçekleşir. Buna göre evler, umumi mekanlar, her yere temizlik yapılır ve böylece giden yıldan bir tek toz bile kalmamasına özen gösterilir. Böylece kentlerin ve köylerin görüntüsü bambaşka olur. Şimdi artık her taraf tertemizdir ve gerektiği yerlere badana da yapılır.

Gerçekte evlere temizlik yapmak ve yaşam alanlarını eski yılın izlerinden silmek, karanlığı, eskiliği ve ölümü evden uzaklaştırmak ve ortamı yeni yılı, Nevruz bayramını, aydınlığı ve iyilikleri karşılamak içindir.

İran milleti her yıl yeni yıla girmeden önce yaşamlarında değişiklikler yapar ve evi bayramda gelecek misafirleri ağırlamak üzere hazır hale getirir. Kuşkusuz eve temizlik yapmak yılın diğer günlerinde de önemsenen bir konudur, nitekim İslam dini de bu konuya sık sık vurgu yapmış ve İslam Peygamberi –s– temiz olmayı iman işaret olarak tanımlamıştır. Fakat ilkbahar mevsimini karşılarken evlerin ve kentlerin temizliği daha çok hissedilir hale gelir.

Bir çok Ali iktisadi şartlarına göre yeni yıla girerken eve yeni eşyalar satın alır. Bu yüzden yılın son günlerinde alış veriş merkezleri da çok hareketli olur. Beyaz eşya mağazaları, giyim kuşam mağazaları ve kuru yemiş satan mağazalar yılın diğer mevsimlerine nazaran daha kalabalıktır. Bir çok kentte sokaklar işportacıların akınına uğrar ve çeşitli ürünleri pazarlamaları ile müşterileri alış verişe davet eder. Herkes madde gücüne göre yeni elbiseler, ayakkabılar ve bayram ziyaretin misafirlere sunmak üzere kuru yemiş ve tatlı çeşitlerini almaya çalışır.

İran’da Nevruz bayramında yeni giysileri giymek doğadan esinlenen eski bir adettir. Zira İran halkı ağaçların yeşermesi ve yerin görüntüsünün tazelenmesi ile birlikte yeni elbise giymeyi uğurlu ve mutluluk vesilesi olarak algılar. İnsanlar nasıl ki evlerine temizlik yapar ve yeni elbiselerini giyerse, kalplerini de sevgi ve muhabbete açar. Bu yüzden Nevruz bayramında gönül birlikteliği geniş çapta kendini gösterir.

Nevruz bayramı karşılıklı ziyaretlerin gerçekleştiği dönemdir ve İranlı ailelerde çeşitli tatlılar ve kuru yemişlerin tüketilmesi ile beraberdir. Bu yüzden Nevruz bayramı alış verişinde tatlı ve kuru yemiş alış verişi İranlı ailelerin olmazsa olmazıdır. Kuru yemiş Nevruz bayramında İran halkının tükettiği en önemli ürünlerden biridir. fıstık, çekirdek, badem, fındık, leblebi, İranlıların kuru yemişini oluşturan ürünlerdir. Bu arada kuru üzüm, dut, ceviz ve benzeri tatlı kuru yemişler de özellikle yılın son Salı gecesini Çarşamba gününe bağlayan saatlerde tüketilir.

İranlıların ilkbaharı karşılarken unutmadıkları bir başka gelenekleri, sebze ekmektir. Her yıl Nevruz bayramına bir kaç gün kaldığı sıralarda buğday, mercimek gibi tohumlar bir kapta ıslatılır ve özel bir yöntemle yeşertilir. İran halkı bu sebzeyi yaşamın bereketi olarak algılar ve Nevruz bayramında evlerinde kurdukları ve Heftsin adını verdikleri özel sofraya koyar ve Nevruz bayramının bittiği Ferverdin ayının 13. gününde Sizdehbeder adını verdikleri bir etkinlik çerçevesinde çıktıkları doğaya bırakır veya akan bir suya atar.

İran’da Nevruz bayramının olmazsa olmazı, biraz önce sözünü ettiğimiz Heftsin sofrasıdır. İranlı aileler yeni yıla bir iki gün kala Heftsin sofrasını kurmak için gerekli malzemelerin alış verişini gerçekleştirir ve böylece evde samimi bir sofranın etrafında tüm aile fertlerinin bir araya gelmesi için özel bir sofra hazırlanır. Yedi S harfi ile başlayan Heftsin sofrasında somak, sarımsak, elma, iğde, semenu, sirke ve sebze ve ayrıca Kur'an'ı Kerim, ayna, sikke, boyanmış yumurta ve su yer alır.

İranlıların Heftsin sofrasında yer alan semenu, yeşertilen buğdaydan yapılan bir nevi tatlıdır ve besin değeri çok yüksek sayılır. İran’ın bazı yörelerinde semenu yapımı yılın son günlerinde ve bir kaç ailenin ortak çalışması ile gerçekleşir. Bu arada İran’ın çeşitli yörelerinde Nevruz bayramına özel çeşitli tatlıların da has adabı ile yapıldığı belirtilmelidir. Nitekim İran’ın bazı yörelerinde kadınlar yine birlikte yeni yıl için tatlı hazırlar. İranlı kadınların yaptıkları tatlılar yüksek kalitededir ve özel bir zevkle yapılır. Gerçi günümüzde büyük kentlerde artık insanlar tatlı ihtiyacını özel mağazalardan karşılamayı tercih etmektedir.

İran’da çoğu kentlerde ve köylerde de yöresel ekmekler yapılır. Bu yörelerde ev hanımları çeşitli tatlılarla Nevruz bayramını karşılamaya gider. İranlı aileler yeni yıla girildiği günde de yöresel yemekler yapar ve aile fertleri bir araya gelerek samimi bir ortamda yeni yılı karşılar.

Nevruz bayramına bir hafta kala bir çok yörede de aileler çocuklarının nişanlısı olan kızların evine elbise, altın, kumaş, tatlı, kuru yemiş ve semenu gibi şeyleri bayramlık olarak gelin ailesine gönderir. Yine yeni evli olan çiftlerin aileleri de benzer hediyeleri göndermeleri adettir.

İranlıların arasında yeni yıl dolaysıyla kutlama niyetinde posta kartı göndermek de eskiden çok yaygın bir gelenekti. Eskiden bayram günlerinde ailesinden uzak olan insanlar yeni yıl ve Nevruz bayramını kutlamak amacıyla ailesine bayrama özel kutlama kartı gönderir ve böylece ailesinin sevincine ortak olurdu. Ancak bu gelenek son yıllarda teknolojilerin ilerlemesi ve email ve sms ve mms gibi teknolojilerin gündeme gelmesi ile birlikte değişmeye başladı. Bu arada bu yeni teknolojiler sundukları geniş imkanları ile birlikte İran milleti arasında yeni yıl kutlamaları için yaygın hale geldi.

Her yılın sonunda geçmişlerin mezarını ziyaret etmek de İran genelinde yaygın olan bir başka kökle adettir. Bu anlamlı gelenek çerçevesinde insanlar mezarlara gider ve geçmişlerinin ruhuna fatiha okur.

Bundan başka İranlı ailelerin arasında yaygın olan bir başka adet, bir yakınını kaybettikleri için matem tutan ailelere yeni ve açık renkte elbiseler götürülür ve yılın son günlerinde matem işareti olarak giydikleri siyah renkte elbiseleri ile değiştirilir.

Yine İranlı ailelerin arasında birbirine küskün olan aileleri veya insanları barıştırmak da yıl sonunda güzel adetlerden biridir.

İran’da yılın sonuna gelindiği sıralarda yoksullara yardımcı olmak da güzel adetlerden sayılır. Bu yüzden her yıl İran’da muhtaç insanlara yardım kampanyaları düzenlenir ve böylece insanlar mağdurlara maddi manevi yardımlarda bulunarak onların gönlünü bayram arifesinde neşelendirmeye çalışır.

Hepinize mutlu bir yıl dileğiyle sohbetimizi burada noktalıyoruz. İyi bayramlar.