İran'ın Trahom Hastalığı İle Mücadeledeki Başarısı

Profesör Muhammedkulî Şems Festivali'nin 11'inci dönemine paralel olarak İran İslam Cumhuriyeti'nin trahom hastalığının kontrol altına alınması ve kökünün kazınmasında başarısı töreni 21 Şubatta düzenlendi. Bu törende Dünya Sağlık Örgütü temsilcisi Christoph Hamelmann İran'a bir başarı sertifikası verdi.

Dünyada 100 yıl önce İran'da ise 50 yıl önce trahom hastalığı en önemli görme hastalıklarından olup körlüğün en önemli nedeni idi. Ancak 10 yılı aşkın bir süredir İran'da bu enfeksiyöz hastalığa dair tek bir rapor gelmemiştir.

Trahom hastalığının kontrol edilmesi ve kökünün kazınması İran'ın son on yıldaki tıbbi alanlardaki başarılarından sayılır. Bu başarının belgeleri ise son yıllarda Dünya Sağlık Örgütü'ne sunuldu. Bu Örgüt ise 7 Eylül 2018'de İran'ın trahom hastalığının kökünü kazdığını bildirip İran Sağlık Bakanlığına gönderdiği mektupta İran'ın son yıllardaki bu hastalıkla mücadeledeki çabalarını takdir ettiğini yazdı. Resmi olarak ise 21 Şubat 2019'da Dünya Sağlık Örgütü tarafından Tahran'ın Farabi Hastanesinde yapılan törende bu başarı sertifikası İran'a verildi. Böylece İran bu sertifikayı alan sekiz ülkeden biri haline geldi.

Dünyada tescillenmiş en eski hastalıklardan olan trahom hastalığı bakteriyal bir enfeksiyon neticesinde ortaya çıkıp insanın gözlerinin kara ve karmaşık görmesine yol açan bir hastalıktır. Bu hastalık insanı dünyanın güzelliklerini görmekten mahrum bırakır.

Bu enfeksiyon ise  Chlamydia trachomatis adlı bir bakteriden dolayı meydana gelip göz kapağının iç yüzeyinin katılaşmasına ve nihayet göz ağrısına, dış yüzeyin çatlamasına veya göz korneasının hasar görmesine ve en son da kör olmaya neden olan bir hastalıktır.

Trahom hastalığının enfeksiyonu daha çok gelişmekte olan ülkeler ve sağlık ve yaşam düzeyinin düşük olduğu bölgelerde sık görülmektedir. Sıcak ve kuru bölgelerde de toz ve parçacıklardan dolayı bu hastalığın medyana gelme riski daha fazladır.

Trahom hastalığı dünyada enfeksiyöz körlüğün ve göz sorunlarının en yaygın hastalığıdır. Dünya genelinde yıllık 2 milyon civarında insan bu hastalığa yakalanmalarından dolayı tamamen kör olur ve 8 milyona yakın insan ise az görme hastalığına yakalanır.

Trahom doğrudan yapılan temas aracılığı ile bulaşabilir. Bu hastalığı meydana getiren bakteri ise havlu, battaniye veya yastık gibi özel eşyalar aracılığı ile de başka bir kişinin vücuduna aktarılabilir. Buna ilaveten insanın yüzünde yumurtlayan bir tür sinek de bu hastalığın bulaşmasına yol açabilir.

Trahom hastalığı dünyadaki önlenebilen enfeksiyöz hastalıkların en yaygınıdır. Kişisel hijyenin dikkate alınması halinde bu hastalığın insana bulaşması pek mümkün değildir.

İnsan kirli ve tozlu bir ortamda olduğu zaman göz salgılamaya başlar. Böyle bir durumda ılık demlenmiş çayı durultarak gözünüzü yıkayıp bu çöp veya tozları temizleyebilirsiniz. Bu durumun ardından gözünüzdeki salgılanma dinmek bilmiyorsa hemen doktora başvurmanız  lazım.

Trahom hastalığının tedavisi ilk olarak oral antibiyotikler vasıtası ile gerçekleşir. Bu tedavi türü hastalığın kökünün kazınması için yeterli olabilir. Ancak hastalığın ilerlediği takdirde gözün ağrıdığı veya göz kapağında bozukluklar ortaya çıktığı zaman cerrahiye de gidilebilir. Göz korneasının bozulmasından dolayı göz bulanıklığı durumlarında ise kornea nakli ameliyatı gerçekleştirilmesi bu sorunu giderebilir. Tabii bu ameliyatın sonucu da her zaman istendiği gibi olmayabilir.

İran'da trahom hastalığı bir dönem en önemli görme yetisi kaybedilmesine yol açan nedenlerdendi. Özellikle de İran'ın Güney bölgelerinde bu hastalık çok yaygın bir hale gelmişti. O kadar ki köylülerin üçte ikisinin kör olma sebebi idi. Son yıllarda ise bu hastalık ile mücadelede çok değerli girişimlerde bulunuldu. Bunlar arasında çevre hijyeninin sağlanması, insanların sağlıklı içme suyu ve hijyenik kanalizasyon ortamının sağlanmasına değinebiliriz. Ayrıca kişisel sağlık ve özellikle de çocukların sağlığının geliştirilmesi için de ciddi girişimlerde bulunulmuştur. Bu girişimler ise etkili olmuş ve artık hastalığı taşıyanlar bile antibiyotik ve cerrahi ameliyatlar ile tamamen sağlıklarına kavuşmuşlardır.

Genel olarak İran'da sağlık düzeyinin artması ile görme engelli ve az görme engellilerinin enfeksiyöz hastalıklardan dolayı bu bozukluklara yakalanmasında da bir düşüş yaşanmıştır. Bu doğrultuda ise İran İslam Cumhuriyeti Sağlık Bakanı Tahran Tıbbi Bilimler Üniversitesi ve Farabi Hastanesi araştırmacılarının yardımı ile Dünya Sağlık Örgütü'nden trahom hastalığının kökünün kazınması başarı sertifikası almayı başardı.

Bu büyük başarı kolay kolay elde edilen bir şey değildi. Hükümetin sağlık bakanlığı kanalizasyonlar müdürlüğü ve diğer kurumlar ile işbirliği neticesinde elde edilen bir başarı idi. Ancak bu hususta İran'ın en ünlü doktorlarından olan Profesör Muhammedkuli Şems'in rolüne ayrı bir parantez açmak lazım. Trahom hastalığının teşhisinde ve tedavisinde değerli girişimlerde bulunan bu İranlı göz hekimini tanımak için bizleri dinlemeye devam edin.

Profesör Muhammedkuli Şems 1904 yılında dünyaya geldi. Şems 1923 yılında Lyon  Askeri Üniversitesinde tıp bölümünde okudu. 1932'de ise İran'a döndükten sonra Tahran'daki Dar-ül Fünun'da tıp dersleri vermeye başladı.

Dr. Şems İran'a döndükten sonra İran'ın Güney bölgelerine gidip trahom hastalığının yaygın olduğu bölgelerde bu hastalığın kökünü kazımak için Dünya Göz Hekimleri Derneği ile koordineli bir şekilde hareket etmeye başladı.

Profesör Şems trahom hastalığını tedavi etmek için elektro-koagülasyon adında bir yöntem kullanırdı. Bu tedavi yöntemi 1950'de yayımlanan uzun bir makalede açıklanmıştır. Profesör Şems ve arkadaşları 1947'de ise İran Göz Hekimleri Birliğini kurdular. Buna ilaveten Profesör Şems İran'ın ilk göz hastanesi olan Farabi Hastanesinin de kurucusudur.

Prof. Şems'in diğer başarılarından biri de kornea nakli ameliyatları yapmasıdır. Bu ameliyatların ilki Prof. Şems tarafından Tahran'daki Farabi Göz Hastanesinde yapıldı. Profesör Şems vefat etmesinin hemen öncesindeki dönemde Fransa Göz Hekimleri Birliğinin en yaşlı üyesi olarak dünya göz hekimleri birliğinin başkanı olarak da seçilmişti.

İran Göz Hekimliği toplumu onun hizmetleri ve başarılarına minnettardır. Özellikle de Prof. Şems'in trahom hastalığı alanındaki etkin rolünün unutulmayacak bir gerçek olduğu söylenebilir.

1996-1997 yıllarında Dünya Sağlık Örgütü " Trahom'u Yok Etme" başlıklı bir program başlattı. Bu program doğrultusunda sağlık alanında faaliyet gösteren kurumlar Trahom'un 2020 yılına kadar kökünün kazınması doğrultusunda çaba gösterdi.

Milat Öncesi 1600 yıllarına dek bile yazılı belgeler ile tespit edilen bu hastalık çiçek hastalığı ve çocuk felcinden sonra insanın müdahalesi ile kökü kazınacak üçüncü enfeksiyon hastalığı olacaktır.

İran ise artık Trahom hastalığının köklerini ülke çapında kazımasından dolayı 21 Şubat 2019'da resmi olarak Dünya Sağlık Örgütü'nden başarı sertifikası almıştır. Böylece İran da Trahom hastalığının kökünü kazımış sekiz ülke grubu arasına girmiştir. Bu da İran için değerli bir başarının elde edilmesi demektir.

İran'ın ödüllendirildiği bu törende Dünya Sağlık Örgütü temsilcisi Christoph Hamelmann bu başarı sertifikasını İran İslam Cumhuriyeti Sağlık Bakanına teslim etti. Buna ilaveten Dünya Sağlık Örgütü Doğu Akdeniz bölgesi bürosu müdürü Ahmed El-Manzeri de video mesaj aracılığı ile Trahom hastalığının İran'da kökünün kazınması başarısını kutladı.

Ahmed El-Manzeri sözlerinde "İran İslam Cumhuriyetinin sağlık önlemlerinin alınması ve gelişmesi, tıbbi müdahaleler ve sağlık seviyesinin arttırılması, siyasi ahde vefalılığı, farklı sektörlerin işbirliği, sosyal katılım, yeterli yatırım ve sağlık sisteminin güçlendirilmesi sayesinde bu sağlık sorununun kökünün  kazınmasında büyük bir başarı elde etmiştir. Bu da herkesin sağlıklı yaşamasının kamu katılımı ile sağlanmasının güzel bir örneğidir." dedi.