Nevruz yemekleri – 2

İran’da yeni yıla ve yılın ilk gününe özel yemekler oldukça çeşitlidir. Bayram gecesinin en temel yemeği ise balıkla sebzeli pilavdır ve İran sofrasında özel bir yeri vardır.

İran’ın geleneksel yemekleri güzel tadından başka birçok faydası da söz konusudur. Sebzeli pilav yapımında ilkbaharın taze sebzeleri kullanılır ve balığı da insanların zevkine göre çeşitli şekillerde yapılır.

Sebzeli omlet de İran halkının bayram gecesi için yaptıkları sevilen yemeklerden biridir. Sebzeli omlet yöreden yöreye ve kentten kente farklı sebzelerle yapılır; ancak bu omlete güzel tat katan şey, içine eklenen ceviz ve zereşktir ve besin değerini de yükseltir.

İran mutfağında pilava katkı olarak sebze, et ve özel bir fasulye çeşidi ile yapılan kavurma sebze yemeği, İran halkının asil yemeklerinden biridir ve özellikle yeni yıla girerken en çok dağlık yörelerde yaşayan halk bu yemeği yapar. Bazı yörelerde insanlar bu yemeği yeni yıla girerken yedikleri takdirde yeni yılı yeşillik ve bolluk ve neşe ile geçireceklerine inanır.

Hemedan halkının yeni yıla özel yemeği bir nevi sulu köfte ve Abguşt adı ile bilinen etli sulu yemektir. Hemedan halkı köftenin içine hurma, ceviz, yumurta, erik, kızartılmış soğan ve çeşitli baharatı kadar ve çeşitli turşularla servis eder.

İran’ın kuzeyinde, Hazar denizi kıyısında yer alan Mazandaran eyaletinde halk yeni yıl akşamı için sebzeli pilav ve balık ve yine Tehçin adı ile bilinen bir çeşit pilav yapar.

Yine Hazar denizi kıyısında bulunan Gilan eyaletinde de halk, çeşitli sebzelerin, sarımsak ve yumurta karışımı olan Torşitere adında yerel bir yemeği yapar ve balıkla pilavın yanında tüketir. Yeni yıla özel yöre halkının bir başka güzel yemeği ise bir çeşit fasulye ve yumurta ve sebzelerden yapılan Bakla katık adında bir yemektir.

İran’ın Azerbaycan ve Kirmanşah eyaletleri gibi bazı yörelerinde İranlıların bayram gecesi için hazırladıkları en eski ve en asil yemeklerinden biri ise şehriyeli pilavdır. Bu yörelerin insanlar bu yemeği yeni yıla girerken yaptıkları takdirde işlerinde başarılı olacaklarına inanır. Tahran halkı da aynı inançla bayram günü şehriyeli pilav yapar.

İran’ın merkezinde yer alan Arak kentinde ise Fetir adında bir nevi ekmek yapılır. Azerbaycan halkı şehriyeli pilavın yanında içini et, sebze, pirinç ve baklagillerle doldurdukları çeşitli dolmaları yapar ve bu yemekleri tükettikleri takdirde yeni yılda arzuları gerçekleşeceğine inanır. Bu dolmalara patlıcan, biber, mantar, domates, lahana, kabak dolmasını ve ayrıca yaprak sarmayı örnek vermek mümkün.

İran’ın Horasan yöresinde halk bayram gecesi sebzeli pilavla balık yer ve bayram günü da şehriyeli pilavla beraber etli ve mercimekli bir yemek çeşidi olan bir yiyeceği tüketir. Horansanlı aileler de yılın ilk gününde bir çeşit şehriyeli sebzeli ve baklagillerden yapılan çorbayı tüketmenin yeni yılda işlerin yolunda gideceğine inanır.

İran’ın birçok yöresinde olduğu gibi Zencan halkının bayram gecesi sofrasının olmazsa olmazı balıktır. Zencan halkı balığın yanında şehriyeli veya safranlı pilav yapar. Şehriyeli pilavın yanında tavuk, et, kuru üzüm ve hurma da yer alabilir.

İran’da halkın yeni yıla girerken balık tüketmeye özen göstermelerinin sebebi, deniz suyu hayat verdiği inancından kaynaklanır ve bu yüzden iyi bir yıla başlamak için deniz ürünleri tercih edilir.

Sütlü pilav yine Azerbaycan yöresinde ve özellikle Erdebil eyaletinin çeşitli kentlerinde ve Tebriz’de halk tarafından hazırlanan bir çeşit yemektir. Sütlü pilav adından da anlaşıldığı üzere sütle yapılır. Bu pilav beyaz ve aynı zamanda safranla yapılabilir ve balık, et, kuru üzüm ve hurma ile yenir.

İran’ın batısında Çarmahal ve Bahtiyari eyaletinde halk Nevruz bayramına bir gün kala bir çeşit köfte yapar. Bu köftenin yapımında dana eti, pirinç, erik ve hoş kokulu sebzeler kullanılır. Yine bu eyalette pilav ve Kavurma Sebze yemeği de yeni yıl akşamı için yapılır.

Horasan yöresinde halk balık ve sebzeli pilav ve şehriyeli pilavı bayramın ilk günlerinde yapar, ama yine de pilavın yanında etli mercimekle sulu bir yemek olan bir çeşit yemek yöre halkının bayram gecesinde tükettikleri en asil yemek olduğu söylenebilir. Yöre halkı bu güzel yemekte safran, Hindistan cevizi, kara biber ve zencefil gibi çeşnileri kullanır.

Şiraz yöresinde ise bayram gecesinde Lahanalı pilav yapılır. Bu sevilen yemekte pilav, hoş kokulu sebzeler ve lahana ve ufacık köftelerle tatlandırılır.

İran halkı Nevruz bayramının son tatil günü olan ilkbaharın ilk ayının 13. gününde eski bir adet olarak doğaya sığınır ve yeni yılı doğayı kucaklayarak başlamak ister. Doğa günü olarak anılan bu günde doğaya açılan insanlar kuru yemiş, tatlı ve sebzeli şehriyeli çorba tüketir. Gerçi bazı yörelerinde ayran çorbası, sebzeli baklagillerin karışımı olan Şole Kalemkar çorbası, şehriye çorbası ve diğer birçok yerel çorba da bu günde İran halkının sofrasında yer alan diğer yemek çeşitleridir.

Doğa günü yemekleri ya önceden evde hazırlanarak yapılır, ya da malzemeleri hazırlandıktan sonra doğada yapmak üzere götürülür ve orada yapılır.

İran’ın batısında bazı yörelerde halk doğa günü öğle yemeği için köfte, sebzeli pilav, balık, baklalı pilav ve kebap çeşitlerini yapar. Yine bazı yörelerde halk çıktıkları doğadan bazı bitkileri toplayarak bir çeşit yemek yapmaları gerektiğine inanır. nitekim Horasan yöresinde halk doğadan topladığı sebzelerle bir çeşit çorba yapar.

Doğa günü en çok sevilen yemeklerden biri, bulgur ve şehriye çorbalarıdır. Doğa günü sofrasında semenu veya helva da mutlaka bulunur. Güney Horasan yöresi ve Yezd’de halk bu güne özel bir nevi ekmek yapar. İran’ın Kuzey yörelerinde bu özel gün için çeşitli helvalar yapılır. Bu günde marul yapraklarını tatlı sirke ile tüketmek adettir.