Mehdiye İlahi Gomşei’nin yaşamı ve eserleri

İran ve İslam dünyası geçen gün büyük bir araştırmacı, şair ve Mevlevi araştırmacısını kaybetti.

Bayan Mehdiye İlahi Gomşei, 79 yaşında geçen gün hayata gözlerini yumdu. Bu büyük kayıp dolaysıyla edebiyat çevrelerine taziyelerimizi sunarken, kendisinin yaşamı ve eserleri hakkında hazırladığımız kısa bir programı sizlerle paylaşmaya karar  verdik.

Evet, İranlı araştırmacı, şair ve Mevlevi araştırmacısı bayan Mehdiye İlahi Gomşei vefat etti. İlim ve edebiyat ehli olan bir ailede doğan Mehdiye İlahi Gomşei, ömrünü Fars dili ve edebiyeti üzerine araştırma yapmaya adadı ve güzel ve hoş dili ile Fars dili ve edebiyatının büyük şahsiyetlerinin has ve öz düşüncelerini edebiyat camiasıyla paylaştı.

Mehdiye İlahi Gomşei hş. 1316 ve miladi 1937 yılında dindar ve ebebiyat ehli olan bir ailede dünyaya geldi. Babası Muhiddin İlahi Gomşei büyük bir fakih, Kur'an'ı Kerim müfessiri ve çağımızın önde gelen ilim ve edebiyat ve irfan alanında seçkin şahsiyetlerinden biriydi.

Mehdiye ilk eğitimine henüz beş yaşındayken babasının yanında başladı ve ta çocukluk çağından itiberan Mevlana’nın ünlü eseri Mesnevi ile alıştı ve böylece şiir ve edebiyata büyük ilgi duymaya başladı ve ardından Celal Humai, Dr. Şafak ve Allame Muhammed Tagi Caferi gibi büyük çağdaş üstadların nezdinde ilim ve edebiyat öğrendi.

Kuranî bir ortamda yetişen ve babasının Kur'an'ı Kerim tefsir derslerinden yeteri kadar yararlanan ve ebedibiyatın temel taşı Kur'an'ı Kerim olduğuna inanan Mehdiye şöyle diyordu: Kur'an'ı Kerim ile tanışmadıkça edebiyatı anlayamayız. Kur'an'ı Kerim’da o kadar güzellik, tazelik ve cemal kullanılmıştır ki onları okumadan ve idrak etmeden, edebiyattan ve şiirden söz edemezsiniz. Mevlana ve Hafız da Kur'an'ı Kerim ile yakın ilişkileri vardı ve bilindiği üzere Hafız, Kur'an'ı Kerim’i ezberlediği için Hafız lakabını kazandı.

Mehdiye İlahi Gomşei Mevlana’nın Mesnevi adlı eserinin 6 bin beyt şiirini ezbere biliyordu ve böylece ömrünü Mesnevi üzerinde araştırma yapmak ve bu değerli eseri yorumlamak ve Mevlana’nın maarifini tanıtmaya çalışmak ve ayrıca bu öğretileri Kur'an'ı Kerim ile karşılaştırmakla geçirdi.

Mehdiye İlahi Gomşei, tüm çalışmalarını ve öğrendiği maarifi Kur'an'ı Kerim ile alışmaya borçlu olduğuna inanırdı. Mehdiye bir yerde şöyle diyor: Ben de ne yaptıysam, hepsi Kur'an'ı Kerim bereketiyle yaptım. Ben işimli ilgili olduğu kadar Kur'an'ı Kerim’i iyi bilirim. Biz Kur'an'ı Kerim’in edebiyatımızda tecellisini doğrudan, temsille, masalla veya kısa işaretlerle görüyoruz. Kur'an'ı Kerim ve ilahi ayetlerle tanışmak gözlerimizi açar, ruhumuzu yumuşatır ve sanat zevkimizi coşturur. Kur'an'ı Kerim ve inceliklerinden yoksun olan şiir ve sözler aslında cansız ve anlamsız sözcüklerdir. İlahi ayetlerin her biri binlerce ilham ve sanat zevkinin kaynağıdır ve hiç bir şair bu ilahi feyz ve kelam hazinesinden nasibini almadan güzel bir söz edemez, zira sadece manevi kavramların ilham kaynağı Kur'an'ı Kerim değil, aynı zamanda her sözün ve kelamın güzelliği ve fesahat ve belagati ve zarafeti ve inceliği de ilahi kitaptan kaynaklanır. Nitekim tüm büyük şairlerin risaleti bu semavi maideden, yani Kur'an'ı Kerim’den ve bu abu hayattan yararlanarak ve sanat zevki ile birleştirerek kelamını aşıklara sunmaktır.

Mehdiye İlahi Gomşei Hafız’ın şiir divanı ve Mevlana’nın şiirlerine büyük ilgi duyar ve özellikle Mevlana’nın Mesnevi’sini Kur'an'ı Kerim’in tecellisi bilirdi. Mehdiye şöyle diyordu: Hafız, Mevlana düşüncesinin özüdür ve eğer Mevlana’yı tanıyacak olursak, o zaman Hafız’ı da tanıyabiliriz. Hafız’ın şiiri İranlı toplumun konuşan dilidir ve Hafız’ın şiir divanı Fars şiirinin en güzel örneğidir. Hafız’ın şiirleri semavidir.

Mehdiye İlahi Gomşei, irfanı yaşam çizgisi olarak seçen çağdaş şairlerden ve düşünürlerden biriydi. Mehdiye’ye göre irfan, aşk ve kendini tanımak ve sağlıklı fıtrata dönüş ve bencillikten kurtulmak ve başkalarını isteme noktasına ulaşmaktı ve bunun sonucu da varlık alemine karşı aşk beslemekti. Mehdiye’ye göre insan irfan yardımıyla varlık aynasını cilalandırmalı ve haset, düşmanlık, kin ve karanlıktan arındırmalıdır. Yine Mehdiye’ye göre Hafız ve Mevlana ve Firdevsi’nin kelamı ile tanışman insanların uyanışına ve durgunluktan kurtuluşuna vesile olur.

Mehdiye İlahi Gomşei hayatı, insanları, iyi insani faziletleri ve edebiyatı seven bir aşıktı ve ömrünü ister sıradan insanlar olsun ister akademisyenler çevreleri, toplumun tüm kesimlerine adamıştı ve böylece Fars dili ve edebiyatını daha sonraki kuşaklara ulaştırmak istiyordu.

İran’ın Ez’zehra üniversitesi öğretim üyesi ve çağdaş şair Fatıma Rakei, Mehdiye İlahi Gomşei’yi çağdaş toplumda ihlas abidesi niteliyor ve şöyle diyor:

Mehdiye’nin en önemli ahlaki özelliklerinden biri, sadece Allah’ın has kullarında göze çarpan ihlasıydı. Mehdiye her daim ilahi meşiyete ve kadere teslimdi. Mehdiye en derin ihlasa sahipti ve benim için derin ihlas simgesiydi. Mehdiye irfani ve ahlaki yüce özellikleri taşıyan ve gönlü aydın olan bir kadındı. Mehdiye güçlü beyan gücüne, güçlü hafızaya ve zekaya sahip olan biriydi. Mehdiye ayrıca İlahi Gomşei hanedanına mensup olduğu için bu hanedanın insani ve irfani özelliklerinden de çok etkilenmişti.

Güçlü beyanı ve konuşma yeteneği, klasik edebiyata ve hatta çağdaş Fars dili ve edebiyatına musallat oluşu ile birleşmesi Mehdiye İlahi Gomşei’yi çağdaşları arasında en üstün konuma yerleştiren etkendi. Mehdiye bu ilahi muhibeti beyan gücü ve bilgileri ile birleştirerek muhataplarını etkilemeyi başarmıştı. Nitekim Mehdiye’nin değerli eserleri de ahlaki ve irfani ince noktalarla doludur. Mehdiye bu alanda ezberlediği şiirlerden en iyi şekilde yararlanmayı da başarmıştı. Mehdiye öğrendiklerini günümüz şartlarına uygun hale getirerek yormuluyordu, nitekim beşeri toplumun güncel meselelerine yaklaşımı da çok değerli ve eğiticiydi.

Mehdiye İlahi Gomşei’den çok değerli eserler geride kaldı ki bu eserlere Kur'an'ı Kerim tercümesi, genel felsefe üzerine bir risale, Hekim Farabi risalesinin şerhi, seyir ve süluk üzerine risale, aşk mertebeleri üzerine risale, idrak mertebeleri üzerine risale, şiir divanı, İlahi Nağme ve diğer bir çok eseri işaret etmek mümkün.

Aşk Baharı adlı eser ise Mehdiye İlahi Gomşei’nin şiirlerinden bir derlemedir. Bu eser ilk kez 2008 yılında yayımlandı. Aşk vadisi Kerbela da bu seçkin şairin 2009 yılında kitap piyasalarında yerini alan bir başka eseridir. Babamla anılarım ve Aşk mabedi, Mehdiye İlahi Gomşei’nin okumaya değer diğer eserleridir. Aşk mabedi Mehdiye’nin şiirlerinden oluşan ve 2003 yılında yayımlanan değerli eserlerinden biridir. Eserin önsözünü ise Hüseyin İlahi Gomşei yazmıştır.

Hüseyin İlahi Gomşei, bu seçkin kadın düşünürün kardeşi, Mehdiye’nin şiir divanına yazdığı önsözde şöyle diyor:

Bu şiir divanında yer alan şiirler bendenizin zevk sahibi ve gönül ehli kız kardeşimin İslamî maarife olan aşkı ve Nizamı, Mevlana, Hafız ve diğer büyük şairlerin şiir divanlarında aşkla seyrinin hasılıdır ve yine kendisinin babamızın edebiyat, tefsir, felsefe ve irfan derslerinden uzun yıllar boyunca aldığı feyzin kendi zati zevki ile birleşmesinin ürünüdür. Zengin Fars edebiyatı ile Mehdiye’nin değerli öğrendiklerinin birleşmesinin ürünü, şiirlerine yansıyan ahlaki ve irfani kavramlardır.

Evet, edebiyet camiasının semalarında 9 Temmuz Cumartesi günü bir yıldız kaydı. Kendisini rahmetle anıyor, nur içinde yatmasını niyaz ediyoruz.