İran'ın Afgan mültecilerine karşı konuk severliği 2

Afgan mültecilerinin İran'a yönelik göç dalgalarının başlamasından beri, İran islam cumhuriyeti bir takım dini ve islami inançları ayrıca dil, kültür ve mezhep açısından iki ülke arasında bulunan ortak özellikler nedeniyle Afgan mültecilerine karşı kendi kapılarını açıp geçen yıllar boyunca İran'da bulunan Afganlar için en çok yardımlaşmada bulunmuştur.

Bu yardımların yapılması sonucunda İran ile Afganistan içinde yaşayan çile çekmiş Afgan halkının yaşam tarzında bir çok değişikliğin yaşanması gerçekleşmiştir.

İran ülkesi miladi 2000 yılında karşılıksız yardım etme ve bu savaşzede ülkeyi onarma sürecinde özellikle inşaat ve mühendislik zemininde doğrudan katkılarda bulunmuştur. Afganistan'ı onarma konusunda her ülkenin payının belirlenmesi için  21 ve 22 Ocak 2002 tarihlerinde düzenlenen Tokyo konferansının ilk oturumunda, İran 560 milyon dolar karşılıksız maddi yardımlarını 5 yıl boyunca ihratcat biçiminde Afganistan'a  ödeyeceği taahüdünde bulundu.

2001'de  Bon, 2002'de  Tokyo, 2004'de Berlin, 2006'de Londra ve 2008'de ise Paris konferansları Afganistan sorunları ile ilgili çeşitli oturumlar düzenlemiş ve adı geçen bu konferanslarda küresel toplum Afganistan'a yardım etmek ve bu ülkeden çıkan mültecilerin dönüş zeminini sağlayan çeşitli sözleşmelerin altını imzalamıştır.

Bazı ülkeler, BM'nin özel ajansları ve yabancı sivil toplum kuruluşları Afgan mültecilerine karşı desteği kolaylaştırmak için bazı yardımlarını İran islam cumhuriyeti vasıtasıyla Afganlılara iletmişlerdir. Bu doğrultuda Japonya, Almanya ve Norveç gibi ülkeler en çok mali destek veren ülkeler arasında yer alıyorlar. Miladi 2016 yılında yayınlanan raporlara göre AB'nin İran'a gönderdiği insan sever yardımlarının hacmi 11 milyon Avro tutarında olmuş, ancak bu mali destekler 3 milyonu aşkın Afganlı mültecinin ekonomi, geçim ve sağlık gibi sosyal hizmetlerle ilgili ihtiyaçlarının giderilmesinde yeterli olmamıştır.

İran'ın yasaları uyarınca Afgan mültecileri İran okullarında eğitim fırsatlarından yararlanma şansına sahipler. 1392-1393 eğitim yılında 310 binden fazla Afganlı çocuk İran islam cumhuriyetinin eğitim imkanlarından yararlanarak tahsillerini sürdürmüşlerdir. Bu konu Afgan mültecileri arasında yüzde 7 oranında büyümeye neden olarak  İran İslam Cumhuriyeti'nin Afganlıları eğitme konusunda ilgisini göstermektedir. 1393-1394 eğitim yılında ise 350 binden fazla Afganlı öğrenci çeşitli eğitim aşamalarında İran İslam Cumhuriyetinin okullarında eğitimlerine devam etmişlerdir. 1395-1396 eğitim yılında ise islam inkılabı Rehberi'nin talimatlarının icrası da dikkate alınırsa, İran'da Afgan öğrencilerinin sayısının 400 bine ulaşacağı beklenmekte.

Nitekim İran'da BM mülteciler yüksek komiserliği temsilcisi  Renard Doyl da İran'ın Afgan mültecilerine yönelik en iyi yardımlarından biri eğitim konusunda olduğu gerçeğine açıkça vurgu yapmıştır.

İran'da yaşayan Afgan halkının eğitim ihtiyaçlarının giderilmesi alanında en önemli hadise İslam inkılabı rehberinin tarihi talimatı idi. Rehber Hamenei'nin bu talimatında şu ifadeler yer alıyor:

''Afgan çocukları başta olmak üzere, yasadışı  yollarla veya izinsiz olarak İran'a gelen mülteciler bile eğitimden mahrum kalmamalrı ve bunların tümünün isimlerinin İran okullarında kayd edilmesi gerekir.''

İslam inkılabı rehberinin bu fermanının yayınlanması ardından  Afgan mültecilerinin İran okullarında eğitim görmeleri yüzde 10luk bir artış gösterdi. İran Hükümeti tüm yabancı uyruklulara özellikle Afgan mültecileri için ülkede eğitim imkanlarından faydalanmalarına izin vermiştir öyle ki eğitim tüzüğünde yabancı uyruklu öğrencilerden 7 grubuna yüzde 80lik indirim hakkı tanınmış, masrafları ödeyemeyen kesimler ise taksit yolu ile eğitim masraflarını ödeye biliyorlar.İran'da eğitim ve öğretim konusunda bir başka önemli husus ise İranlı öğrencilerle Afganlı öğrencilerin birbirlerinden ayırt edilmemesidir.Eğitim ve öğretimin çeşitli yönetmeliklerinde her türlü ayrım ve farklılığın öğrenciler arasında yapılmaması gerektiği kaydedilmiştir.

Okuryazarlık seferberliği kurumu ise yabancı uyruklu öğrenciler için çeşitli hizmetlerde bulunmuştur. İran İslam cumhuriyeti  hicri şemsi 1363 yılından 1390 yılına dek yabancıları eğitme hususunda  özellikle Afgan mültecilerin eğitimi için yaklaşık 1.8 milyar dolar masraf yapmıştır. Ancak bu konu öyle bir ortamda gerçekleşmektedir ki yabancıları eğitmek için uluslararası kurum ve kuruluşların yardımları İran hükümetinin kullandığı kaynakların yüzde 5'inden bile düşük bir oranda bulunuyor.

İran okuryazarlık seferberliği  kurumu başkanı Ali Bakırzade'nin yabancıların eğitimi konusundaki bir açıklamasına göre İslam inkılabının zafere erdiği ilk yıllarda Afgan mültecileri arasında okuryazarlık oranı yüzde 6 oranında bulunuyordu ancak bu rakam 2011 yılında yüzde 62'ye varmıştır.Son 30 yıl boyunca 700 binden fazla Afgan mültecisi İran'da eğitim görmüştür.

Bu arada Yüksek eğitim merkezleri ve üniversitelerin insan gücü yetiştirme alanındaki ifa ettiği önemli rolünü de unutmamak gerekir. Bu meselenin önemi İran islam cumhuriyeti üniversitelerinin İran bilim bakanlığı ile beraber yabancı ülkelerden öğrenci alma işleminde çok aktif bir görev sürdürmesine vesile olmuş ve İran'ın uyguladığı politikalarda Afganlı öğrencilerin alımı her zaman öncelik arz etmiştir. Bu arada İslami Azad üniversitesi, Peyam-i Nur, Harezmi ve Camiatül Mustafa gibi dört İranlı üniversite eğitim ve araştırma alanlarında Afganistan'da etkin bir çalışma içinde faaliyetlerini sürdürüyorlar.

Toplam olarak bu öğrencilerin sayısı 1378 yılından 1394 yılına kadar 42bini aşıp halihazırda  da eğitimin hayatının lisans, yüksek lisans ve doktora düzeyinde tahsile meşgul bulunuyorlar.

Bu parlak bilanço İran islam cumhuriyetinin Afgan mültecilerine yönelik kapsamlı bir destek sağladığının göstergesi olmuştur. Son 40 yıla yakın bir süre içinde İran'a dayatılan zorunlu savaş döneminde veya uygulanan haksız yaptırımlar sırasında,İran hükümeti  Afgan mültecileri için kendi yardım ve desteklerinden esirgememiş ve onlara karşı daha da iyi yardımda bulunmak için farklı yollara başvurmuştur. Ancak şunu unutmamak gerekir ki Afgan mültecilerin sorunlarının kökünü kendi ülkelerinde bulmak gereklilik arz ediyor.