Azerbaycan cumhuriyetinde İran karşıtı örgütler - 2

Geçen bölümde Azerbaycan cumhuriyetinde İran karşıtı akımları ve uluslararası siyonizmin Bakü hakimiyeti üzerindeki nüfuzunu kısaca gözden geçirdik.

Bugünkü sohbetimizde ise Azerbaycan cumhuriyetinde Bakü yönetimi tarafından ideolojik ve mali açıdan desteklenen İran karşıtı pan Azerist teşekkülleri gözden geçireceğiz.

Sözde dünya Azerileri kongresi DAK, Azerbaycan Cumhuriyeti diyaspora işleri devlet komitesinden sonra Bakü yönetiminin Azerbaycancılık düşüncesi ile ilgili planlarını gütme yönündeki en önemli organizasyonu sayılır. İran karşıtı olan bu kongrenin merkezi Bakü’de bulunuyor. bu örgütün temeli ise 1997 yılında Amerika’da atıldı ve Haydar Aliyev ile Ebulfazl İlçibeyk arasındaki rekabetlerin yüzünden İran karşıtı olan üniter  Azerbaycan birliği adlı İran karşıtı örgütün yerini almak üzere İlçibeyk tarafından kuruldu. Bu hareket aslında Azerbaycan cumhuriyetinin içinde olduğu gibi İran’ın Azeri nüfusu yoğunlukta olan bölgelerine yönelik siyasetlerde de Haydar Aliyev’i rekipsiz ve baş lider yapmak üzere gerçekleşti. DAK’ın ilk oturumu ise 1997 yılında Los Angeles’te yapıldı.

Kısaca GAMUH olarak anılan sözde Güney Azerbaycan milli uyanış hareketi, Bakü’de bürosu olan ve İran aleyhinde faaliyet yürüten bir başka örgüttür. Bu örgütün kurucusu Mahmut Ali Çehregani, kendisini örgütün internet sitesinde tanıttığı yazıda örgütün faaliyetlerinin Azerbaycan Cumhuriyeti radyo televizyon kurumlarında propagandası yapılması gerektiğine vurgu yapıyor. Çehregani bu yazıda Amerika’nın sesi radyosu, Azadi radyosu, Ferda radyosu ve İngiltere’nin BBC radyosunun Azerice yayın yapan bölümlerinin bu hareketi desteklediğini belirtmenin yanı sıra kendisinin Ebulfazl İlçibeyk ile telefon görüşmeleri ve İlçibeyk’in 1996 ila 2000 yılları arasında kendisine yaptığı nasihat ve tavsiyelerinin ses kayıtları mevcut olduğunu belirtiyor. Çehregani şöyle diyor: 1995 ve 1996 yıllarında İslamî şura meclisi seçim kampanyaları sırasında 1996 yılında Tebriz Cuma hatibi bana ve arkadaşlarıma milli – mezhebi ve hatta kafir ve mülhed damgası vurduğu için örgütün adını Güney Azerbaycan milli İslamî örgütü koyduk.

Çehregani bu ad altında bir kaç ay faaliyet yürüttükten sonra İran istihbarat bakanlığı örgütün faaliyetlerini çözdüğünü ve böylece bu örgüt yok olduğunu ve daha sonra kendisi ve arkadaşları 1996 ila 2000 yılları arasında Güney Azerbaycan milli hareketi adı altında faaliyet yürüttüklerini ve gizli bildirilerini bu örgütün imzasıyla yayımladıklarını kaydediyor.

Mahmut Ali Çehregani Bakü yönetiminin bu bölücü örgütü medya üzerinden yönettiğine de işaret ederek şöyle diyor: Daha sonraları Bakü medyası ve basını çalışanları sürekli Güney Azerbaycan milli harekete ne demek? diye soruyordu. Hangi milli hareket? Acaba Azerbaycan cumhuriyetinin kuzeyinde olduğu gibi özgürlük hareketi mi, kurtuluş hareketi mi? güya bize bu mukaddes adın açıklayıcı bir kavramın eksikliğini yaşadığını anlatmak istiyorlardı. Biz de uyanış sözcüğünü Güney Azerbaycan milli hareketine ekleyerek kurtuluşumuzun mukaddes hareketini Güney Azerbaycan milli uyanış hareketine değiştirdik.

Sözde Güney Azerbaycan milli özgürlük cephesi GAMAC adlı örgüt 12 Haziran 2010’dan itibaren resmen faaliyete başladı. Gerçi bu örgüt düzensiz ve yeraltı faaliyetlere benzer bir faaliyet yürütüyor ve örgütün kurucuları ve yöneticilerinin kimliği ve hedefleri hakkında resmi internet sitelerinde herhangi bir açıklama yer almıyor, ancak örgütün facebook sayfasında yayımlanan tüzüğünden anlaşıldığı üzere bu örgüt İran karşıtı etnikçi aktivistlerin ve bölücü örgütlerin temsilcilerinin 12 Aralık 2009’da Hollanda’nın Amsterdam kentinde temeli atılmıştır. Örgütün kuruluş amacı ise İran karşıtı Azeri etnikçi örgütleri ve güçleri birleştirmektir. Bölücü mahiyeti olan bu örgüt de Azerbaycancılık maskesi altında bu akımda yer alan diğer örgütler gibi İran’ın Azeri nüfusu yoğunlukta olan bölgelerde sözde Güney Azerbaycan devleti gibi çakma ve laik ve bağımsız bir devlet kurmayı amaçlıyor.

Aslında bu örgütün varlığı uzun süre dikkat çekmedi, ta ki 30 Mart 2013 tarihinde örgüt Bakü’nün Park holetinde çağdaş Güney Azerbaycan’ın yarını başlığı altında bir oturum düzenledi.

Oturumda GAMAC örgütünün elebaşı ve Azerbaycan cumhuriyetine taşına DAK örgütünün eski Başkanı Golam Rıza Sabri Tebrizi, sözde Güney Azerbaycan meselesinin uluslararası arenada gündeme gelmesi için ilkin Azerbaycan Cumhuriyeti içindeki bazı eksikliklerin halledilmesi gerektiğini ve uzmanların Güney Azerbaycan meselelerini sürekli ve düzenli olarak uluslararası kurum ve kuruluşlara bildirmeleri gerektiğini söyledi. Oturumda Sabri Tebrizi gibi İran karşıtı bölücü unsurlardan başka İran karşıtı yayın yapan Gün AZTV adlı televizyon kanalının Başkanı Ahmet Obalı ve bazı milletvekilleri ve milli akademilerin üyeleri ve siyaset ve medya çevreleri mensupları ve siyasi parti üyeleri katıldı.

Azerbaycan demokrat fırkası ise eski sovyetler birliğinin komünist rejiminin izlediği politikaları doğrultusunda 1945 yılında ve Azerbaycan sosyalist Cumhuriyeti komünist partisi Başkanı Mir Cafer Bakırov’un İran’da faaliyet yürüten komünist ve etnikçi aktivist Mir Cafer Pişeveri’ye önerisi üzerine kuruldu. Aralık 1946 tarihinde ve İran ordusu Tebriz’de demokrat fırkasının kurduğu teşkilatı toplamak üzere başlattığı operasyonla beraber Moskova Mir Cafer Bakırov’un talebi üzerine sovyetler birliği ile İran arasındaki sınırları 12 ila 19 Aralık 1946 tarihleri arasında açık bıraktı ve böylece Pişeveri ve yandaşları İran’dan Azerbaycan cumhuriyetine kaçmayı başardı. Demokrat fırkası elebaşıları kaçtıktan sonra Mir Cafer Pişeveri ve domakrat fırkasının kaçak elebaşıları Azerbaycan cumhuriyetinde yapılandırıldı, öyle ki hali hazırda da bu fırkatın Bakü’de bürosu bulunuyor. bu aşamanın başında Pişeveri bizzat İran’dan kaçanları Azerbaycan cumhuriyetinin 34. Rayonunda konuşlandırmakla görevlendirildi.

Görünen o ki Pişeveri bu işle uğraşırken 11 Temmuz 1947 tarihinde Gence kentinden dönerken Yulah yakınlarında şaibeli bir trafik kazasında ortadan kaldırıldı ve cenazesi sessiz sedasız bir köyde toprağa verildi. Fakat daha sonra Haydar Aliyev’in 1960’lı yıllarda iktidarın başına geçmesinin ardından Mir Cafer Pişeveri’nin cenazesinden geriye kalan kemikleri Bakü mefahirler mezarlığına getirilerek burada yeniden toprağa verildi.  Bu arada sovyetler birliğinin komünist rejimi İran’ın Azerbaycan eyaletinde etnik kışkırtmaları sürdürmek için demokrat fırkasının Azerbaycan sosyalist cumhuriyetinin çeşitli bölgelerinde faaliyetini sürdürmesine müsaade etti.

Demokrat fırkasında Emir Ali Lahrudi, Sohrab Tahir, Aunullahi gibi kişiler İran’da Azeri etnikçiliği yaygınlaştırmak için eski sovyetler birliğinin son gününe kadar faaliyetlerini sürdürdü ve daha sonra da Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsızlığını kazanınca, Ebulfazl İlçibeyk ve Haydar Aliyev ve İlham Aliyev dönemlerinde de Bakü’deki demokrat fırkanın bürosunu açık tuttu. Bu zümre düzenledikleri yuvarlak masa oturumları, konferanslar ve yayımladıkları etnikçi bildirileri ile İran aleyhinde bölücü faaliyetlerini sürdürdü. Bu zümreden bazıları demokrat fırkanın yanı sıra komünist Tudeh partisine de üye idi. Örneğin Emir Ali Lahrudi 1968 yılında demokrat fırkanın merkezi komitesi üyesi oldu ve daha sonra 1979 yılında Tudeh partisi icra komitesi üyesi oldu ve Azerbaycan dergisi genel yayın yönetmeni olarak atandı ve bu görevi Bakü’da şimdiye kadar sürdürdü.

Eski sovyetler birliğinden sonraki dönemde de Azerbaycan dergisi Bakü’de etnikçilik yapmaya devam etti ve yine demokrat fırkasının şubeleri Azerbaycan cumhuriyetinin çeşitli bölgelerinde faaliyetini sürdürdü.

Azerbaycan dergisinin beşinci döneme ait 121. Sayısı Mart 2016’da yayımlandı ve demokrat fırkanın merkezi komitesinin internet sitesinde meraklılarına sunuldu.

Demokrat fırkası İran’ın Azeri dili konuşulan eyaletlerin bulunduğu bölgede ecnebi bir devletin planlarına hizmet doğrultusunda ilk bölücü hareketin uygulayıcısı olmuştur. Bu fırka Aralık 2015’te Azerbaycan demokrat fırkası 21 Azer hareketi adıyla anılan hareketin organizatörüdür, başlığı altında bir bildiri yayımlayarak 21 Azer bölücü hareketini Azerbaycan tarihinde parlak bir hareket tellakki etti. Bildiride bu hareketin Mir cafer Pişeveri ve demokrat fırkası öncülüğünde Azerbaycan’ı ilk kez özgürleştirdiği ileri sürüldü. Bu bildiri ayrıca söz konusu bölücü hareketin 70. Yıldönümü dolaysıyla 29 Ocak 2016 tarihinde de Azerbaycan Cumhuriyeti demokrat fırkasının resmi internet sitesinde tekrar yayımlandı. Yine bölücü hareketin 70. Yıldönümünde Azerbaycan cumhuriyeti bilimler akademileri şarkiyat enstitüsünün hediyeleri bu fırkanın aktivistlerine verildi.

Azerbaycan cumhuriyetinde İranlı siyasi göçmenler cemiyeti şubesi de İran karşıtı etnikçi örgütlerden biridir ve Bakü’de Azerbaycan Cumhuriyeti yönetimi tarafından desteklenmektedir. Söz konusu örgütün adında İran adı bulunmasına rağmen Azerbaycan Cumhuriyeti yöneticilerinin çıkarları doğrultusunda faaliyetini sürdürüyor. Bu cemiyet de demokrat fırkası gibi sovyetler birliği döneminde ve İran’dan Azerbaycan cumhuriyetine kaçan kaçak komünistler ve etnikçi unsurlar kullanılarak kuruldu. Bu cemiyet hakkında ve İranlı siyasi göçmenler konusunda örgüte üye olan bazı politikacılar ve yazarlar ve aktivistlerin hakkında dağınık bilgilerin dışında yazılı ve geniş kapsamlı bilgi bulunmuyor. Bu cemiyete üye olanlardan hakkında bazı bilgilerin bulunduğu kişilerden biri Balaş Azeroğlu ve diğeri etnikçi şair Medine Gülgün’dür.

Öte yandan Azerbaycan cumhuriyetinde İranlı göçmenlerin eski sovyetler birliğinde siyasi faaliyetlere çekilmeleri üzerine yapılan araştırmalar, komünist düzen bürokrasi çemberinde tutsak olduğu için İranlı göçmenlerin sovyetler birliğinde ve Azerbaycan sosyalist cumhuriyeti komünist partiye bağlı gençlik kolu gibi kurumlarına üyeliği bürokratik engellerle karşılaşıyordu ve bu yüzden İranlı göçmenlerin ayrıca siyasi faaliyette bulunmaları için çeşitli tedbirler uygulanıyordu. Buna göre İranlı siyasi göçmenler cemiyeti şubesinin kurulması da Azerbaycan cumhuriyetinde demokrat fırkanın yanında sovyetler birliği yöneticilerinin tedbiri olabilir. Nitekim bu zümrenin kalıntıları da hala Azerbaycan cumhuriyetinde faaliyetlerine devam ediyor. Gerçi bugün Azerbaycan cumhuriyetine hakim olan atmosfere bakıldığında bu cemiyet tamamen ırkçı mahiyeti söz konusudur ve bu özelliği cemiyet başkanının yayımladığı bildirilerde ve mesajlarda göze çarpıyor.

Azerbaycan cumhuriyetinde İranlı siyasi göçmenler cemiyeti hakkında yeterli bilgi bulunmamasına rağmen arada bir ve bazı etkinliklerde bu cemiyetin faaliyeti ve tutumu hakkında Bakü medyasında haberler çıkıyor. Örneğin Azerbaycan cumhurbaşkanlığı resmi internet sitesinde 11 Nisan 2016’da söz konusu cemiyet, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’i Ermeni güçlerle yaşanan çatışmada zafer kazandığı dolaysıyla kutladı. Cemiyet Başkanı Rahim Hüseyinzade tarafından imzalanan mesajda bu örgütün adı ile mahiyeti arasındaki çelişki açıkça göze çarpıyor. Mesajın bir bölümünde şu ifade yer alıyor: İranlı göçmenler cemiyetinin üyeleri gibi kim eline silah alabiliyorsa, vatan, Cumhurbaşkanı ve başkumandan uğruna cesurca hareket etmeye hazırdır.