Urumiye Gölü'nün yeniden hayat bulması

Geçtiğimiz hafta, İran, Japonya ve BM Kalkınma Ofisi arasında Urumiye Gölü'nün yeniden canlanması doğrultusunda ortak işbirliği belgesinin 4. bölümü imzalandı.

9 Nisan 2017'de İran, Japonya ve BM Kalkınma Ofisi arasında Urumiye Gölü'nün ihyası doğrultusunda ortak işbirliği belgesinin 4. bölümü İran Çevre Koruma Kurumu Başkanı Masuma İbtikar ve BM'nin İran'daki Mukim Temsilcisi Gri Luis tarafından imzalandı.

Urumiye Gölü, biyotik önemi yüzünden biyosfer rezerv alanı olarak dünya kayıtlarına geçmiş olmasına rağmen geçtiğimiz senelerde iklim değişikliği gibi muhtelif nedenlerden dolayı koruma tehlikesiyle karşı karşıya kaldı, ancak günümüzde, devlet kurumları, uluslararası örgütler ve halkın desteğiyle yeniden nefes almaya başlayarak, istenen duruma yaklaşıyor.

Antik İran'da "Çi Çist" olarak bilinen bir rivayete göre, etrafında İranlı peygamber Zertüşt'ün memleketi olduğu ifade edilen Urumiye Gölü, İran'ın kuzey batısında Batı Azerbaycan ile Doğu Azerbaycan vilayetleri arasında yer alıyor.

Bu gölün yüzölçümü yaklaşık 6 bin kilometre kare olup, yüzölçümü açısından dünyanın en büyük 25. gölü sayılıyor.

Urumiye Gölü, İran topraklarında yer alan en büyük göl ve dünyanın en büyük ikinci tuzlu gölü ve Batı Asya'nın da en büyük daimi göleti sayılıyor.

Urumiye Gölü'ne daimi ve mevsimsel olmak üzere toplam 60 nehir ve ırmak akıyor, Zerrine Rud ve Acı Çayı, Urumiye'ye akan en büyük iki nehir sayılıyor.

Urumiye Gölü'nün suyu çok tuzlu olup, okyanuslara kıyasla iki kat daha fazladır. Bu yüzden gölde bazı sert kabuklular hariç hiçbir balık ve yumuşakça yaşamıyor.

Artemia, Diatomlar, Fitoplanktonlar gibi sert kabuklu canlılar Urumiye Gölü'nde yaşıyor.

Artemia, tuzlu göl sularında, tuz göllerinde, yaşayan bir tür eklembacaklıdır. Tuz karidesleri olarak da bilinirler. Okyanuslarda yaşamaz. Sudaki mikroskobik boyutlardaki alglerle beslenir.

Artemia'nın vücudunun yarısından fazlası proteinden oluşuyor ve balık ve karides beslemesinde kullanılan çok uygun bir gıda kaynağı ve de Flamingo gibi göçmen kuşların beslendiği önemli kaynaklardan biri sayılıyor.

Urumiye Gölü ayrıca, Azerbaycan bölgesinde en önemli doğal ortamlardan biri olarak, yüzme, kürek ve su kayağı gibi sporlar için uygun bir yer sayılıyor.

Göz alıcı sahilleri ve tuzlu suyuyla muhtelif mevsimlerde çok sayıda turisti ağırlayarak Urumiye Gölü, çeşitli minerallere sahip olduğu için ender doğal kaynaklardan biri de sayılıyor.

Urumiye Gölü'nde 102 ada bulunuyor ve tamamı da UNESCO tarafından biosfer rezerv alanı olarak kayıtlara geçmiştir.

Eşek Adası'nda, güzel küçük kuşlar bulunuyor. Geçtiğimiz senelerde, bu adaya koç, birkaç sığır ve İran sarı ceylanı getirildi.

İran Çevre Koruma Kurumu da, Urumiye Gölü'nün birçok noktasını ulusal park olarak ilan etmiştir.  460 bin hektarı aşkın genişliğiyle Urumiye Gölü Ulusal Parkı, İran'daki 9 biyosfer rezerv alanlarından biri olarak zengin biyotik türlerine sahiptir.

Bu parkın vahşi hayatı 27 memeli, 27 kuş, 41 sürüngen, 7 amfobi ve 27 balık türünden oluşuyor

Urumiye Gölü'nün ekosistemi de, gölün çevresindeki tuzak örtüsü ve diğeri de Kebudan, Eşek, Espir, Arzu ve İslami gibi adaların bitkisel örtüsü olmak üzere ikiye ayrılıyor. Gölün etrafında tespit edilen bitki türlerinin sayısı yaklaşık 177 ve adalardaki bitki türlerinin sayısı da 174'e ulaşıyor.

Urumiye Gölü'nün çevre alanındaki en büyük bitki ailelerini 33 türle Papatyagiller ve 21 türle Buğdaygiller  teşkil ederken, en büyük cins, Sütleğen ve Çemen Otu ailelerine aittir.

Böylece Urumiye Gölü Ulusal Parkı'nın en bariz değerlerinden biri, çok zengin biyotik çeşitliği olduğu ifade edilebilir. 

Sözkosusu ulusal park, su ve kara ortamına sahip olduğu için biyotik çeşitliği kabiliyeti yüksektir. 

Kuru çevresinde muhtelif bitki, canlı ve İran sarı ceylanı gibi hayvanlar bulunurken, su ortamında kimyasal ve fiziksel özelliklerine göre Armetia, yosun ve göz kamaştırıcı renkleriyle ender kuşlar sürüleriyle İran'daki ve hatta dünyadaki parklar arasında ayrıcalıklı bir konuma sahiptir.

Ancak bunca önemli göl ve doğal ortamı son yıllarda, ikilim değişikliği, yağışların azalması ve sıcaklığın yükselmesi ve havzasındaki su kaynaklarının doğru ve idareli şekilde tüketilmemesi gibi nedenlerden dolayı büyük sorunlarla karşı karşıya kalmıştır.

Su uzmanlarına göre, Urumiye Gölü'nün su seviyesinin düşmesine sebebiyet veren en büyük neden uzun süreli kuraklık nedeniyle çiftçilerin yer altı su kaynaklarını aşırı şekilde tüketmeleri ve toplumun su ihtiyacının artmasıdır.

Uzmanlar, Urumiye Gölü'nün su seviyesindeki büyük düşüş, 1998 yılında patlak veren ve şimdiye kadar kısmen devam eden büyük kuraklık yüzünden olduğuna inanıyor, bundan dolayı bölge sakinleri aynı yıllarda su ihtiyaçlarını karşılamak için yer altı su kaynaklarını aşırı şekilde tükettiler, öyle ki Urumiye Gölü'nün havzasında su tüketim miktarı yılda 250'den 2000 milyon metreküpe  yükseldi, böylece tehlike zilleri çalmaya başladı.

Bir grup uzman, Urumiye Gölü'nün kuruması halinde, bölgenin ılımlı iklimi, tuzlu fırtına esecek kuru bir iklim haline geleceğini ve bölge iklimi değişeceğini ifade ediyor, bazı uzmanlar ise, Urumiye Gölü'nün aşamalı kuruması, ulusal parkın yok olmasına neden olurken gölün yatağından kalkacak tozlu fırtına, 6 milyonu aşkın insanın yaşam ve sağlığını tehlikeye maruz bırakacağına inanıyor.

Bu gibi tehlikeler yüzünden, Urumiye Gölü'nün yeniden hayat bulması için acil girişimler başladı, ilk aşamada, Urumiye Gölü'nün kurtarılması için ulusal çalışma grubu kuruldu, ardından Çevre Koruma Kurumu, yerel devlet daireleri, çiftçiler, STK'lar ve BM gibi uluslararası örgütler ve Japonya yönetiminin yardımı ve işbirliğiyle gölün kurumasının önüne geçildi.

Bu işbirliğinin 4. bölümünün imzalanmasıyla birlikte stabilize edilen Urumiye Gölü'nün durumunun iyileşme süreci yeni bir aşamaya girmiş oldu.

BM'nin İran Temsilcisi Luis, İran, Japonya ve BM Kalkına Ofisi arasında ortak işbirliği belgesinin 4. bölümünün imzalandığı törende yaptığı açıklamada, "İran'da bulunduğu 4 senede, Urumiye Gölü'nde birçok değişikliğe tanıklık ettim. Gölü ziyaret ederek, durumun iyi olduğunu gördüm. Urumiye Gölü'nün ihyası için yapılan girişimler, küresel arenada başarılı bir örnek olarak gündeme getirilebilir ve diğer ülkelerce kullanılabilir" ifadesini kullandı.

BM Temsilcisi'ne göre, hükümet tarafından barajların kapaklarının açılması, göle akan nehirler ve kanalların temizlenmesi ve sürdürülebilir tarım gibi 3 etken Urumiye Gölü'nün iyi bir duruma gelmesine neden oldu.

İran İslam Cumhuriyeti Çevre Koruma Kurumu Başkanı da imza töreninde yaptığı konuşmada, Urumiye Gölü'nün yeniden canlama sürecinde sürdürülebilir tarım konusunu çok önemli olarak niteleyerek, bütün izlenimlerin bu özel planın kabul edilebilir bir şekilde ilerlemekte olduğunu ve uydu görüntülerinin de Urumiye Gölü'nün durumunun iyiye gittiğini gösterdiğini ifade etti.

Kat edilmesi gereken uzun bir yolun daha önlerinde olduğunu ifade eden Bayan İbtikar, Urumiye Gölü'nün durumunun stabilize edilmesi için etkin adımlar attıklarını sözlerine ekledi.

Bu modelin, katılım modeli olduğuna dikkat çeken İran Çevre Koruma Kurumu Başkanı, bu modelin çok başarılı ve etkin bir model olduğunu, bu alanda etkili olan faktörlerden birinin halkın katılımı ve çiftçilerin eğitimi olduğunu vurguladı.

Böylece Urumiye Gölü ve güzel tabiatı bugün yeniden hayat bulmaktadır ve bütün bunlar, halk, ulusal ve uluslararası kurum ve örgütlerin işbirliği sayesinde gerçekleşmiştir. 

İran'da Urumiye Gölü ve doğal ortamının kurtarılması için uygulanan bu model, dünyanın diğer noktalarında da kullanılabilir.