Abbas Kia Rostami ve Yaşama Övgü

İran sineması için Abbas Kia Rostami, emsalsiz bir isimdir. İran sinemasının uluslar arası alana giriş yolunu açan ve insanlık sinemasının İran sineması ile eş anlamlı olduğu dönemin temelini atan isim. "Dostun evi nerede" filminden alınan bir çocuğun dönemeçli köy yollarında koşma sahnesi, yıllar boyunca İran adını anımsattı.

Yaşama Övgü, Abbas Kia Rostami'nin doğum günü ve vefatı yıldönümü münasebeti ile Tahran'da bulunan İran sanatçılar odasında düzenlenen anma merasimin başlığıdır. Hş 1 Tir 1396, miladi 22 haziran tarihinde düzenlenen törende bazı sanatçılar ve Kia Rostami arkadaşları birer konuşma yaptı, ayrıca sanatçının sinema eserlerinden kısa bir film de gösterildi. Kia Rostami'nin 43 poster, kitap ve CD kapak tasarımı vb. grafik eserlerinden bir sergi de tören çerçevesinde gerçekleşti. 

Grafik ve tasarım dünyasının emektarlarından Emrullah Ferhadi, Kia Rostami eserlerinin eşsiz ve cesur olduğuna değinerek, Kia Rostami'nin her zaman sabırsızlıklarından söz ettiğini, bu sabırsızlıklarının onun şiir, resim ve fotoğrafa yönelmesine sebep olduğunu belirttiğini söyledi. Ferhadi, Kia Rostami posterlerinin özellikleri hakkında daha fazla açıklama yaparak şöyle konuştu: Kia Rostami'nin tasarladığı ve bizim 27'sini sergilediğimiz posterler, Morteza Momeyyezi, Ferşid Mesgali ve Gobad Şiva gibi ustalardan beklendiği modern ve yenilikçi eserler kadar kendi döneminin modern ve ilerici eserleridir. Her şeyden önemlisi, sanatçının minimalist olmaya yönelmesidir. Onun sanat anlayışındaki şeffaf bakışı, faaliyet gösterdiği tüm dallardaki inkar edilmez boyutudur. Aslında Kia Rostami'nin sinema eserlerindeki gerçek, sanatçının sade bir görüntü yaratmak için izlediği dönemeçli yoldur. Aslında sanat eserleri yaratmak için, sırdan bir olayı sorguluyor, şeffaf fakat değişik bir sonuca ulaşmak için titiz ve zeki bakışı ile karmaşık bir olayı sade bir olaya üstün kılıyor; sonuçta bizim çevremizdeki olaylara karşı duygusal ve estektik hislerimizi tamamen değiştiriyor. 

Emrullah Ferhadi sözlerini şöyle sürdürüyor: Kia Rostami bu bakış açısına ulaşmak için kendi ustalığını sade olayları genişletme vasıtası ile geliştirdi ve böylece sinema eserlerinin, kat ettiği belirli rotaya rağmen farklı bir havası var. Şayet bu eserler gösterime girmeseydi, sinemada tanınan bir çok posterin onun eseri olduğunu kimse anlamazdı, bu da Kia Rostami'nin mütevaziliği ve yeni eserler yaratama isteğinin göstergesidir. 

İranlı senarist, editör, fotoğrafçı, yapımcı, grafik tasarımcı ve sanat yönetmeni, şair ve ressam Abbas Kia Rostami hş 1 Tir 1319 (miladi 21 haziran 1940) tarihinde Tahran’da dünyaya geldi ve hş 14 Tir 1395 (5 temmuz 2016) tarihinde geçirdiği hastalık nedeni ile Paris’te vefat etti. Dünya sinemasında önemli izler bırakan Kia Rostami’nin eserleri bir çok festivalde eleştirmenlerin ve seyircilerin alkışlarını topladı.

Kia Rostami miladi 1970 yılında sinemada çalışmalarına başladı ve 40 sinema, kısa ve belgesel filme imza attı. Onun en önemli eserlerinden “ 1987- Hane-i Dust Kocast- Arkadaşımın Evi Nerede”, “ 1992- Zendegi ve Digar Hiç- Yaşam Sürüyor”, “ 1994- Zir-e Derehtan-e Zeytun- Zeytin Ağaçlarının Altında”, “1990- Close Up- Yakın Plan”, “1997- Ta’me Gilas- Kirazın Tadı”, “1999- Bad Ma Ra Hahad Bord- Rüzgar  Bizi Sürükleyecek” değinebiliriz. Çalışma döneminin sonlarında yurt dışında film yapmaya yönelen Kia Rostami’nin bu dönemki eserlerinden “2008- Kopi Beraber Asl- Aslı Gibir” filmi ise dünyada çok beğenildi.

Kia Rostami sinemaya ilaveten, şiir, fotoğraf, dizayn, müzik, grafik tasarımcılığı ve resim dalları gibi alanlarda da faaliyet yaptı. Onu İran sinemasının yeni kuşak sinemacılarından saymak gerekir. Filmlerindeki sadelik, baş rolde çocukları oynatması, belgesel tarzı, köy ortamını kullanmak, şiirimsi tarzı ve de arabada şahsiyetlerin diyalogları, Kia Rostami filmlerinin özelliklerindendir.

Bir çok büyük sinema ödülünü kazanan Kia Rostami 5 kez Cannes Film Festivali Altın Palmiye ödülüne aday oldu ve 1997 yılında Festivalin 50.yılında “Ta’me Gilas- Kirazın Tadı” filmi ile bu ödüle layık görüldü. Kia Rostami ayrıca çeşitli festivaller ve önemli film yarışmalarında jüri heyeti olarak görev yaptı, böylece 4 kez Cannes Film Festivali jüri heyetinde yer aldı. Kia Rostami aldığı 32 ödül ile İran’ın en tanınmış ve saygıdeğer sanatçılarındandır.

Kia Rostami ve Close Up- Yakın Plan filmi, 2015 yılı 20.uluslararası Pusan Film festivalinde, Asya kıtasının en iyi 10 film ve sanatçıları arasında yer aldı. Kia Rostami Asya kıtasında “Yasujiro Ozu” ve “Xiao-shin” ardından 3.sırada yer aldı; ardından “Akira Kurosawa” ve “Sathya Jaitra Ray” 4.ve 5.sırada bulundular.

Guardian gazetesi 2011 yılında verdiği raporda çağdaş sinemanın en büyük 40 yönetmenin listesini açıkladı. Listede Kia Rostami’nin adı 6.sırada ve sinema dünyasının tanınmış simalarından daha önde yer aldı.

Nisan 2016 tarihinde Tahran’da düzenlenen 35. Fecr Film Festivalinin bir bölümü Kia Rostami’yi anma bölümü oldu. Cannes Film Festivali eski başkanı Jil Jakob (Gilles Jacob) festivale gönderdiği mesajda Abbas Kia Rostami’yi saygı ile andı. Jakob mesajında şöyle yazdı: O, dünyanın en yaratıcı insanlardandı; Roselini görünüşünde, özel, benzersiz, onurlu ve mütevazi bir sinemacı. O her şeyi çok iyi anlamıştı, dünyayı anlamıştı ve aynı zamanda olağanüstü yetenekli bir fotoğrafçıydı. Her halükârda o, benim çok saygı duyduğum ve ona karşı anlatamayacağım duygularım olduğu biridir. O dünyanın en büyük sinema ustalarındandı ve bu yaşıma rağmen okula kayıt yaptırıp onun bana sinema öğretmesini isterdim.

İspanyol film yapımcısı ve Kia Rostami’nin arkadaşlarından Viktor Arays (Victor Erice) söz konusu törende şöyle konuştu:

İran Kia Rostami’nin aşık olduğu topraklardır. Kia Rostami’den konuşmak benim için çok zordur. Zira biz film yapımcıları birbirimizi eserlerimizden tanırız. Asla unutmam, onun Close Up- Yakın Plan filmini Madrid’de izlediğimde, salondan çıkarken çok duygulandığımı bilirim. Orada, dünya sinemasında yeni bir bakışın doğduğunu hissettim. Kia Rostami’nin sineması, Avrupa sinemasının yorulduğu ve ayaktan düştüğü bir yerde galeyana gelerek kaynadı. O bizim dünya görüşümüzü değiştirirken, dünyaya bakış açımızı tekrar gözden geçirmemizi sağladı.

Viktor Arays  şöyle devam etti: Biz sadece hava kirliliği ve görüntü kirliliği sorunu yaşayan bir dünyada yaşamıyoruz. Bu atmosferde nasıl bir görüntü oluşturulabilir? Sadece masumiyetin hikmetle düğümlendiği zaman.

Arays bir anısını da katılımcılarla paylaşarak şöyle dedi: Madrid müzesinde birlikte yürürken, Abbas’ın müze duvarları dışında olup bitenlere ilgi duyduğunu hissettim. Oracıkta, onun “tüm dünya benim çalıma atölyemdir” sözünün anlamını anladım. Abbas Kia Rostami’nin yokluğu ile dünya fakirleşiyor fakat biz onun eserlerine sahibiz, insanlık mirası sayılan eserlere, zira bu eserlerde muazzam insani tevazu ve ebedi bir rol ile karşılaşıyoruz.

Kia Rostami’yi anma törenine katılanlardan Fransız araştırmacı Angester Viktor onun hakkında şöyle konuştu: Abbas Kia Rostami’nin Mashgh-e Shab (Ev Ödevi) filmini 24 yıl önce Fransa’da küçük bir evde izledim. Ben o dönemde İran ve sinemasından bir şey bilmiyordum fakat bu film benim doktora tezim için bu konuyu seçmeme sebep oldu. Bu film beni İran’a doğru yöneltti; kalbim ve toprağımın bir bölümü olan İran.

Fransız araştırmacı şöyle devam etti: Kia Rostami İran’ı seviyordu ve bu aşkı başkalarına nasıl aktaracağını biliyordu. Onun filmleri bizi, özgür ve sorumlu olacağımızı öğretecek bir yolculuğa götürüyor ve bu ikisi kolay değil. Bu yüzdendir ki Kia Rostami sadece bir film yapımcısı değil, o yeni görüntü formlarının zeki kurucusudur. Bu yüzden Fransa milli eğitim bakanı, Fransız çocuklara onun filmlerini keşfetme fırsatı tanıdı. Biz bu işe çocuk yuvalarından başladık.

Angester Viktor sözlerini şöyle sürdürdü: Bakanın bize en iyi 100 filmi seçmemizi söylediğini ve bu filmlerin arasında “ Hane-i Dust Kocast- Arkadaşımın Evi Nerede” filmine yer verdik. O dönemde okuma yazma bilmeyen hatta dil bilmeyen yuva çocukları Abbas Kia Rostami’nin bu filmini anladılar ve nasıl yaşayacaklarını öğrendiler. O dönemde üniversiteye gitmeye hazırlanan liseli öğrenciler, Kia Rostami’nin filmleri ile büyüdüler.

Bakan için sinemadan eğitimin hedefi, sadece sosyal konuları yansıtan filmlerin gösterilmesi veya çocuklardan film yapılması değildi, onun hedefi özgür ve sorumluluk bilen insanlar yetiştirmekti. Abbas Kia Rostami’nin eserleri, bizzat düşünmemizi ve dünyayı başka şekilde görmemiz fırsatını veriyor.

İranlı senarist, editör, fotoğrafçı, yapımcı, grafik tasarımcısı ve sanat yönetmeni, şair ve ressam Abbas Kia Rostami’yi birinci vefat yıl döneminde saygı ile anıyoruz.