İslam inkılabı rehberi açısından Direniş ekonomi alanında İran fırsatları

İslam inkılabı rehberi Ayetullah seyit Ali Hamenei hicri şemsi 1396 yılı tebrik mesajında ekonomik sorunların giderilmesi ve direniş ekonomi hedeflerinin ilerletilmesi için çalışmanın ülkenin önceliklerinden olduğunu belirtti.

Ayetullah Hamenei ayrıca Hasan Ruhani’nin tenfiz kararında direniş ekonomisine dayalı ekonomik gelişme için çalışmanın zaruri olduğunu belirtti.

islam inkılabı rehberi Ayetullah seyit Ali Hamenei yeni yıl mesajının bir bölümünde de ülkede İslam inkılabı dönemi öncesine nazaran yaşanan gözle görülür gelişmeler, ayrıca İran’ın ulaştırma ve ticari koridorların alt yapısındaki ilerlemelerine işaretle ülkedeki yolların 6 kat arttığını, liman ve çok amaçlı ticari koridorlar alanında liman kapasitelerinin 20 kat arttığını belirterek, bunların İran’ın ekonomi alanında büyük kapasitelerinden olduğunu söyledi.Bu sohbette ve direniş ekonomisi konularının devamında İran’ın transit yollardaki kapasite ve kabiliyetlerine değinerek, İran ve bölge ülkeleri arasında bu konudaki işbirliğini inceleyeceğiz.  

İran İslam cumhuriyeti dış siyasetinde İran’ın bölge ülkeleri ile çok yönlü ilişkilerin gelişmesi, önceliğe sahiptir. Buna göre İran İslam cumhuriyeti bölgesel teamüllerin artması için her türlü inisiyatif ve öneriyi sıcak karşılıyor. Bu işbirliğinin belirtilerinden, ulaştırma alt yapılarının güçlenerek geliştirilmesi ve İran ticari yollarından taşımacılık ve transit ağların geliştirilmesidir. Bu bağlamda 7 bin km’den fazla olan kuzey-güney koridoru kuzey Avrupa ve Rusya’yı İran, Rusya ve Azerbaycan cumhuriyeti üzerinden Hint okyanusu ve güney doğu Asya’ya bağlıyor. 

Uluslararası kuzey-güney koridoru anlaşması, yaklaşık 20 seneliktir. 2000 yılında St. Petersburg’da İran, Hindistan ve Rusya arasında varılan anlaşma uyarınca, kuzey-güney koridoru oluşturuldu. Azerbaycan cumhuriyeti ve Rusya da hali hazırda bu koridoru tamamlamaya çalışıyorlar, zira koridorun tamamlanması ile Hazar Denizi’n batı bölgesi tamamen Azerbaycan cumhuriyeti yolundan İran’a bağlanıyor.  

Bu koridorun binlerce km uzunluğunda kıtaları birbirine bağlayan yolları Asya ve Avrupa’da onlarca uzak ülkeyi birbirine bağlıyor ve bu yüzden en ekonomik uluslararası yollardan biri sayılıyor.Bu koridor Asya ve Avrupa yollarını %40 oranında kısaltırken, yaklaşık %30 oranında da taşımacılık masraflarını azaltıyor.Uzmanların bildirdiğine göre İran üzerinden Bağımsız ülkelere mal taşıma masrafları Suveyş kanalına nazaran yaklaşık %40 oranında daha azdır. Mevcut durumda deniz, raylı ve kara yolları ile İran üzerinden bağımsız ülkelere mal taşımayı tercih eden ülkelerden biri Hindistan’dır. Bu ülke ayrıca yıllar önceden beri alt yapısı hazırlanan kara yollarından kendi ürünlerini orta Asya ve Kafkasya ülkelerine taşıyabilir. Ermenistan, Azerbaycan cumhuriyeti, Beyaz Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Moldavya, Rusya, Tacikistan, Türkmenistan, Ukrayna, Özbekistan ve Gürcistan’dan oluşan Bağımsız ülkeler, 20 milyon nüfusla dünya nüfusunun %4’ünü oluşturuyorlar.

Hintli araştırmacılardan Sumita Narayanan Kontini bu konuda şöyle diyor: iki ülke için transit alanında işbirliği, her iki ülke için en rahat yol olmanın yanısıra bir çok açıdan da yararlıdır. İran üzerinden Avrupa ve orta Asya’ya mal transiti, taşımacılık masraflarını %40 oranında azaltıyor.Bölge coğrafyasında orta Asya ve Kafkasya ülkelerinin transit ve ticari açılardan açık denizlere ulaşmaları büyük önem taşıyor, bu da İran yollarını kullanmakla mümkündür. İran’ın Kazakistan ve Türkmenistan ile raylı sistem işbirliği bu alanda iyi bir fırsat oluşturmuştur.Bu arada İran’ın büyük piyasasındaki güven ve istikrar, ayırca Umman Denizi ve Fars Körfezi yoluyla uluslararası sulara ulaşma imkanı ise, İran’ın bölgede taşımacılığın bağlantı halkası ve odağı olmasına sebep olmuştur.  

Yaklaşık 3 yıl önce Türkmenistan’dan ilk trenin İnce Burun sınırına girişi ile  bir diğer bağlantı yolu hizmete girdi. Daha önce Sarahs-Tecen bölgesinde İran demir yolu Türkmensitan üzerinden orta Asya’ya bağlanıyordu. Fakat İran-Türkmenistan-Kazakistan ortak demir yolunun aralık 2014 tarihinde hizmete girmesi ile doğu (Çin’den orta Asya’ya) ve batı dünyası (özellikle batı Avrupa) arasındaki ticari taşımacılık kara yolu yaklaşık 10 bin km kısaldı. Şimdi de Reşt-Astara demir yolu projesinin tamamlanması ve Azerbaycan cumhuriyeti demir yoluna bağlanması ile İran yeni bir güzergâhtan orta Asya ve Kafkaslara bağlanacaktır.Hazar Denizi kuzey batı kıyısında olan Rusya Federasyonuna bağlı  Dağıstan Özerk Cumhuriyeti de Rusya Federasyonu ile İran ve Azerbaycan cumhuriyeti arasındaki bağlantı halkasıdır.

İran’ın güney limanlarından başlayan bu çok boyutlu taşıma yolu İran’ın kuzey sınırlarından geçerek Ermenistan ve Azerbaycan cumhuriyetine giriyor; ardından bu ülkelerden Gürcistan’ın Puti ve Batumi limanlarına ulaşıyor. Bulgaristan’da Burgas ve Varna limanları ise Karadeniz yolundan malların bir sonraki uğrak yeridir ve oradan Yunanistan ve diğer Avrupa ülkelerine bağlanıyor. İran, Ermenistan, Azerbaycan cumhuriyeti, Gürcistan, Bulgaristan ve Yunanistan’dan oluşan 6 ülke geçen yıl yaptıkları müzakere sonucu Bulgaristan’ın Sofya kentinde bu bağlamda bir prensip anlaşması imzaladılar.  Yunanistan Ekonomik Araştırmalar ve Planlama Merkezi Transit Ekonomi Uzmanı Theodore Tskiris, Ermenistan’ın “NEWS.am” sitesine verdiği mülakatta İran ve Ermenistan ulaştırma bakanlarının, Avrupa’ya mal transiti için Karadeniz yolunu kullanma konusunda şöyle diyor:Bu yoldan mal taşıma, daha güvenlidir; üstelik demir yolu ve deniz yolu üzerinden gerçekleştiği için çevrenin temizliği de korunuyor. Bu arada Bulgaristan ve Yunanistan da bu yolun üzerinde bulunmak için yüksek kapasiteye sahipler, nitekim bu demir yolu, Yunanistan’da Alexandroupolis ve Bulgaristan’da Burgas limanlarından geçiyor./