23. Basın ve haber ajansları fuarı üzerine

Basın fuarı, medya organlarının değerlendirilmesi ve halk ve yetkililerle ilişkilerinin takviye edilmesinin arenasıdır. Bu yıl 23. İran basın ve haber ajansları fuarı 940 medya kurumunun 600 stand çerçevesinde katılımı ile düzenlendi.

Günümüzde bir toplum, kişi başına gelir, gayri safi milli hasılasının dağıtımı ve ölüm oranı gibi iktisadi endekslerin yanında eğitim ve bilgi kriterine ve gerçekte sosyal bilgelik unsuruna vurgu yaparsa, kalkınmış bir toplum sayılır. Böyle bir toplumda basın bilgilerin üretimi ve dağılımı ile toplumun bilinçlenmesinin gelişmesinde önemli rol ifa eder ve topluma çok yönlü gelişme ve kalkınma hedefine ulaşmakta yardımcı olur.

Basın kültürel kalkınma alanında halkı asil inanç ve gelenekleri ile bütünleşmesi ve aralarında denge kurulmasında etkili olabilir ve bunun yanında düşüncelerin dinamikliğine vesile olur.

Gerçekte kalkınma tüm iktisadi, siyasi ve kültürel boyutlarda eğitime ve kamuoyunu maddi ve manevi imkanlardan yararlanmaya hazır hale getirmeye muhtaçtır. Bu arada basının, demokrasinin dördüncü erkanı olarak çeşitli işlevleri ile çok yönlü kalkınmaya yardımcı olması daha belirgindir.

Öte yandan karşılıklı bir ilişki çerçevesinde bir ülkenin kalkınması da basının gelişmesine ve büyümesine katkı sağlar. Bu yüzden kültürel kalkınma, milli kalkınmanın kültürel boyutu olarak toplumun kültüründe müsait olan unsurların keşfedilmesi ve gelişmesi için gerekli stratejileri kullanabilmelidir. Kültürel kalkınma topluma asalet, yaratıcılık, sosyal faziletlerini kazanmak ve geliştirmek ve kendi uygun kültürünü yeniden yaratmakta yardımcı olmalıdır. Bu arada toplumun tüm bireylerini kültür yaratmak ve yapıcı rekabetleri takviye ederek geliştirmekte ortak ederek kültürün genelleşmesinin yolunu açmak gerekir. Bu yolda basın ve medya önemli ve etkili rol ifa edebilir ve diğer etkenlerden daha fazla kültürel kalkınmaya yardımcı olur.

Kuşkusuz bir toplumda basının gelişmesi veya durgunluğa sürüklenmesi sadece o toplumda dergi sayısının artmasına bağlı değildir ve asıl medyanın toplumun çeşitli katmanlarına nasıl nüfuz ettiği, ne gibi mesajları hangi içerikle verdiği, fikri ve teknik çeşitliliği ve yaratıcılığı veya toplumun sosyal ve kültürel zaruretlerine ve ihtiyaçlarına nasıl karşılık verdiği ve benzeri endekslere bağlıdır.

Bir ülkede basının niteliğini ölçme kriterlerinden biri, ürettiği muhtevanın nasıl üretildiği ve basın çalışanlarının çeşitli haber kaynaklarına ulaşabildiğidir. İran’da yapılan bilimsel bir araştırmanın sonuçları İran’da basının siyasi ve uluslararası sayfalarının haberlerini üç Batılı ve üç yerli haber ajansı temin ettiğini ortaya koydu. Bu araştırma İslamî kültür ve irşad bakanlığı medya etüt ve planlama bürosunun siparişi üzerine ve yerli medyada çıkan haberlerin doğruluğu ve haber kaynağının bildirilmesinin değerlendirilmesi için yapıldı. Araştırmanın sonuçları İran’da çoğu gazetenin ve haber ajansları haber kaynaklarını yazma konusunda kabul edilebilir düzeyde olduklarını ortaya koydu.

Bu araştırmanın sonuçlarına göre, İran’da ISNA, IRNA ve FHA’nın haberleri basın ve haber sitelerinin siyasi sayfalarına en çok yansıyan haberlerdir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre, söz konusu haber ajanslarında yayımlanan konuların %85.3 kadarının kaynağı  belirtilmiştir ve yine haber ve raporların da %81.6 kadarının kaynağının belirtilmesi ilkesine uyulmuştur.

Araştırmanın bir başka sonucuna göre yerli gazetelerin ve yerli sitelerin yayımladıkları konuların sırasıyla %93 ve %98’i yerli kaynaklardan alıntıdır. Bu oran televizyon kanallarının iki önemli haber bülteni konusunda %86’dır.

Yerli medyanın kullandığı yabancı haber kaynakları arasında Reuters %9.5 oranı ile birinci sırada yer alırken, Fransa haber ajansı %5.8 ve Rusya’nın Sputnik haber ajansı %4.5 oranı ile ikinci ve üçüncü sırada yer alıyor.

Araştırmanın bir başka ilginç sonucu, gazetelerin siyasi çizgileri ile kullandıkları haber ajansları arasında anlamlı bir bağlantının bulunmasıdır, öyle ki her kanada mensup olan gazete genellikle kendi çizgisinde düşünen haber ajansının haberlerini ve raporlarını kullanıyor.

İran’da her yıl basın ve haber ajansları fuarı düzenleniyor. Bu fuar İran’ın yazılı medya organlarının tümünün vitrinidir ve geçmiş yıllarda hükümetlerin değişmesine paralel olarak her zaman farklı eğilimler sergilemiş ve yeni deneyimleri yaşamıştır.

23. basın ve haber ajansları fuarı ise geçen Cuma günü “ daha bilge toplum, daha fazla kalkınma ve daha az slogan” sloganı ile çalışmalarına başladı. Bu slogan aslında medyanın bakışının derinliğini ve çevresindeki dünyanın uygulamalarını gözetlediğini yansıtıyor.

Bilindiği üzere daha bilge bir toplum, bağımsız medya yasal yetkileri çerçevesinde boy gösterme imkanına sahip olursa ve yasalardan yararlanma imkanı tüm düşünce sahipleri için eşit oranda mümkün olursa şekillenmiş olur.

23. basın ve haber ajansları fuarında 10 asli ve beş tali grup 13 bin metrekarelik bir alanda ve 100 aylık dergi, 54 haftalık dergi, 30 iki haftalık dergi, 20 iki aylık dergi, 52 mevsimlik dergi ve 115 haber ajansı ve haber sitesi ve 70 yerel medya organı ve 60’ı aşkın gazete ve basın müessesesi olarak faaliyete başladı.

Yine siyasi ve iktisadi grupta 80, kültür ve sanat grubunda 80, uzman gruplarda 80, aile grubunda 30, din ve düşünce grubunda da 20 kadar stand bu büyük medya etkinliğinde yer aldı.

Öte yandan İslamî kültür ve irşad bakanlığı medya etüt ve planlama bürosu fuar boyunca çeşitli konuları kapsayan 12 uzman oturumu ve 7 eğitim kursu düzenliyor. Fuarın kulisinde ise 4 milli ve uluslararası fotoğraf sergisi de bulunuyor.

Bundan başka Cumhurbaşkanı bilim ve teknolojiden sorumlu yardımcılığı ve fuar yetkilileri ile sağlanan koordinasyonla beraber 150 kadar startup kültürel ürünlerini fuara getiriyor. Böylece ilk kez startup’lar ve çalışma araç gereçleri de bu fuara katılmış oluyor.

(startup, “ölçeklenebilir ve tekrar edilebilir bir iş modeli bulmak için oluşturulan bir yapı” şeklinde tanımlanıyor)

Bu yıl düzenlenen basın ve haber ajansları fuarında yerli konukların yanı sıra dünyanın dört kıtasından yabancı gazetecilerin de fuara katıldığı belirtiliyor. 23. Basın ve haber ajansları fuarına Azerbaycan Cumhuriyeti, Arnavutluk, Afganistan, Rusya, Irak, Malezye ve Yeni Zelanda’dan yedi medya şahsiyeti ve İngiltere, Amerika, Türkiye, Çin halk Cumhuriyeti, Azerbaycan Cumhuriyeti, Katar ve Lübnan’dan 13 yabancı medya Başkanı medya alanında işbirliği ve bilgi alış verişi, sahte haberlerle mücadelede, savaş sırasında medya ve insaniyetle siyaset arasındaki sınır, geleneksel medyanın yeni medyanın zuhurundan sonra yaşadığı kriz, medyada dürüstlük krizi, kafkasya bölgesinde basının durumu, yeni çağda medyanın karşılaştığı fırsatlar ve tehditler, direniş hareketinde medyanın kamuoyunu cezbetmekte icraatı ve bölgesel konular gibi başlıkların üzerine konuşma yapacak.

23. Basın ve haber ajansları fuarının konuklarından biri Lübnan’ın El Meyadin kanalı Başkanı Ali Haşim’dir. Haşim medya mensuplarının katıldığı oturumda medyada dürüstlük krizi hakkında bir konuşma yaparak şöyle dedi: son bir kaç yılda medyada muazzam değişimler yaşandı. Gerçekte bir kaç yıldır uydu medyasının ortaya çıkması ile birlikte insanlar kendi devletlerinden başka görüşleri de görüyor ve duyuyor. Ancak sosyal paylaşım sitelerinin yayılması ile birlikte esas medya saldırıya uğradı, çünkü artık sosyal paylaşım siteleri toplumsal medya organlarını etkilemeye başladı. Fakat sosyal paylaşım siteleri cazip olmakla beraber dürüstlük krizi ile karşı karşıya kaldı. Örneğin facebook’ta bazı haberler çıkıyordu ve El Meyadin ve El Cezire bunları yayımlıyordu. Bu haberler bir yandan cazipti ve yayımlanması gerekirdi ve öbür yandan doğruluğundan emin olmak için fırsat yoktu. Bu durum bu medya organlarında ikileme yol açtı. Son yıllarda medyada esas kaynağı sosyal paylaşım siteleri olan bir çok haber yayımlandı. Ancak bu haberler geleneksel medyaya çok zarar veriyordu.

Arnavutluk’tan 23. Basın ve haber ajansları fuarının konuğu olarak katılan Yava adlı derginin genel yayın yönetmeni Baf Jar Lozati de fuarın uzmanlık oturumunda yaptığı konuşmasında şöyle dedi: biz Arnavutlar dijital Arnavutluk sloganını izleyerek eski yöntemleri bir kenara bıraktık ve şimdi tüm güncel çalışmalarımızı online olarak yapıyoruz. Online ödeme, online uygulamalar, online gazetecilik gibi ve bunların arasında online gazetecilik en renkli olanlarıdır, gerçi her zaman olumlu sayılmaz. Hipermedya tabiri ise dergi olan fakat ancak web ortamında olan ve basılmayan dergilere verilen addır. Artık yeni gazetecilik, online gazeteciliktir ve bilgilendirme ve haber üretme imkanını geliştirmiştir.

Arnavutlu Lozati medya kriterleri değiştiğini belirterek şöyle devam etti: kliklemek veya likelamak, Arnavut medyasının en önemli kaygısı olmuştur, öyle ki bazen artık haberin doğru olup olmadığı önemli değildir ve sadece kaç kere izlendiği önem arz ediyor. Günümüz dünyasında medya ve gazetecilerin kağıt tüketimi çok azalmıştır. Hemen hemen tüm medya organları artık web sitesini kullanıyor. Bu durum 2017 yılında Arnavutluk’ta gazetelerin çalışanlarının sayısın şiddetle azalmasına yol açtı ve birçok çalışan ihraç edildi. Bugün herkes dijital gazeteciliğin meziyetlerinden söz ediyor, ama hiç kimse afetlerinden ve olumsuz yönlerinden söz etmiyor. Geleneksel medya tamamen yok oldu ve bu asla iyi bir şey değil.