İran ve uluslararası kurumlar ve konvansiyonlar - 3

İran İslam Cumhuriyeti son 12 yılda UAEK ile geniş çapta ilişkileri oldu ve sürekli bu ilişkilerin iyi, düzenli ve yasal çerçevede olması için çaba harcadı.

İran’ın UAEK’undan beklentisi, ajans tüzüğünde belirlenen şeyin ötesinde değildir ve İran hiç bir zaman karşılıklı ilişkilerin dışında bir isteğin peşinde olmamıştır. UAEK üye ülkelerin nükleer faaliyetlerini gözetleyen yasal kurumdur. Bu çerçevede UAEK genel müdürü Yokio Amano görevlerini yürütme çerçevesinde 9 raporda İran İslam Cumhuriyeti nizamının Bercam nükleer anlaşmasına bağlı olduğunu onayladı. Ülkelerin nükleer faaliyetlerini gözetleyen tek yasal kurum ve İran’ın Bercam nükleer anlaşmasına bağlı kaldığını onaylayabilecek tek resmi merci olan UAEK 13 Ekim 2017 tarihinde ABD Başkanı Trump’ın İran ve Bercam nükleer anlaşması ile ilgili sözlerine tepkide yayımladığı bir bildiride, İran söz konusu nükleer anlaşmadaki tüm yükümlülüklerine bağlı kaldığını belirtti.

UAEK genel müdürü Yokio Amano bildiride, hali hazırda dünyanın en sıkı nükleer denetleme sistemi İran konusunda uygulandığını uyguladığını belirtti. Amano, UAEK Ocak 2016’dan beri İran’ın Bercam nükleer anlaşmasındaki yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini sınadığını belirterek, ajans yönetim kuruluna da rapor ettiği üzere İran’ın Bercam nükleer anlaşmasındaki yükümlülükleri yerine getirilmekte olduğunu belirtti. Amano ayrıca İran hali hazırda geçici olarak ajans ile imzalanan geniş kapsamlı anlaşmanın ek protokolünü de uyguladığını vurguladı. Amano, UAEK denetçileri İran’da nükleer mekanlara ve bilgilere ulaşabildiklerini ve şimdiye kadar denetlemeye ihtiyaç duydukları mekanlara ulaştıklarını kaydetti.

UAEK genel müdürü Yokio Amano en yeni raporunda, İran ajans denetçilerine zenginleştirme alanında online mühürleri ve gözetim sistemlerini kullanmasına izin verdiğini ve böylece nükleer mekanların ajans denetçilerine denetleme imkanı tanıdığını kaydetti. İran ayrıca ajansın talebi üzerine ajans denetçilerine uzun süreli vize verdi ve nükleer tesislerde onlara uygun çalışma ortamı oluşturdu ve nükleer tesislere yakın mekanlarda çalışma ortamı hazırlayarak bu tesislere ulaşmalarını kolaylaştırdı.

Şimdi İran’ın nükleer faaliyetleri Bercam nükleer anlaşması çerçevesinde gayet şeffaf bir şekilde ve UAEK’nun kurallarına göre sürekli denetlemelerle birlikte devam ediyor. UAEK’nun raporlarında ise İran İslam Cumhuriyeti iyi niyet ve samimi bir şekilde Bercam nükleer anlaşmasındaki yükümlülükleri yerine getirildiği vurgulanmış bulunuyor ve bu yüzden üstlendiği yükümlülüklerin ötesinde yeni yükümlülükleri üstlenmesi için de hiç bir neden bulunmuyor.

Amerika yönetimi İran’ın nükleer programını şaibeli gösterme senaryosunu on yıl önce ve UAEK’una uydurma ve sahte bir rapor sunarak uygulamaya başladı. Bu rapor UAEK’unu kullanmak ve BM güvenlik konseyinde İran aleyhinde yaptırım kararnamelerini onaylatmak ve ayrıca Amerika’nın İran’a tek yanlı yaptırımları dayatması için bir başlangıç oldu. Şimdi de beyaz saray elebaşıları benzer bir senaryoyu tekrarlamak ve uluslararası bir anlaşma olan Bercam nükleer anlaşmasını bozmak ve uygulanmasını engellemek istiyor.

İAEK Başkanı Ali Ekber Salihi, UAEK’nun 61. Genel konferansında yaptığı konuşmada İran’ın nükleer programı devam ettiğini ve bu faaliyetlerin gayet şeffaf olduğunu ve ajans tarafından gerekli sayıda denetimlerin gerçekleştirildiğini ve denetçilere gereken kolaylıkların sağlandığını belirtti. Salihi aynı zamanda Amerika tarafından çıkarılan ve asla kabul edilemez olan sorunlara işaret ederek, şöyle devam etti:

Kuşkusuz Bercam nükleer anlaşmasının sorunuz uygulanmaya devam edebilmesi, tüm ülkelerin Bercam nükleer anlaşmasındaki yükümlülüklerini yerine getirmelerine bağlıdır. İran İslam Cumhuriyeti UAEK’undan tarafsızlığını korumak ve insaflı ve profesyonelce görevleri çerçevesinde hareket etmesini ve denetimleri sonucunda elde ettiği teknik, sanayi ve hassas bilgileri büyük titizlikle korumasını bekliyor. Kuşkusuz ajansın bu alanda başarılı olması sadece İran’ın lehine değil, aynı zamanda uluslararası camianın tüm üyelerinin lehine olacaktır. Nitekim ajansın ve ayrıca genel müdürünün itibarı da bazı ülkelerin baskılarına ve kabul edilemez isteklerine karşı direnme ölçüsüne bağlıdır.

Gerçekte UAEK’nun Bercam nükleer anlaşmasından önceki raporlarına bakıldığında Amerika yönetiminin bu kurumu İran’a karşı siyasi amaçları doğrultusunda kullanmaya çalıştığı anlaşılıyor. Cumhuriyetçi muhafazakar bir vakıf olan Haritage vakfının uzmanlarından Michael Rubin İran’ı Bercam nükleer anlaşmasını iptal etmeye ve bu anlaşmadan çekilmeye zorlamak için nükleer olmayan alanlarda baskıların şiddetlendirilmesi gerektiğini belirterek şöyle diyor: nükleer olmayan yaptırımları şiddetlendirmek ve UAEK’una daha fazla denetim yapması için baskı uygulamakla İranlıları Bercam nükleer anlaşmasının iptal düğmesine basmaya zorlayabiliriz.

Gerçekte Amerika yönetimi UAEK çerçevesinde entrikalarını sürdürmek ve İran’ın tamamen barışçıl olan nükleer programının doğruluğunu onaylamak için makul olmayan talepleri gündeme getirmekle Bercam nükleer anlaşmasını zayıflatmaya ve İran’ın bu anlaşmadan meşru çıkarlarını engellemeye çalışıyor ki bu da bu anlaşmanın içeriğine ve ruhuna tamamen aykırıdır.

Aslında Amerika’nın nükleer mesele hakkında söyleyebileceği hiç bir yeni sözü yoktur ve bu yüzden Bercam nükleer anlaşmasının ihlali edildiği iddialarını haklı göstermek için tek yapabildiği, geçmişte ileri sürdüğü yalanları tekrarlamaktır.

Bu tür davranışlar Amerika’nın iki hedefi izlediğini gösteriyor. Amerika’nın ilk hedefi İran’ın barışçıl nükleer faaliyetini engellemeye devam etmek ve ikinci hedefi de İran’a bölgesel ve küresel düzeylerde baskı ve yaptırımlarını sürdürmektir.