Geçen bölümde başkent Tahran'da bulunan İran Milli Müzesine uğrayıp bu kompleksin Antik İran Müzesi bölümü ile tanıştık. Bugünkü sohbetimizde İran Milli Müzesinin İslami Devir Müzesi bölümü ile tanışacağız.

Müzeler tıpkı zaman tüneli gibiler. Ziyaretçileri  çok eski veya yakındaki geçmiş döneme götürürler.  Müzelerde sergilenen nesnelerin her biri  kendine özgü hikayeye de sahiptir.  Biz ise bu hikayeleri keşfetmek için müzelere  gidip  bu mekanlarda bulunan eşyaları ziyaret ederek  içlerindeki tarih, kültür ve sanatı yakında görmeye gideriz.     

İran'ın tarihi ile ilgili değerli bilgiler sunan müzelerden biri de İslami Devir Müzesidir.  Bu müze İran Milli Müze kompleksinin bir parçasıdır.    Bu müze sayesinde ziyaretçiler İran'ın İslam sonrası dönemi ile daha fazla bilgi edinmelerine mükemmel bir fırsat yaratmıştır. 

İslami Devir Müzesi  Tahran ve İran'ın en büyük ve en çekici müzelerinden olup  İslami dönemin başlangıcından Kaçar saltanatı dönemine kadar yani 1100 yıl önceye ait  değerli eşyaları kendinde barındırmaktadır.  Böylece İran tarihinin önemli bir parçası da  İslami Devir müzesinde görmek mümkün.    

İslami Devir Müzesi, Antik İran  Müzesinin sağ tarafında  yer almaktadır.  Üç kat halinde sekizgen biçimde çok güzel bir binada yer alan  bu müze  Sasanilerin Bişapur sarayının mimarisinden esinlenerek yapılmıştır.  Yaklaşık 4 bin metre kare  büyüklüğündedir.    

İslami Devir müzesinde bulunan  eşyalar farklı İslami dönemlerin tarihi sıralamasına göre ilk ve ikinci katta dizilmişlerdir.  Zemin kat ise geçici  sergilere ayrılmıştır.  Bu katta  yılın çoğu gününde kültürel ve sanatsal etkinlikler düzenlenmektedir.  Genel olarak   İslami Devir Müzesi eserlerinin  bu değerli hazinesi 1500 kadar tarihi nesne barındırmaktadır.  Bu nesneler ise  170 kadar vitrinde korunmaktadır. 

İran Milli Müzesi İslami Devir bölümünde bulunan  eşyaların  sanatsal ve tarihi özelliklerini anlamak ve onları karşılaştırmak için  sohbetimize müzenin ikinci katından başlayacağız.   Bu katta  bulunan eşyalar İslam'ın başlangıç dönemi, Selçuklular dönemi ve İlhanlılar dönemi olmak üzere  üç salonda sergilenmektedir. 

İslam'ın başlangıç dönemi  salonunda   çok güzel sanatsal eserler görülmektedir.  Bu eserlerde Sasaniler dönemi sanatının izleri de açıkça görülmektedir.  Bu benzerlik yüzünden Sasani dönemi ve İslam'ın başlangıç dönemi eserlerini ayırt etmeyi zorlaştırmıştır.  İslam'ın başlangıç dönemi İran'da Tahiriyan, Samaniler, Al-i Buye ve Gaznelilere yani 821 ila  1187 yılları arasına tekabül etmektedir.  

932 ila  1055 yılları arasında İran'ın bazı bölümlerinde hakimiyeti elinde bulunduran Al-i Buye hanedanının ortaya çıkardığı sanat ise bu dönemde en belirgin sanat özelliklerine sahiptir.   Al-i Buye İslami sanatın ortaya çıkışında da büyük rol oynamışlardır.  Gerçekte  onların 127 yıllık hakimiyeti süreleri   İran-İslam tarihinde bilimsel, kültürel ve sanatsal bir rönesansa yol açmıştır.  Bu çerçevede İslami Devir müzesinde  en çok göze çarpan eserler arasında Al-i Buye dönemi sanatkarlarına ait  metal işlemeler görülmektedir.     

İslami Devir müzesi ikinci katındaki salonlarda ayrıca farklı dönemlere ait sikkeler de görülmektedir. Bu sikkeler ve ve  madeni paralar  üzerinde halifeler, padişahlar ve hükümranların isimleri darp edilmiş ve nerede basıldıkları da yazılmıştır.   Bu değerli sikkelerin yanı sıra çok değerli ve güzel kumaş örnekleri de bulunmaktadır.  Bu kumaşlar üzerinde Sasani dönemi süslemeleri görülmektedir.  Geçmişten beri İran'ın Şuş ve Şuşter kentlerinde  ipek kumaşların üretildiği bilinmektedir. 

Selçukluların  1037'de hakimiyetini perçinlemesi ile  İran'ın Gürgan, Rey ve Kaşan gibi farklı bölgelerinde çömlekçilik ve camcılık gibi meslekler ciddi şekilde  gelişti ve filizlendi.   Müzenin Selçuklular salonunda bulunan   gümüşle süslenmiş pirinç metalinden yapılan usturlap  bu katın en değerli  eserlerinden sayılır.  Bu döneme ait diğer eserler arasında ise  tezhip ve sahaflık eserlerine değinmek mümkün.   Burada İran-Kufi hattı ile yazılan tezhiplenmiş  çok güzel süslenmiş Kuran-ı Kerim örnekleri bulunmaktadır. 

İlhanlılar dönemine ait az sayıda  mine ve altınla işlenmiş kimi  kaplar ve çömlekler ayrıca   Selçukluların son dönemine ait  cam kaplar da bulunmaktadır.    İlhanlılar salonunda bulunan en güzel eserlerden biri de    İsfahan'ın Eşterhan Ulu Camisinin  alçıdan yapılan mihrabıdır.  Bu mihrap Hicri Kameri  708 yılında  Mesut Kermani tarafından hazırlanmıştır. Bu mihrap İran'ın en büyük alçı mihraplarından ve İlhanlı döneminin alçı sanatının en iyi örneklerinden sayılır. 

Müzenin ikinci katını kısa bir şekilde gözden geçirdikten sonra şimdi de İslami Devir Müzesinin  birinci katına iniyoruz.  Bu katta Timurlular, Safeviler ve Kaçar dönemine ait  salonlar ile karşılaşırız.   Burada da özgün ve eşsiz eserler yer almaktadır.  Tabii bu salonlara ilaveten bu katta Kuran  salonu da vardır.  

14'üncü yüzyılın sonlarında   Timurluların kurulması ile  onların başkenti Semerkant  dünyanın en büyük sanatkarın toplandığı merkezlerden biri haline geldi.  Timurluların sanatsal kazanımları çerçevesinde  Herat sanat ekolü ve Nastalik hattının yaygınlaşmasına değinmek mümkün. Bu çerçevede bu tür sanatın farklı şekillerini bu müzede bulmak mümkün. 

Safevi salonu da kendine özgü güzellikleri ile  İranlı sanatkarların eşsiz eserlerine ev sahipliği yapmaktadır.  İran'ın sanatsal olarak bu dönemde doruğa ulaştığı söylenebilir. Bu devirde İran'ın sanat başkenti Herat ve Merv'den İsfahan'a taşındı.   Bu çerçevede mimari, minyatür, hattatlık, halı dokumacılığı, metal işleme, çömlekçilik ve kumaş süsleme sanatlarına değinmek mümkün.  

Safevi dönemi sanatkarları arasında  Kemaleddin Behzad, Alireza Abbasi, Mir Emad, Aga Beyk ve Hüseyin Benna Esfehani'ye değinmek mümkün.    Safeviler birçok alanda özellikle de ressamlık alanında Timurluların mirasçısı sayılırlar.   Şah Tahmasp Safevi'nin hükümranlığı döneminde  ressamlığın dallarından sayılan  kitap süsleme sanatı doruğa ulaştı.   İslami Devir müzesinin Safeviler dönemi salonunda bu alanda çok önemli eserler göze çarpmaktadır. 

Bu kattaki bir sonraki salon ise  Kaçarlar dönemine aittir.  Kaçarlar döneminde metal sanayii özellikle de çelik işleme ve silah yapma  alanları iyice geliştir.  Timurlular döneminde yaygın bir şekilde kullanılan yedi renkli fayanslar bu dönemde de kullanılmakta idi. Bu fayansların işlendiği eserleri bu müzede görmek mümkün.    

Kaçarlar döneminde resim sanatının daha çok geçmiş dönemlerin ve Klasik Avrupa tarzının taklidi olduğu görülmektedir.  Tabii buna rağmen bu salonda bulunan Şehname hikayeleri ve İran'ın mitolojik şahsiyetlerini içeren  görüntüleri sergileyen tablolar  bu dönemin resim alanındaki bariz örnekleri sayılırlar.   Kaçarlar dönemi salonunda   bu tür resimlerin en güzellerini görmek mümkün. 

Birinci katın son salonu da Kuran salonudur. Binanın ortasında bulunan kubbenin altı hizasında bulunan bu salonda değerli Kuran kitabetleri ve nüshaları bulunmaktadır.  Bu Kuran-ı Kerim nüshalarının bazıları İslami dönemin başlangıç yüzyıllarına ait olup ceylan derisi üzerine yazılmıştır. 

İslam dininde Allah'ın kelamını güzel yazmaya büyük önem verildiğinden dolayı  Kufi, Nash, Reyhan, Muhakkık, Sülüs ve Gubar yazı şekilleri ortaya çıktı.  İşte bu hat yazı türleri  İranlıların hattatlık sanatını daha da açık bir şekilde gözler önüne serdi. Bu yazı türlerinde yazılan kimi nüshalar ise müzenin bu bölümünde bulunmaktadır. 

Kur'an salonunun merkezinde  Baysungur Mirza  tarafından yazılan çok değerli bir Kuran-ı Kerim nüshası bulunmaktadır.  Bu Kuran-ı Kerim nüshası   Nadir Şah Efşar tarafından Herat'tan Guçan'a getirilmiştir.  Nadir Şah ise  savaşlarında  bu Kur'an nüshasını ordusunun önünde taşırdı.  Bu Kuran-ı Kerim nüshasının kimi yaprakları  Nadir Şah döneminde çıkan ayaklanmalar sonucu zarar görmüş ve  kimi yaprakları da başka müzelerde tutulmaktadır. 

İslami Devir müzesini ziyaret ederken zemin katı unutmamak gerekir.  Bu kat daha çok  Milli Müzenin sergileri için ayrılan bir kattır.   Bu çerçevede farklı etkinlikler çerçevesinde bu katta  Louvre müzesi ve Drents Müzesi de sergiler düzenledi.  Bu sergiler ise ziyaretçiler tarafından büyük ilgi görmüştü.